# İşçilerin güvencesiz ve sendikasız çalışmasının önüne geçilmesi ve iş kazalarının önlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/1496)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/1496
- **Tarih:** 13 Haziran 2024
- **İlk imza:** Gülüstan Kılıç Koçyiğit (DEM Parti, Kars); Sezai Temelli (DEM Parti, Muş)
- **İmza sayısı:** 2
- **Son durum (TBMM):** Gündemde
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/b3319564-dd8e-4d0e-86c5-01901592c11b
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-1496-iscilerin-guvencesiz-ve-sendikasiz-calismasinin-onune-gecilmesi-ve-is-kazalarinin-onlenmes

> 10/1496 esas numaralı meclis araştırması önergesi 13 Haziran 2024 tarihinde verildi; ilk imza: Gülüstan Kılıç Koçyiğit (DEM Parti); 2 imza. Son durum (TBMM): Gündemde.

## Önerge metni

15-16 Haziran işçi direnişinin 54. Yılında, işçi sınıfının örgütlenmesinin önündeki engellerin kaldırılması, güvencesiz, sendikasız çalışmanın ve işçi cinayetlerinin önüne geçilmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci İçtüzüğün 104'üncü ve 10'inci maddeleri gereğince Meclis araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

GEREKÇE

15-16 Haziran 1970 Türkiye işçi sınıfının mücadele takvimi içerisinde çok önemli bir yere sahiptir. Üzerinden geçen 54 yıla rağmen, halen hem işçilerin tarihsel hafızasına, hem de sermayenin ajandasına büyük bir direniş günü olarak kaydedilmiştir.

1970'lerde iş yaşamının kölelik koşullarına itiraz eden işçilerin, devlet güdümündeki sendikacılığa karşı işyerlerinde başlayan direniş ve grevleri tüm ülkeye yayılmıştır. Dönemin hükümeti 1967?de kurulan sermayenin direktifleri ile çalışma yaşamını ve temel sendikal hakları düzenleyen 274 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Yasası ile 275 sayılı Sendikalar Yasası'nda değişiklik yaparak işçi sınıfının direniş ve mücadele ile elde ettiği kazanımlarını 11 Haziran'da 1970'de yürürlüğe giren yasayla boğmaya çalışmıştı.

DİSK'in (Devrimci İşçi Sendikaları Konferderasyonu) yasaya karşı yaptığı görüşme ve uyarılardan sonuç alamayınca, bütün işyeri temsilcileri ve yöneticileri ile 14 Haziran 1970'te Lastik-İş'in Merter'deki binasında toplanarak eylem kararı alınmıştır. 15-16 Haziran'da pek çok kentte işçiler şalterleri indirerek, işyerlerini, fabrikaları boşaltarak gün boyunca sokaklarda hükümeti protesto ettiler. Direniş, İstanbul'la sınırlı kalmadı, Ankara, İzmir, İzmit başta olmak üzere tüm yurda yayıldı. İstanbul'da 200 kadar büyük fabrikadan yaklaşık 150 bin işçi iş bırakmış, sokakta sendikal örgütlerine sahip çıkmak için protesto gösterileri yapmıştır. İstanbul'un her iki yakasında, işçiler birleşmesin diye vapur seferleri iptal edilmiş, Galata Köprüsü kaldırılmıştır. Askeri birlikler seferber edilerek merkezi yerlerde, özellikle vilayet önünde işçilere karşı tanklar ve zırhlı arabalarla barikatlar kurulmuştur. Tarihsel hafızalarımıza işçilerin panzerlerin üzerine çıktığı fotoğraflarla kazınan direniş sırasında, polisler ve askerler tarafından işçilere ateş açılmış, Abdurrahman Bozkurt, Yaşar Yıldırım ve Mustafa Baylan isimli üç işçi hayatını kaybetmiştir.

Günümüzde de işçi sınıfının örgütlülüğü önündeki engeller büyüyerek devam etmektedir. Türkiye, işçi haklarında en kötü 10 ülke arasındadır. Türkiye'de resmi istatistiklere göre toplam 16 milyon işçinin sadece 2 milyon 495 bini sendikalıdır ve bunların büyük çoğunluğunu de geçmişten bu yana gelen kamu işçileridir. Mevcut 232 sendikanın ise sadece

59'u toplu iş sözleşmesi yapma yetkisine sahiptir.

Sömürü devam etsin, yoksulluk döngüsü kırılmasın diye programını sermayenin ihtiyaçlarına göre düzenleyen mevcut iktidar, sendikal örgütlenme faaliyetlerini kısıtlamaya devam etmiştir. 6356 sayılı yasa ile sendikaların güçlenmesini engellemiş, grevler "milli güvenlik" bahanesiyle yasaklanmıştır. İşçiler, sendikalaşma girişimlerinde mobbing ve işten çıkarmalarla karşılaşmış, yandaş sendikacılığı teşvik ederek bağımsız sendikaların gücünü zayıflatmıştır. OHAL'i bile işverenler için "grev yapmama" müjdesi olarak tanımlayan iktidarın işçi sınıfı ve tarihsel kazanımlarına karşı saldırısı artarak devam etmiştir.

İktidar, ucuz işgücü ve güvencesiz çalışma koşullarıyla sömürü düzeninin devam etmesi amacıyla sermaye yanlısı politikalarını sürdürürken, 2003'ten bu yana işçi ölümleri artarak devamı etmiştir. 2023'te 1932 işçi, 2024 Nisan ayında ise 163 işçi, iş cinayetinde hayatını kaybetmiştir.

Bu gerekçeyle, 15-16 Haziran işçi direnişinin 54. yılında ülkede işçi sınıfının örgütlenmesinin önündeki engellerin kaldırılması, güvencesiz, sendikasız çalışmanın ve işçi cinayetlerinin önüne geçilmesi amacıyla bir meclis araştırması açılması elzemdir.

---

**Kaynak gösterme:** Gülüstan Kılıç Koçyiğit (DEM Parti, Kars) ve diğerleri. “İşçilerin güvencesiz ve sendikasız çalışmasının önüne geçilmesi ve iş kazalarının önlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/1496, 13 Haziran 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-1496-iscilerin-guvencesiz-ve-sendikasiz-calismasinin-onune-gecilmesi-ve-is-kazalarinin-onlenmes (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/b3319564-dd8e-4d0e-86c5-01901592c11b

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.