# Sivil toplum kuruluşları tarafından hazırlanan bir raporda yer alan bazı cezaevlerinde yaşandığı iddia edilen hak ihlallerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/161)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/161
- **Tarih:** 21 Temmuz 2023
- **İlk imza:** Gülcan Kaçmaz Sayyiğit (DEM Parti, Van)
- **İmza sayısı:** 20
- **Son durum (TBMM):** Gündemde
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/3cf4a9ad-157a-40fd-b822-01898bd3e7d6
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-161-sivil-toplum-kuruluslari-tarafindan-hazirlanan-bir-raporda-yer-alan-bazi-cezaevlerinde-yas

> 10/161 esas numaralı meclis araştırması önergesi 21 Temmuz 2023 tarihinde verildi; ilk imza: Gülcan Kaçmaz Sayyiğit (DEM Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündemde.

## Önerge metni

Cezaevlerinde yaşam hakkı başta olmak üzere yaşanan ciddi hak ihlallerine rağmen herhangi bir adım atılmamaktadır. Sivil toplum örgütlerince hazırlanan raporlarda işkence ve kötü muamele uygulamalarının arttığı görülürken ifade ve haberleşme özgürlüğü, sağlığa erişim hakkı, özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı vb. ihlaller yaşanmaktadır. 18 Temmuz 2023 tarihinde kamuoyuyla paylaşılan Bafra T Tipi, Samsun Kavak S Tipi, Giresun Espiye L Tipi, Trabzon Beşikdüzü T Tipi, Bayburt M Tipi, Erzurum H Tipi, Erzurum Dumlu 1 ve 2 Nolu Yüksek Güvenlikli, Rize L Tipi ve Erzurum Oltu T Tipi cezaevleri hakkındaki rapor da bunu ortaya koymaktadır. Bu sebeple söz konusu cezaevlerinde mahpusların maruz kaldıkları hak ihlallerinin araştırılarak tespit edilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması amacıyla Anayasa'nın 98'inci İç Tüzüğün 104'üncü ve 105*inci maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılması için gereğini arz ve teklif ederiz.

GEREKÇE

Cezaevlerinde yaşam hakkı başta olmak üzere mahpusların birçok hak ihlaline maruz bırakıldığı bilinmektedir. İşkence ve kötü muamele uygulamalarına ve ağır hasta mahpusların sağlık durumuna rağmen siyasi iktidar hiçbir tedbir almamıştır. Cezaevlerinde ulusal ve uluslararası yasa ve mevzuat gerektiği ölçüde dikkate alınmazken hak savunucularının periyodik olarak hazırladıkları raporlar ile siyasi parti temsilcilerinin çağrıları görmezden gelinmiştir. Bunun sonucunda; ağırlaşan cezaevi koşullarında her yıl onlarca hasta mahpus yaşamını yitirirken keyfi uygulamalarla sağlığa erişim hakkı, ifade ve haberleşme hakkı, kişi güvenliği hakkı, özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı başta olmak üzere birçok temel hak ihlal edilmektedir. Özellikle siyasi mahpuslara yönelik kötü muamelenin periyodik bir şekilde sürdürülmesi, süregelen bir politik yaklaşımın varlığına işaret etmektedir.

Tutuklu ve Hükümlü Aileleri ile Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği (TUHAY-DER), Van Barosu ve Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD)'nin mahpuslarla bizzat görüşülerek hazırladıkları rapor da söz konusu yaklaşımın teyidi mahiyetindedir. 18 Temmuz 2023 tarihinde Bafra T Tipi, Samsun Kavak S Tipi, Giresun Espiye L Tipi, Trabzon Beşikdüzü T Tipi, Bayburt M Tipi, Erzurum H Tipi, Erzurum Dumlu 1 ve 2 Nolu Yüksek Güvenlikli, Rize L Tipi ve Erzurum Oltu T Tipi cezaevleri hakkında hazırlanan raporda; sağlık ve tedavi hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı, haberleşme özgürlüğü, ifade özgürlüğü ihlalleri başta olmak üzere birçok hak ihlali tespit edilmiştir. Raporda tespit edilen hak ihlalleri, tutuklu ve hükümlülerin hukuki açıdan sorumluluğu altında bulunduğu devlet erkinin gerekli adımları atmakla yükümlü olduğunu da hatırlatmaktadır. Çünkü İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi maddeleri, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları ve ulusal mevzuat da bunu zorunlu kılmaktadır.

Gerekçede belirtilen cezaevlerinde mahpusların hastaneye götürülmediği veya geç götürüldüğü belirtilirken ağız içi arama ve kelepçeli muayene gibi insanlık onuruna aykırı dayatmaları kabul etmeyenlerin sağlık hakkından yararlandırılmadığı; Covid-19 salgını nedeniyle yasaklanan birçok etkinliğin halen yasaklı olduğu; görüntülü telefon hakkının mahpuslara kullandırılmadığı; rutin oda aramalarının amacının dışına çıkılarak odaların keyfi şekilde dağıtıldığı, askeri nizamın dayatıldığı; Kürtçe yayınlar ve muhalif gazetelerin verilmediği; Kantinden istenilen malzemelerin çok pahalı satıldığı; yemeklerin hijyenik olmadığı; hükümlü mahpusların Gözetim Kurulu kararı ile koşullu salıverilmesinin ertelendiği vb. birçok hak ihlali tespit edilmiştir.

Raporda yer verilen Bafra T Tipi Kapalı Cezaevi'nde pandemi yasaklarının devam ettiği, muhalif yayınların verilmediği belirtilirken Enes Bilgen'in böbreklerinde sorun olduğu, her gece kustuğu, uyuyamadığı, zor yemek yediği, son birkaç ayda kilo kaybettiği, ağız içi arama dayatmasından dolayı tedavi olamadığı; Giresun Espiye L Tipi Kapalı Cezaevi'nde Mehmet Candemir'in kalbinden rahatsız olmasına rağmen ağız içi aramayı kabul etmediği için götürülmediği, tedavisi geciken mahpusun kalp krizi geçirmesi üzerine hastanede anjiyo olduktan bir gün sonra hayatını kaybettiği ve Yahya Güneş'in de akciğer kanseri olup yatalak olacak düzeyde durumunun ağırlaştığı; Yeni Yaşam, Evrensel ve Birgün gazetelerinin mahpuslara verilmediği, Kürtçe kitap ve mektupların da mahpuslara ulaştırılmadığı şeklindeki tespitler yaşanan ağır hak ihlallerinden sadece birkaçıdır.

Sonuç itibariyle işkence ve kötü muamele, ulusal ve uluslararası mevzuatta yasaklanırken mahpusların korunması devletin yükümlülüğü arasındadır. Bu nedenle tutuklu/hükümlülere yönelik işkence ve hak ihlallerinin önüne geçilerek insan onuruna yaraşır koşulların oluşturulması siyasi iktidarın en temel görevidir. Çünkü cezaevlerinde artan işkence, kötü muamele ve hak ihlali vakaları toplum tarafından endişeyle takip edilmektedir. Dolayısıyla sivil toplum örgütleri tarafından hazırlanan raporda yer verilen cezaevlerindeki sorun ve talepler Konusunda Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin devreye girerek gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.

3 Oyu 5. i — .. . pa . 2) ya 8 Niye 11 YAS

• yani"

---

**Kaynak gösterme:** Gülcan Kaçmaz Sayyiğit (DEM Parti, Van). “Sivil toplum kuruluşları tarafından hazırlanan bir raporda yer alan bazı cezaevlerinde yaşandığı iddia edilen hak ihlallerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/161, 21 Temmuz 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-161-sivil-toplum-kuruluslari-tarafindan-hazirlanan-bir-raporda-yer-alan-bazi-cezaevlerinde-yas (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/3cf4a9ad-157a-40fd-b822-01898bd3e7d6

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.