# Türkiye ile İsrail arasındaki ticaretin devam ettiği yönündeki iddiaların tüm yönleriyle incelenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/2024) - **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 10/2024 - **Tarih:** 31 Ekim 2024 - **İlk imza:** Semra Çağlar Gökalp (DEM Parti, Bitlis) - **İmza sayısı:** 20 - **Son durum (TBMM):** Gündemde - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/df14e81c-520a-4657-8c1d-0192e79a9e4c - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-2024-turkiye-ile-israil-arasindaki-ticaretin-devam-ettigi-yonundeki-iddialarin-tum-yonleriyle-i > 10/2024 esas numaralı meclis araştırması önergesi 31 Ekim 2024 tarihinde verildi; ilk imza: Semra Çağlar Gökalp (DEM Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündemde. ## Önerge metni TENK HALKLARIN EŞİTLİK VE DENOKRASİ PARTİSİ GRUP BAŞKANLIĞI ELİE ED 10/2024 Tarih :... e , Ni, , 2 - TÜRKİYE BUYUK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞGPNA 7 Ekim 2023 tarihinde HAMAS'ın İsrail?de bir konserdeki sivillleri hedef almasının ardından İsrail başta Gazze'de sonra da Lübnan'a yayılan saldırılarla onbinlerce sivilin hayatını kaybettiği .savaşı başlatmıştır. İsrail'in bu saldırıları üzerine kamuoyu baskısı ile Ticaret Bakanlığı tarafından 2 Mayıs 2023 tarihinde İsrail'e olan ithalat ve ihracatın tüm ürünleri kapsayacak şekilde durdurulduğunu açıklamıştır. Ancak son zamanlarda Türkiye'nin İsrail'e olan ticaretini Filistin üzerinden devam ettirdiği iddiaları, çeşitli medya organları ve kurumlar tarafından dile getirilmektedir. Özellikle 2024 yılı itibarıyla Türkiye, Filistin'e yönelik ihracatında dramatik bir artış yaşamış durumda. Bu durum Filistin'in, İsrail'e yönelik ticari faaliyetlerin bir tür dolaylı arka kapısı haline geldiği şeklinde yorumlanmaktadır. Bu bağlamda sözkonusu iddiaların Türkiye'nin iç ve dış politikasında belirleyici olması ve Türkiye'nin ticari ve" dölâyısı ile ekonomisi üzerindeki etkilerinin ve iddiaların tarafsız ve şeffaf bir şekilde araştırılması amacıyla Anayasa'nın 98 inci ve TBMM İçtüzüğünün 104"üncü ve 115 inci maddeleri gereğince Meclis Araştırması gereğini arz ve teklif ederiz. GEREKÇE ÖZETİ AKP hükümeti ve Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail'in Gazze'deki saldırılarına karşı sıkı bir duruş sergilediklerini ve İsrail ile ticaretin durdurulduğunu ilan ederken, veriler bu ticaretin farklı yollârlasürdüğüne işaret etmektedir. Özellikle Türkiye'nin, Filistin ve Yunanistan başta olmak üzere üçüncü ülkeler aracılığıyla ticari faaliyetleri devam ettirdiği ve bunun İsrail'e dolaylı bir ekonomik akış sağladığı iddiaları, hükümetin ambargo politikasının tutarlılığına yönelik eleştirileri arttırmaktadır. Ticaret Bakanlığı, İsrail'e ticaretin 2 Mayıs 2024'ten itibaren durdurulduğunu, ancak Filistin'le ticaretin devam ettiğini ve bu süreçte Filistinli ithalatçılara yönelik belirli kolaylıkların TE AMR alarak am vee za girme yü e a gere rm Şe sağlandığını belirtmişti. Yine birçok iktidar mensubu bu uygulamayı İsrail?e karşı uygulanan | en sert yaptırımlardan sayarak sahip çıkmıştır. Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın Türkiye'nin İsrail ile olan ticaretini tamamen durdurduğunu ve İsrail'e yönelik hiçbir tescil işleminin yapılmadığını açıklamasından sonra Filistin Büyükelçisi Faed Mustafa Türkiye'nin İsrail ile ticareti durdurma kararını takdir ettiğini, ancak Filistin'e yönelik ticaretin İsrail tarafından engellenmesinden endişe duyduğunu dile getirmişti. Zira Türkiye'den Filistin'e gönderilen mallar, Filistin'in kendine ait gümrüklerinin olmaması nedeniyle İsrail üzerinden ve İsrail • -s"gümtükleri"aracılığıyla Filistin'e geçiş yapmaktadır. Ayrıca İsrail devletinin insani yardımların Filistin'e ulaştırılmasını bile engellediği gerçeği gözönüne alındığında ticaretin engellenmesi beklenen bir durum olurdu. Ancak Filistin Büyükelçisi'nin endişelerinin aksine bu süreçte Filistin'le ticaretin duraksamadan devam ettiği, hatta aksine rekor seviyelere ulaştığı anlaşılmıştır. Bu durum Filistin üzerinden İsrail ile bazı ticari işlemlerin sürdüğü iddiaları gündeme getirmiş Filistin'e yönelik ihracat artışının İsrail'e yönelik ambargoyu delme girişimi | olarak yorumlanarak, kamuoyunda tepki ile karşılanmıştır. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri incelendiğinde Filistin'e ihracattaki rekor artış İsrail ile ticaretin devam ettiği konusunda şüpheler güçlenmektedir. Verilere göre, 2024'ün ilk yarısında Filistin'e ihracat %1180 oranında artarak dikkat çekici seviyelere ulaşmış durumda. Bu artış, özellikle demir, çelik, mücevher ve diğer sanayi ürünlerinde belirgin hale gelmiştir. Nisan ayında Filistin'e yapılan ihracat, sadece 9 milyon dolar iken bu rakam Temmuz ayına kadar 128 milyon dolara, Ağustos ayında ise 138 idilyori-dölâta ulaşmıştır. Bu ihracat artışının Filistin'in iç pazarıyla uyuşmadığı, dolaylı olarak ©" İsrail'e ticaretin devam ettiğini işaret ettiği belirtilmektedir. Ay Filistin'e Yapılan İhracat (USD) Nisan 9,360,000 Mayıs 49,351,000 Haziran |((61,281,000 Temmuz |((128,895,000 Bu tablo, Türkiye'nin Filistin'e yönelik ihracatındaki keskin artışı göstermekte ve bu artışın, İsrail ile ticaretin dolaylı yollardan sürdüğüne dair iddiaları güçlendirmektedir. 30.09.2024 Filistin Devleti'ne Sektörel İhracat (1000 $) 1. 30 EYLÜL 1 -30 AĞUSTOS 1 OCAK - 30 EYLÜL Dışı Metaller 3,51 O|4ce1,99 | "1537290 4 azan 49 1015 o | 16,565,53 | "19448 Deri ve Deri Mamulleri 000 O İ3320 1,13 28511 | 0 09 252.00 Gemi, Yat ve Hizmetleri 000 |1.70 0,00 0,00 1,70 Halı 000 o İ3.17944 248314 | 428,0) 56,08 10.957,38 | Ye19439,1 Hazırgiyim ve 261331997, Take 94145,1 414,5 1044102 | (o 425 Mamulleri 8.773,91 | 21.506,10 18.785,96 73.295,36 | 0 İklimlendirme Maddeler ve 514293,4 Yo18,8 Y2430,3 Mamulleri 138.76 | 19.972.25 16.816,76 2.787,06 | 70.520.92 Kuru Meyve ve Mamulleri 000 |2467,19 984.41 150.6 454 İs34300 | "10073 Madencilik Ürünleri 63,56 |678683 | "*195773|4 29879 MİT İaano7 | 21.608,92 | "66235,6 Makine ve Mamulleri 14250 |6.18282 | "4289 sağına | 193), 03417 İoza2682 | 7625907 Mobilya, Kağıt ve Orman Ürünleri |4091 |1143708 | "278802| 4341979 | "4148|; gana | so.ö20,80 | 413893 Mücevher 0,00 42,40 72,92 -41,9 | 0,00 476,77 NN Hayvansal 43334,4 24116,3 Y4498,2 Mamuller 108,83 |3.737,68 1.728,38 27149 | 1248343 Tekstil ve 44,7 "5117667 Hammaddeleri O|0.00 Oo |3.68179 3.862,94 04,7 | 4 ag 13.988,68 5.6 Tütün 48,90 | 28,35 42,0 | 0.00 1.830,89 | 655.84 64,2 Yaş Meyve ve Sebze 3.916,66 | 38,06 "99,0 | 293 93 90.5İ391666 |7.18773 83,5 Zeytin ve 30.09,2024-İsrail Devleti'ne Sektörel İhracat (1000 $) 1. 30 EYLÜL 1 -30 AĞUSTOS 1 OCAK - 30 EYLÜL SEKTÖR 2023 2024 | DEĞ. | 2024 DEĞ. 2023 2024 DEĞ, Çelik 91.903.21 |o00 | -4100,0l0,00 722.566,11 O |121.08443 | -83,2 Çimento Cam Seramik 9 ve Toprak -14100,0 476,4 Ürünleri 36.642.08 |0.00 0,00 320.363,41 (| 75.631,90 Demir ve Demir Dışı -4100,0 465,5 Metaller 26.230,44 İooo "loop 255.79654 O |88.29220 Deri ve Deri " o 9 Mamulleri (o (244370 |o61 | 1900/045 352 İ2764565 Oo İ8.04719 270,9 Elektrik li MEN Elektronik (o |35.739,37 Joo | ""199'9|oog 322.791,32 İ|11797170 | "53.5 Fındık ve / Mamulleri (| | 708,89 ooo | "1990/000 8.881,23 6.844,70 "22,9 Gemi, Yat ve Hizmetleri || | 58,43 ooo | "*1900/00p 1.104,22 97,99 691,1 Halı 572332 |000 | -x100,0|0,00 32.481.668 o |12.138,31 Y62,6 Hazırgiyim ve 100,0 241462,6 463,8 Konfeksiyon | 26.719.552 |0.60 0,04 297.265.667 | 107.672.609 Hububat, Bakliyat, Yağlı, -4100,0 -460,2 Tohumlar ve Mamuler 33.080,66 | 0,00 0,00 210.950,72 | 83.945.65 "İklimlendirme > Sanayii 901352 İooco |"1900Joo 89.078,07 O | 28.748.82 67,7 Kimyevi Maddeler ve -4100,0 -459,8 Mamulleri || |49.76167 |000 0,00 470.806,55 | 189.216,18 Kuru Meyve ve Mamulleri | 2.888.60 ooo | "1900/00, 14.660,88 © | 9.550,94 34,9 Madencilik Ürünleri 11.685,12 İooo |""199.0/oop 97.82157 O |29.336/10 70,0 Makine ve Aksamları (| |12.31559 İooo | ""*1999|oop 102.075,45 O |29.51404 "eri, Meyve Sebze -100,0 -451,7 Mamulleri (| |4.92232 O |0.00 0,00 34.307.79 O | 16.561,08 Mobilya, ağar" 100,0 100,0 62,0 Ürünleri 30.718,18 | 0,00 5.87 302.056,26 O |114.635.65 Mücevher (o |15.872,01 |0,00 | -X4100,0)0,00 145.000,62 O |67.152.33 53,7 Otomotiv 410,0 50,9 Endüstrisi oo | 3335577 | 0,00 "İooo 441.009,34 O |216.552,87 , Su Ürünleri ve Hayvansal -4100,0 -457,8 Mamuller o (701151 O |000 ' İooo 53.103.663 O İ|22.38678 ' Süs Bitkileri 100.0 ve Mamulleri | 0,00 0,00 0,00 42.80 0,00 "100, Tekstil ve Hammaddeler -100,0 451,4 i 752861 |oco 0,00 65.13210 (| |31.678,09 Tütün 1.941,34 0,00 -100,0 | 0,00 18.287,30 8.672,05 452,6 | BED | ve Sebze o |10.28381 |ooo | "*1990/gog 25.707.04 (| İ6.618.59 74,3 Zeytin ve -100,0 68,0 Zeytinyağı (o (3.569,26 (ooo | "*1990/oop 11.812.663 Oo |19.840,54 , Demir ve Çelik İhracatındaki Artış: Bilindiği üzere İsrail ordusu demir ve çelik ihtiyacının büyük bir kısmını Türkiye'den karşılamaktaydı. TÜİK verilerinde Filistin'e 2023 yılında ihraç edilen demir-çelik 17.131 dolar iken bu rakamın 2024 yılında 20.505.045 dolara çıktığı gözlenmektedir. 2024 yılı koşullarında Türkiye'nin Filistin'e olan demir ve çelik ihracatındaki dramatik bir artış doğal olmamakla birlikte, İsrail ile ticaretin bu yolla sürdürüldüğü yönündeki iddiaları kuvvetlendirmektedir. Mücevher ve Çimento İhracatı: 2023-2024 döneminde Türkiye'nin Filistin'e yaptığı mücevher, çimento ve maden ihracatında %1180 oranında artış yaşandı. Bu ürünlerin açlıkla ve ölümle boğuşan Filistin'de bu kadar büyük bir talep yaratması, aslında İsrail'e yönelik rek te gc san ticare in Filistin üzerinden yapıldığına dair şüpheleri artırmaktadır. İsrail ile ticaretin Yunanistan, Romanya, İtalya gibi ülkelerde kurulu şirketler üzerinden de gerçekleştirildiği iddiaları basına yansıdı. 2024 yılının ilk 9 ayında Türkiye'nin İran hariç komşu ülkelerine ihracatında bariz bir artış yaşanmıştır. Ticaret Bakanlığı ve TİM verilerine göre Yunanistan'a ihracat Ocak-Eylül 2024 arası geçen yılın aynı dönemine göre %26,8 artış ile başı çekmektedir. Uluslararası basına konuşan Türkiye'den İsrail'e ihracat yapan iş insanları tarafından ihracatın Yunanistan üzerinden devam ettiği iddia edilmiştir. Türkiye'nin sanayi üssüne yakınlığı ve İsrail'e nispeten daha ucuz nakliye seçenekleri nedeniyle işletmelerin Yunanistan'ı tercih ettiği, İsrailli yetkililerin maliyetleri daha da arttıracağı için Türk şirketlerinden malları Yunanistan üzerinden yeniden ihraç ederken menşe belgelerini değiştirmelerini bile istemediğini, dolaysıyla İsrail"deki istatistiki verilere bu ürünlerin Türk malı olarak kaydedildiği ifade edilmektedir. İsrail Merkezi İstatistik Bürosu'nun (CBS) verileri bu nedenle Türkiye'nin verilerinden farklı olduğu ortaya çıkmıştır. Türkiye nin, resmi olarak İsrail'e yönelik ticaretini durdurmuş olmasına rağmen, Filistin üzerinden ticaretini devam ettirdiği iddiaları, ihracat verileriyle desteklenmektedir. Hükümet bu iddiaları reddetse de, ticari veriler bu konuda şüpheleri artırmaktadır. Bu durum, iktidarın Filistin'e destek söylemlerini ve İsrail'e karşı uyguladığı ticari yaptırımları sorgulatan bir tabloyu ortaya koymaktadır. Anlaşıldığı kadarıyla hükümetin ticari verilerdeki bu artışı kamuoyuna açıklaması pek mümkün görünmemektedir. Bu haliyle İsrail'e uygulandığı iddia edilen ticari ambargo politikalarının gerçekten uygulanıp uygulanmadığının daha şeffaf ve tarafsız bir şekilde denetlenmesi gerekmektedir. Bu sebeplerle konu ile ilgili TBMM bünyesinde açılacak bir araştırma komisyonunun Türkiye'nin iç ve dış politikasına, aynı. zamanda ticari ilişkilerine ve ekonomik göstergelere etkisinin olumlu olacağı düşünülmektedir. --- **Kaynak gösterme:** Semra Çağlar Gökalp (DEM Parti, Bitlis). “Türkiye ile İsrail arasındaki ticaretin devam ettiği yönündeki iddiaların tüm yönleriyle incelenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/2024, 31 Ekim 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-2024-turkiye-ile-israil-arasindaki-ticaretin-devam-ettigi-yonundeki-iddialarin-tum-yonleriyle-i (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/df14e81c-520a-4657-8c1d-0192e79a9e4c Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.