# Kürt dili ve kültürüne yönelik politikaların değerlendirilerek alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/2826)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/2826
- **Tarih:** 23 Haziran 2025
- **İlk imza:** Nejla Demir (DEM Parti, Ağrı)
- **İmza sayısı:** 20
- **Son durum (TBMM):** Gündemde
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/ddf92170-7746-4dd9-94c5-0197a5e888cb
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-2826-kurt-dili-ve-kulturune-yonelik-politikalarin-degerlendirilerek-alinmasi-gereken-onlemlerin

> 10/2826 esas numaralı meclis araştırması önergesi 23 Haziran 2025 tarihinde verildi; ilk imza: Nejla Demir (DEM Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündemde.

## Önerge metni

1990'hı yıllar boyunca zorunlu göç yoluyla yerinden edilen Kürtlerin ikinci ve üçüncü jenerasyonunun kent yaşamında yaşadığı anadilinden uzaklaşma, kültürel kopuş, yabancılaşma, toplumsal dayanışma ritüelleri ve kolektif yaşamdan uzaklaşma gibi asimilasyon sürecinin kapsamlı olarak incelenmesi, bu kuşakların kimlik ve dil sorunlarının kalıcı olarak çözülmesinin yol ve yöntemlerinin belirlenmesi ve toplumsal hayata katılımları önündeki engellerin kaldırılması amacıyla Anayasa'nın 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılması için gereğini arz ve teklif ederim.23.06.2025

GEREKÇE 1990'lı yıllar boyunca Kürtlerin yoğunlukta olduğu illerde uygulanan zorunlu göç politikaları sonucu binlerce köy yakılmış, milyonlarca insan zorla yerinden edilmiştir. İnsan Hakları Derneği (İHD), Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TIHV), Hakikat, Adalet ve Hafıza Çalışmaları Derneği (Hafıza ve Adalet Merkezi), Toplum ve Hukuk Araştırmaları Vakfı (TOHAV), Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) insan hakları ve hukuk alanında çalışan ülke içerisindeki sivil toplum kuruluşları ile uluslararası kurumların hazırladığı raporlar, bu dönem yaşanan insan hakları ihlallerini, zorla yer değiştirmelerin hukuksuzluklarını ve toplumsal yapıya verdiği derin tahribatları açık biçimde ortaya koymaktadır.

Bu süreçte yaşanan tahribatlar yıllardır TBMM bünyesinde hazırlanan birçok raporda da kaydedilmiş, özellikle 2013 ila 2015 yılları arasında yaşanan çatışmasızlık sürecinde TBMM'de hazırlanan raporların birçoğuna yansımıştır. Ancak, çoğunlukla, zorla göç yoluyla mağdurlaştırılmış bireylere odaklanan bu raporlar, zorunlu göç sonrası doğan ve büyüyen kuşakların kent yaşamında yaşadığı çok boyutlu asimilasyon süreçlerini yeterince ele almamıştır. Ancak yeni kuşak Kürtlerin özellikle batı kentlerinde karşı karşıya kaldığı anadilinden uzaklaşma, yabancılaşma ve kolektif yaşamdan uzaklaşma gibi süreçler bireyler özelinde ciddi kimlik tahribatlarına ve toplumsal düzeyde ise toplumsal, iktisadi ve politik krizlere neden olmaktadır.

Nitekim yerinden edilme sadece fiziksel bir yer değiştirme değil; dil, kültür ve yaşam biçiminin engellerle karşılaşması durumunda bu, aynı zamanda anadilin unutulması, kültürel pratiklerden, kolektif hafızadan, toplumsal dayanışma değer ve ritüellerinden kopuş gibi kişiliği derinden tahrip eden bir süreç olmaktadır. Zorunlu göç sonrası kentlerde yaşayan ikinci ve üçüncü kuşaklar, kimlik bunalımı, aidiyet sorunları ve yabancılaşmayla karşı karşıya kalmaktadır. Anadillerini kaybetme riskiyle birlikte, kültürel üretimin ve geleneksel sosyal ritüellerin kent yaşamındaki eksikliği, bu kuşakların sosyal destek ağlarının zayıflamasına, aidiyet duygusunun tahrip olmasına ve kültürel bellekten kopuşa neden olmaktadır.

Uluslararası insan hakları hukukunda insanlığa karşı suç kategorisinde yer alan asimilasyon süreci salt bireysel yaşamı değil toplumsal, kamusal ve iktisadi hayatı da derin biçimde şekillendirmektedir. Eğitim, istihdam, sağlık ve barınma gibi temel yaşam alanlarında kendini gösteren asimilasyon bu alanlarda yaşanan sorunları ciddi şekilde derinleştirmektedir. Kamusal alanda neden olduğu zorluklar kuşakların sosyal ınobılizasyonunu engellemekte, iktisadi, toplumsal ve politik hayata katılımını sınırlandırmaktadır. Kent ortamında karşılaşılan ayrımcılık, dil ve kültür üzerindeki baskılar, asimilasyonun kuşaklar boyunca devam etmesine zemin hazırlamakta, bu ise hem bireysel hem de toplumsal düzeyde kimlik sorunları yaratmaktadır. Bu sürecin yol açtığı sosyal izolasyon, psikolojik travma, kültürel hakların ihlali ve bellek kaybı gibi sonuçlar bu kuşakların yaşamını altüst ederek yaşamlarını derin şekilde biçimlendirmektedir.

Barış ve demokratik toplumun inşa edilerek Türkiye'nin demokratikleşme ve insan hakları alanında ilerlemesi, kültürel ve toplumsal tahribatların görünür hale getirilerek sorunların kalıcı biçimde çözüme kavuşturulması, geçmişle yüzleşme sürecinin başlatılarak hakikatin açığa çıkarılmasında zorla yerinden edilen Kürtlerin yeni kuşaklarının karşı karşıya kaldığı asimilasyonun ortadan kalkması hayati öneme sahiptir. Bu süreçte asimilasyonun devlet, devlet kurumları ve toplum tarafından tanınması, buna karşı çıkılarak gerekli tedbirlerin alınması insanlığa karşı suçlar kategorisinde yer alan asimilasyonun engellenmesi adaletin sağlanmasında oldukça önemli bir eşiktir. Bu amaçla etkili sosyal. politikaların geliştirilmesi için eğitimden, sağlığa, sosyal hizmetlerden kültürel haklara iktisadi alandan politik yaşama kadar asimilasyonun önüne geçilmesinin bilimsel ve kapsamlı yol yöntemleri bulunmalıdır. Bunun için bu süreçlerin ve sonuçlarının tamamının enine boyuna incelenmesi zorunludur. Bu araştırma, sadece mağdurların ve madunların hak arayışına destek vermekle kalmayacak Kürt sorunun demokratik çözümünde, toplumsal barışın inşasında, Türkiye'nin geçmişiyle yüzleşerek demokratikleşmesinde, kültürel hakların korunmasında ve Kürt sorunu bağlamında çözüm süreçlerine önemli katkılar sunacaktır. Bu kapsamda gerekli araştırma, inceleme ve kalıcı çözüm politikaların oluşturulması amacıyla TBMM tarafından irade gösterilerek bir Meclis Araştırması açılmasının açılması elzemdir.

9 Bes

---

**Kaynak gösterme:** Nejla Demir (DEM Parti, Ağrı). “Kürt dili ve kültürüne yönelik politikaların değerlendirilerek alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/2826, 23 Haziran 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-2826-kurt-dili-ve-kulturune-yonelik-politikalarin-degerlendirilerek-alinmasi-gereken-onlemlerin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/ddf92170-7746-4dd9-94c5-0197a5e888cb

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.