# Küresel gübre krizinin Türkiye'deki çiftçilere etkileri ile ülkemizdeki tarımsal üretimin sürdürülebilirliğinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/2903)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/2903
- **Tarih:** 4 Temmuz 2025
- **İlk imza:** Şenol Sunat (İYİ Parti, Manisa)
- **İmza sayısı:** 20
- **Son durum (TBMM):** Gündemde
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/c940bfd0-140d-438d-9db7-0197ee07752b
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-2903-kuresel-gubre-krizinin-turkiye-deki-ciftcilere-etkileri-ile-ulkemizdeki-tarimsal-uretimin

> 10/2903 esas numaralı meclis araştırması önergesi 4 Temmuz 2025 tarihinde verildi; ilk imza: Şenol Sunat (İYİ Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündemde.

## Önerge metni

İsrail ve İran arasında yaşanan sıcak çatışma küresel gübre krizine yol açmıştır. Küresel gübre krizi bağlamında Türkiye de tarımsal üretimin sürdürülebilirliği, gübre tedarik zincirindeki kırılganlıklar, maliyet artışlarının çiftçi üzerindeki etkileri ve çözüm yollarının araştırılması amacıyla Anayasa'nın 98'inci, TBMM Içtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

GEREKÇE

Son dönemde Ortadoğu'da yaşanan çatışmalar, yalnızca bölgesel güvenlik açısından değil, aynı zamanda küresel tarımsal üretim zincirleri ve tarım ekonomisi üzerinde de sarsıcı etkiler yaratmaktadır. Özellikle azot bazlı gübrelerin üretiminde kullanılan doğalgazın arzında yaşanan kesintiler ve enerji tesislerinin devre dışı kalması, başta üre gübresi olmak üzere tarımsal girdilerde ciddi bir küresel krize neden olmuştur.

Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz gibi kritik ticaret yollarında güvenliğin tehlikeye girmesi, sigorta maliyetlerini ve navlun ücretlerini ciddi şekilde artırmış; nakliye sürelerinin uzaması, lojistik planlamaları boşa çıkarmıştır. Bu da tedarik zincirinin hem küresel hem de yerel düzeyde kırılganlaşmasına yol açmıştır. Özellikle Hindistan, Brezilya, Endonezya gibi büyük alıcıların erken ve yüksek hacimli anlaşmalarla pazarı kapatmaları, daha küçük ya da ithalata bağımlı ülkelerin erişiminde ciddi kısıtlar doğurmuştur.

Türkiye, üre gübresi temininde büyük oranda dışa bağımlı bir ülkedir. Üre üretiminin ana hammaddesi olan doğalgazın yetersizliği, yerli üretimi sınırlı kılmakta; ithalatın ise büyük ölçüde tek bir ülkeye, İran'a bağımlı olması ciddi bir güvenlik açığı yaratmaktadır. Bu durum, herhangi bir jeopolitik dalgalanma veya savaşta tedarik zincirinin hızla kırılmasına neden olmakta, bu da tarım sektörünü derinden sarsmaktadır.

Son haftalarda üre gübresi fiyatlarında yaşanan hızlı ve yüksek artışlar, üretici üzerinde ağır bir ekonomik baskı oluşturmuş; pamuk, buğday ve zeytin üreticileri sezon başında girdi maliyetlerini öngöremediği için üretim planlarını ya askıya almakta ya da yeniden gözden geçirmek zorunda kalmaktadır. Gübreye erişimdeki sıkıntılar, sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal bir tehdit haline gelmiştir. Gıda arz güvenliği, tarım ürünlerinde rekolte düşüşü ve dolayısıyla tüketici fiyatlarında artış riski, doğrudan halkın yaşam kalitesini etkilemektedir.

Ayrıca, piyasada yaşanan panik havası, bazı kötü niyetli aktörlerin fırsatçılığa yönelmesine neden olmakta; depolarda ürün olmasına rağmen piyasaya arzın kısıtlanması ve keyfi fiyat artışları, çiftçinin zararını artırmaktadır. Bu durum, piyasa dengesinin bozulmasına ve spekülatif hareketlerin artmasına yol açmaktadır.

Özetle, Türkiye'nin gıda arz güvenliği, tarımsal sürdürülebilirlik ve çiftçinin korunması açısından bu konunun tüm yönleriyle ele alınması, kısa vadeli çözüm önerileri kadar, uzun vadeli yapısal dönüşümlerin de planlanması hayati önem taşımaktadır. Tarımsal üretimin devamlılığı, yalnızca üreticinin değil, 85 milyon yurttaşın geleceği açısından stratejik bir meseledir.

Bu nedenlerle, Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde bir araştırma komisyonu kurulması; mevcut gübre krizinin nedenlerinin derinlemesine incelenmesi, çiftçinin desteklenmesi, fiyat istikrarının sağlanması ve yerli üretim kapasitesinin artırılması yönünde kapsamlı önerilerin geliştirilmesi amacıyla Meclis Araştırması açılması elzemdir. Yasın Öztüek Denizli Mu. HüSmen KIRKPINAR Tanr uV. tüpüm Mehmet Akalın Edirne uV. Asice Ayyüce Türkeş TAs Adana MV.

M. Çıkan PAÇACI istabul uv. H. Seçer OLGUN Afyon MV.

---

**Kaynak gösterme:** Şenol Sunat (İYİ Parti, Manisa). “Küresel gübre krizinin Türkiye'deki çiftçilere etkileri ile ülkemizdeki tarımsal üretimin sürdürülebilirliğinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/2903, 4 Temmuz 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-2903-kuresel-gubre-krizinin-turkiye-deki-ciftcilere-etkileri-ile-ulkemizdeki-tarimsal-uretimin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/c940bfd0-140d-438d-9db7-0197ee07752b

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.