# Büyükşehirlerde artan yoksulluğunun nedenlerinin araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/3182)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/3182
- **Tarih:** 8 Ekim 2025
- **İlk imza:** Evrim Rızvanoğlu Emir (CHP, İstanbul)
- **İmza sayısı:** 23
- **Son durum (TBMM):** Gündemde
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/831bebd8-57dc-4335-a4ba-0199dd6e020f
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-3182-buyuksehirlerde-artan-yoksullugunun-nedenlerinin-arastirilarak-alinmasi-gereken-tedbirleri

> 10/3182 esas numaralı meclis araştırması önergesi 8 Ekim 2025 tarihinde verildi; ilk imza: Evrim Rızvanoğlu Emir (CHP); 23 imza. Son durum (TBMM): Gündemde.

## Önerge metni

Türkiye'de büyükşehirlerde artan yoksulluk, ekonomik kriz, gelir adaletsizliği ve yüksek yaşam maliyetleriyle birlikte giderek derinleşmekte; kentlerde barınma, gıda, ulaşım ve enerjiye erişim gibi temel alanlarda ciddi sosyal sorunlara yol açmaktadır. Özellikle büyükşehirlerde yaşam maliyetlerindeki hızlı artış, güvencesiz çalışma koşulları ve sosyal destek mekanizmalarının yetersizliği, yoksulluğu kalıcı hale getirmektedir. Bu çerçevede, kent yoksulluğunun nedenlerinin, ekonomik ve toplumsal etkilerinin, mevcut politikaların yeterliliğinin ve çözüm yollarının tüm yönleriyle araştırılması; yoksulluğun azaltılmasına yönelik kalıcı, kapsayıcı ve sürdürülebilir politika önerilerinin geliştirilmesi amacıyla, Anayasa'nın 98'inci, Içtüzük'ün 104'üncü ve 105'inci maddeleri gereğince bir Meclis Araştırma Komisyonu kurulmasını arz ve teklif ederiz. ;

HURIYET HAY

GENEL GEREKÇE

Türkiye, son otuz yılda hızlı bir kentleşme sürecinden geçmiştir. 2025 yılı itibarıyla nüfusun ; yaklaşık 77'si büyükşehirlerde yaşamaktadır. Bu süreç, ekonomik ve toplumsal yapıyı köklü biçimde değiştirmiş; yoksulluğun yalnızca kırsal alanlarda değil, kentlerde de farklı biçimlerde yaşanmasına yol açmıştır.

Büyükşehirlerde yoksulluk, yalnızca düşük gelir düzeyiyle açıklanamayacak bir nitelik kazanmıştır. Çalışan nüfusun önemli bir bölümü asgari ücretle geçinmeye çalışmakta; yılda yalnızca bir kez yapılan ücret artışları, hızla yükselen yaşam maliyetleri karşısında etkisiz kalmaktadır. Artan barınma, gıda, ulaşım ve enerji giderleri, kentte yaşayan milyonlarca yurttaşın gelirini hızla tüketmekte; özellikle dar gelirli kesimler için yaşam koşullarını ağırlaştırmaktadır.

Barınma krizi, büyükşehirlerdeki yoksulluğun en belirgin göstergesi haline gelmiştir. " : İstanbul'da ortalama kira bedelleri son beş yılda dolar bazında %193 artmış; birçok hanede kira, toplam gelirin yarısından fazlasını oluşturur hale gelmiştir. Bu artış yalnızca İstanbul'la sınırlı kalmamış; Ankara, İzmir, Antalya ve Kocaeli gibi diğer büyükşehirlerde de benzer biçimde yaşanmıştır. Artan kira baskısı, dar gelirli haneleri kent merkezlerinden uzaklaştırmakta; bu durum sosyal adaletin bozulmasına ve mekânsal eşitsizliklerin derinleşmesine neden olmaktadır.

Gıda fiyatlarındaki artış, büyükşehirlerde yaşayan yurttaşlar için yoksulluğun en temel göstergelerinden biri haline gelmiştir. Son beş yılda temel gıda fiyatları genel enflasyonun çok üzerinde artmış; et, süt, sebze ve ekmek gibi zorunlu ürünler dar gelirli aileler için ulaşılması güç hale gelmiştir. Enerji giderleri de kentlerdeki yoksulluğun önemli bileşenlerinden biridir. ş : Elektrik ve doğalgaz fiyatlarındaki yükseliş, hane bütçesi üzerindeki baskıyı artırmakta; birçok hanede ısınma ve aydınlanma gibi en temel ihtiyaçlar kısıtlanmaktadır.

İstanbul Planlama Ajansı'nın (İPA) eylül ayı raporu, kentte yaşamanın maliyetinin işçi ve emekçiler için her geçen gün daha da ağırlaştığını ortaya koymaktadır. Verilere göre, İstanbul'da yaşamanın maliyeti bir önceki aya göre %3,35, geçen yılın aynı ayına göre %42,8 oranında artmıştır. Rapora göre, dört kişilik bir ailenin ortalama yaşam maliyeti eylülde 102 bin 45 liraya yükselmiştir. Yine Birleşik Metal-Iş Sendikası Sınıf Araştırmaları Merkezi (BİSAM) tarafından hazırlanan "Açlık ve Yoksulluk Sınırı Araştırması - Temmuz 2025 Dönem Raporu", yoksulluk sınırının asgari ücretin dört katını aştığını ortaya koymuştur. Bu bulgu, gelir düzeylerinin büyükşehirlerdeki temel yaşam maliyetlerini karşılamaktan giderek uzaklaştığını, Çalışan kesimin de yoksulluk sınırının altında yaşadığını göstermektedir.

Dünya Bankası verileri, kentlerde yaşam maliyetinin kırsal alanlara kıyasla belirgin biçimde yüksek olduğunu; yoksulların önemli bir bölümünün artık şehirlerde yaşadığını ortaya koymaktadır. Bu durum, Türkiye'de de büyükşehirlerde yoksulluğun derinleştiğini ve yaşam maliyetleriyle tanımlanan yeni bir toplumsal kırılganlık alanı oluştuğunu göstermektedir. Kentsel yoksulluk, ekonomik bir olgu olmanın ötesine geçerek toplumsal ve mekânsal bir nitelik kazanmıştır. Artan yaşam maliyetleri, dar gelirli kesimleri kent merkezlerinden dışarıya itmekte; bu durum sosyal eşitsizlikleri derinleştirmektedir. Gelir farklarının büyümesi-yalnızca bireysel refahı değil, kentteki toplumsal bütünlüğü de olumsuz etkilemektedik. B. M. M.

Birleşmiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları arasında yer alan Amaç 1 (Yoksulluğa Son), Amaç 10 (Eşitsizliklerin Azaltılması) ve Amaç 11 (Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar), kent yoksulluğunun azaltılmasını devletlerin temel sorumluluk alanlarından biri olarak tanımlamaktadır.

! ' Yoksullukla mücadele, geçici sosyal yardımlarla değil; barınma, enerji ve gıda politikalarının sosyal boyutunun güçlendirilmesiyle, kalıcı ve adil çözümler üretilmesiyle mümkündür. Bu nedenle, büyükşehirlerde artan yoksulluğun nedenlerinin, toplumsal etkilerinin ve çözüm yollarının bütüncül biçimde araştırılması; yaşam maliyetlerinin hane bütçelerine etkisinin ortaya konulması ve kent temelli sosyal politika önerilerinin geliştirilmesi amacıyla bir Meclis Araştırması Komisyonu kurulması büyük önem taşımaktadır.

---

**Kaynak gösterme:** Evrim Rızvanoğlu Emir (CHP, İstanbul). “Büyükşehirlerde artan yoksulluğunun nedenlerinin araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/3182, 8 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-3182-buyuksehirlerde-artan-yoksullugunun-nedenlerinin-arastirilarak-alinmasi-gereken-tedbirleri (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/831bebd8-57dc-4335-a4ba-0199dd6e020f

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.