# Çin'de Doğu Türkistan bölgesinde yaşayan Uygur Türklerine yönelik olumsuz uygulamaların incelenmesi ve yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/3359)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/3359
- **Tarih:** 3 Kasım 2025
- **İlk imza:** Yavuz Aydın (İYİ Parti, Trabzon)
- **İmza sayısı:** 20
- **Son durum (TBMM):** Gündemde
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/dea1a6b9-1d43-4c94-94b6-019a5e6132c6
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-3359-cin-de-dogu-turkistan-bolgesinde-yasayan-uygur-turklerine-yonelik-olumsuz-uygulamalarin-in

> 10/3359 esas numaralı meclis araştırması önergesi 3 Kasım 2025 tarihinde verildi; ilk imza: Yavuz Aydın (İYİ Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündemde.

## Önerge metni

Çin Halk Cumhuriyeti'nin Uygur Özerk Bölgesi'nde yaşayan Uygur Türklerine yönelik baskı, asimilasyon ve sistematik insan hakları ihlalleri uzun süredir uluslararası kamuoyunun gündemindedir. Kamplarda zorla alıkonma, dinî ve kültürel kısıtlamalar, dijital gözetim sistemleri, zorla çalıştırma, aile bütünlüğünün bozulması gibi uygulamalar; yalnızca birer insan hakları ihlali değil, aynı zamanda uluslararası hukukun ve evrensel vicdanın açık ihlalleridir.

Uygur Türkleri, Türk milletinin ve Türk dünyasının ayrılmaz bir parçası olup; yaşadıkları bölge olan Doğu Türkistan'ın sosyo-kültürel varlığı, Türkiye Cumhuriyeti açısından tarihî, kültürel ve ahlâkî bir sorumluluk alanıdır. Ancak son yıllarda, Türkiye'nin bu konuda hem kamuoyuna hem de uluslararası kuruluşlara yönelik politikalarının yeterince görünür olmaması, giderek artan bir kaygıya yol açmaktadır.

Bu çerçevede:

• Çin yönetiminin Doğu Türkistan'da uyguladığı politikaların Türk dış

• Türkiye'nin uluslararası arenada Uygur Türkleri konusunda aldığı diplomatik

• Türkiye'de ikamet eden Uygur sığınmacıların hukuki güvenliği,

• Türkiye ile Çin arasındaki ekonomik ilişkilerin bu meseleye yansıması,

• Uygur kültürünün korunmasına yönelik yürütülen kamu projeleri gibi başlıkların bütüncül biçimde değerlendirilmesi ve Türkiye'nin bu meselede daha ilkeli, şeffaf ve sorumlu bir duruş sergileyebilmesi için gerekli politika önerilerinin Anayasa'nın 98'inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi Içtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılması arz ve teklif olunur.

GEREKÇE

Uygur Türkleri, yüzyıllardır Türk milletinin Doğu'daki kültürel, tarihî ve milli varlığının taşıyıcı unsurlarından biridir. Ancak Çin Halk Cumhuriyeti'nin son yıllarda Doğu Türkistan'da yürüttüğü baskıcı politikalar, yalnızca bu kadim halkın değil, aynı zamanda Türk milletinin ortak hafızasının, kültürünün ve vicdanının sistematik biçimde baskılanması anlamına gelmektedir.

Kamplarda zorla tutulan, dinini ve dilini yaşayamayan, zorla çalıştırılan ve ailelerinden koparılan milyonlarca Uygur Türkü; Birleşmiş Milletler başta olmak üzere çok sayıda uluslararası kuruluşun raporlarında açıkça yer almaktadır. Buna rağmen Türkiye Cumhuriyeti'nin bu konuda güçlü, kararlı ve istikrarlı bir dış politika yürütememesi; yalnızca milli kimlik ve kültür politikası açısından değil, insan haklarına dayalı hukuk devleti ilkeleri açısından da sorgulanmaktadır.

Türkiye'de yaşayan Uygur sığınmacıların sınır dışı edilme endişesi taşıması, Türkiye'nin kültürel bağ taşıdığı soydaş topluluklara karşı yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği sorusunu da beraberinde getirmektedir. Aynı şekilde, Çin ile sürdürülen ekonomik ilişkilerin, Doğu Türkistan'daki insan hakları ihlalleri karşısında "sessiz diplomasiye" dönüşmesi kamu vicdanını zedelemekte; toplumsal desteğin azalmasına neden olmaktadır.

Bu bağlamda; Uygur Türklerinin maruz kaldığı ihlallerin tüm boyutlarıyla ortaya konulması, Türkiye'nin diplomatik, kültürel ve hukuki yaklaşımlarının gözden geçirilmesi, kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi ve Türk milletinin tarihî sorumluluğuna uygun bir dış politikanın yeniden tesisi için Meclis Araştırması açılması zorunludur.

MECLİS ARAŞTIRMASI ÖNERGESİ

---

**Kaynak gösterme:** Yavuz Aydın (İYİ Parti, Trabzon). “Çin'de Doğu Türkistan bölgesinde yaşayan Uygur Türklerine yönelik olumsuz uygulamaların incelenmesi ve yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/3359, 3 Kasım 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-3359-cin-de-dogu-turkistan-bolgesinde-yasayan-uygur-turklerine-yonelik-olumsuz-uygulamalarin-in (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/dea1a6b9-1d43-4c94-94b6-019a5e6132c6

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.