# 19-22 Aralık 2000 döneminde gerçekleştirilen Hayata Dönüş Operasyonu'nun tüm yönleriyle araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/3525) - **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 10/3525 - **Tarih:** 19 Aralık 2025 - **İlk imza:** Ayten Kordu (DEM Parti, Tunceli) - **İmza sayısı:** 21 - **Son durum (TBMM):** Gündemde - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/9072e9de-c833-4c9a-9509-019b3c119965 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-3525-19-22-aralik-2000-doneminde-gerceklestirilen-hayata-donus-operasyonu-nun-tum-yonleriyle-ar > 10/3525 esas numaralı meclis araştırması önergesi 19 Aralık 2025 tarihinde verildi; ilk imza: Ayten Kordu (DEM Parti); 21 imza. Son durum (TBMM): Gündemde. ## Önerge metni Kamuoyunda 'Hayata Dönüş Operasyonu' olarak duyurulan ve "Tufan' 'Bora' 'Atmaca' gibi kod adlarıyla planlanan 19-22 Aralık 2000 Hapishaneler Katliamının 25. yılında tüm yönleriyle araştırılması, katliamda sorumlu olanların kamuoyu önüne çıkarılması ve etkili bir soruşturma-yargılama süreci başlatılması amacıyla Anayasanın 98'inci, TBMM Iç 'Tüzüğünün 104'üncü ve 105'inci maddeleri uyarınca Meclis Araştırması açılmasını arz ederiz. GEREKÇE 19 Aralık 2000 tarihinde başlayan ve 22 Aralık 2000'e kadar süren, kamuoyunda "Hayata Dönüş Operasyonu" olarak adlandırılan hapishaneler operasyonu; Türkiye'nin cezaevi tarihinde ağır insan hakları ihlallerinin yaşandığı, telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğuran bir devlet müdahalesi olarak kayda geçmiştir. Dönemin siyasi iktidarı tarafından "Tufan", "Bora" ve "Atmaca" gibi askeri kod adlarıyla planlanan bu operasyon, 20 ayrı cezaevinde eş zamanlı olarak yürütülmüş; binlerce asker, jandarma, çevik kuvvet ve ceza infaz personelinin katılımıyla gerçekleşmiştir. Operasyon sırasında mahpusların bulunduğu koğuşlara ağır silahlar, yanıcı maddeler ve kimyasal gazlar kullanılarak müdahale edilmiş; resmi kayıtlara göre 30 mahpus yaşamını yitirmiştir. Adli Tıp Kurumu raporları, operasyon sırasında hayatını kaybeden 2 askerin de yine güvenlik güçlerinin açtığı ateş sonucu öldüğünü ortaya koymuştur. Bu durum, operasyonun niteliğine ve kullanılan yöntemlere dair ciddi soru işaretlerini beraberinde getirmiştir. Operasyonun gerekçesi olarak kamuoyuna, F Tipi cezaevlerine geçiş sürecinde sürdürülen ölüm oruçlarının sona erdirilmesi gösterilmiştir. Ancak operasyonun ardından ölüm oruçlarının sona ermediği, aksine daha da yaygınlaştığı; sonraki yıllarda 122 kişinin daha yaşamını yitirdiği, yüzlerce mahpusun kalıcı sağlık sorunlarıyla karşı karşıya kaldığı bilinmektedir. Katliamın ardından yürütülen adlı süreçler ise etkin bir soruşturma ve hesap verme mekanizmasının işletilmediğini açıkça ortaya koymuştur. Operasyonda sınırlı sayıdaki asker hakkında açılan davalar göstermelik yargılamalarla sonuçlanmış; operasyonu planlayan, talimat veren ve siyasi sorumluluğu bulunan kişi ve kurumlar yargı süreçlerinin tamamen dışında tutulmuştur. Açılan davalar beraat, zamanaşımı ya da düşme kararlarıyla sonuçlanmış; yaşam hakkı ihlallerine ilişkin hakikat ortaya çıkarılmamıştır. Aradan geçen 25 yıla rağmen, 19-22 Aralık 2000 tarihlerinde yaşananların tüm yönleriyle aydınlatılmamış olması; cezaevlerinde yaşanan ağır ihlallerle yüzleşilmemesi; sorumluların tespit edilmemesi ve yargı önüne çıkarılmaması, hukuk devleti ilkesini ve adalete olan toplumsal güveni zedelemeye devam etmektedir. Yaşam hakkı ihlallerinin, işkence ve insanlık dışı muamelenin zaman aşımına tabi tutulamayacağı evrensel hukuk ilkeleri gereğince; bu operasyonun planlanma süreci, emir-komuta zinciri, kullanılan yöntemler ve sonuçlarıyla birlikte Meclis bünyesinde araştırılması zorunludur. Bu araştırma, yalnızca geçmişte yaşanan ağır ihlallerin aydınlatılması için değil; benzer uygulamaların bir daha yaşanmaması, cezaevlerinde insan onuruna uygun koşulların sağlanması ve hukukun üstünlüğünün tesis edilmesi açısından da hayati önemdedir. Bu nedenle, 19-22 Aralık 2000 Hapishaneler Katliamı'nın tüm yönleriyle araştırılması, sorumluların tespit edilmesi ve etkili bir adalet sürecinin önünün açılması amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde bir Meclis Araştırması Komisyonu kurulması gereklidir. 13 Sert --- **Kaynak gösterme:** Ayten Kordu (DEM Parti, Tunceli). “19-22 Aralık 2000 döneminde gerçekleştirilen Hayata Dönüş Operasyonu'nun tüm yönleriyle araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/3525, 19 Aralık 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-3525-19-22-aralik-2000-doneminde-gerceklestirilen-hayata-donus-operasyonu-nun-tum-yonleriyle-ar (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/9072e9de-c833-4c9a-9509-019b3c119965 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.