# Vergi uzlaşma uygulamalarının gözden geçirilerek vergi adaletinin sağlanması için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/3601) - **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 10/3601 - **Tarih:** 13 Ocak 2026 - **İlk imza:** Erhan Usta (İYİ Parti, Samsun) - **İmza sayısı:** 20 - **Son durum (TBMM):** Gündemde - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/69dac091-d7bc-44db-833e-019bda6a1468 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-3601-vergi-uzlasma-uygulamalarinin-gozden-gecirilerek-vergi-adaletinin-saglanmasi-icin-alinmasi > 10/3601 esas numaralı meclis araştırması önergesi 13 Ocak 2026 tarihinde verildi; ilk imza: Erhan Usta (İYİ Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündemde. ## Önerge metni Anayasa'nın 73. maddesinde "Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır" hükmü yer almaktadır. Ancak uygulamaya bakıldığında vergi yükünün kurumların ve işletmelerden ziyade sade vatandaşın ve ücretli çalışanların üzerine yıkıldığı görülmektedir. Bu adaletsiz yük dağılımında rol oynayan mekanizmalardan birisi de vergi uzlaşma müessesesidir. Vergi idaresi ile mükellef arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların yargı mercilerine intikal etmeden idari aşamada çözümlenmesini amaçlayan uygulama, zamanla suiistimale açık hale gelmiştir. Bilhassa tarhiyat öncesi uzlaşma yoluyla yüksek tutarda vergiden'vazgeçildiği görülmektedir. 2024 yılında getirilen bir yasal düzenlemeyle verginin aslı uzlaşma kapsamı dışına alınmıştır. Vergi yükünün adaletsiz dağılımı, bütçedeki tasarruf ihtiyacı ve uygulamadaki suiistimaller göz önünde bulundurulduğunda konunun derinlemesine incelenmesi zaruret haline gelmiştir. Konunun tüm boyutlarıyla araştırılarak, sorunların çözümüne yönelik alınabilecek tedbirlerin ve yapılabilecek düzenlemelerin belirlenmesi amacıyla, Anayasa'nın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü nün 104. ve 105. maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz. Türkiye'de vergi uzlaşma müessesesi, vergi idaresi ile mükellef arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların yargı mercilerine intikal etmeden idari aşamada çözümlenmesini amaçlayan alternatif uyuşmazlık çözüm mekanizmaları arasında yer almaktadır. Müessese ilk olarak tarhiyat sonrası uzlaşma şeklinde tasarlanmış, sonrasında tarhiyat öncesi uzlaşma uygulamaya dahil edilmiştir. Uzlaşma, idarenin düzenlediği vergi ve ceza tarhiyatlarının mükellef tarafından kısmen veya tamamen kabul edilmediği durumlarda, tarafların bir idari komisyon nezdinde bir araya gelerek tarh edilen verginin miktarı ve özellikle vergi cezalarının tutarı üzerinde müzakere etmeleri esasına dayanmaktadır. Uzlaşmanın sağlanması hâlinde, ortaya çıkan tutar kesin ve bağlayıcı nitelik kazanmakta; ihtilaf yargıya taşınmadan idari aşamada çözülmektedir. Müessesenin ortaya çıkmasını sağlayan nedenler hatırlanacak olursa; vergi yargısının iş yükünün azaltılması ve anlaşmazlıkların hızlı şekilde çözülerek hem mükellef hem de idare için mali öngörülebilirliğin sağlanması öne çıkmaktadır. Ancak uygulamanın geldiği son nokta, birçok tartışmanın odak noktası olmuştur. Uzlaşma müzakereleri "ceza pazarlığı" olarak algılanmaya başlamış ve bu durum vergi adaletine ilişkin kaygılar doğurmuştur. Komisyonlar arasındaki uygulama farklılıkları, müessesenin standartlaşmasının, şeffaflık ve hesap verebilirliğin önüne geçmektedir. Uzlaşmanın çok sık başvurulan bir yol hâline gelmesi de bir çözüm yolu olarak tasarlanan sistemin, sorunun kendisi haline geldiğini, mükelleflerin gözünde "nasıl olsa uzlaşılır" algısı yaratarak vergiye gönüllü uyumu zayıflattığını göstermektedir. Bunlara ilave olarak, uzlaşma kararlarının gerekçelendirme düzeyi ve şeffaflığına ilişkin kamuoyuyla paylaşılan bilgilerin çok sınırlı olması, böylesi önemli bir konuda suiistimal ihtimalini artırmaktadır. Uluslararası uygulamalarla karşılaştırıldığında, Türkiye'deki uzlaşma müessesesinin; uygulamanın hedeflerine ulaşmanın ötesinde bir esneklik sağladığı kanaati oluşmaktadır. ABD'de Internal Revenue Service (IRS) (ABD Gelir İdaresi) tarafından uygulanan Uzlaşma Teklifi (OIC) programı, mükellefin vergi borcunu mali durumuna göre yeniden yapılandırmaya odaklanmakta; ancak Türkiye'den farklı olarak ceza pazarlığına dayanan esnek bir çerçeve sunmamaktadır. İngiltere'de HMRC Alternatif Uyuşmazlık Çözümü (ADR) sistemi, mükellef ile idare arasında arabuluculuk benzeri bir süreç işletmekte ve çözüm üretmektedir. Kanada Gelir İdaresi'nin uyuşmazlık çözüm süreçleri de arabuluculuk ve müzakere temelli uygulamalara dayanmaktadır. Almanya'da vergi usul mevzuatı ADR mekanizmalarına sınırlı yer vermekte; idare-mükellef görüşmeleri daha çok idarenin takdir yetkisi çerçevesinde gerçekleşmektedir. Uluslararası literatürde Türkiye'deki uzlaşma mekanizmasının, özellikle cezalar üzerinde geniş indirim ve müzakere imkânı tanıması nedeniyle birçok OECD ülkesine kıyasla daha esnek bir yapı sunduğu ifade edilmektedir. OCD'nin vergi idaresi karşılaştırmalı raporlarında, Türkiye'nin uzlaşma uygulaması yüksek esneklik içeren alternatif uyuşmazlık çözüm yolu" olarak sınıflandırılmaktadır. Gelir İdaresi Başkanlığı Faaliyet Raporlarında yayımlanan uzlaşma rakamları incelendiğinde vazgeçilen verginin önemli büyüklüklere ulaştığı görülmektedir. MERKEZİ UZLAŞMA KOMİSYONU* Başvuru Sayısı 23 4 25 Uzlaplan Dosya Sayrı 15 6 3 15 Uzlaşılamayan Dosya Sayısı 3 4 10 Uzlaşma Başvurusuna Kosu Olaa Vergi Tutan 928.312.501 •69.364.649 98.153.299 :199.654.257 I 168.747.265 Uzlashimayan Vergi Tutan 442.424.528 39.435.267 42.851.355 199.654.257 800.603.760 Uzlaşmays Koon Olan Verg! 485.887.973 29.929.381 55.301.945 368.143.505 Uzlaşma Sonucu Vergi Tutarı 281.055.200 5.985.876 9.317.937 75.048.722 Uzlaşma Başvurasuns Konu Olas Vergi Ziyai 1.202.938.555 93.485.817 Cezası Tutarı • 163.735.652 291.607 521 01.501.880.061 Uzlaşılamayan Vergi Ziyaı Cezası Tutan 493.617.450 48.591.744 53.724.339 232.827.608 665.453.103 Uzlaşmaya Konu Olan Vergi Ziya Cezası Tutarı 709.321.105 44.894.072 110011314 : 58.779.913 836.426.957 Uzlaşma Sonucu Vergi Ziyaı Cezası Tutarı 36.432.927 3.000.000 2.170.000 50.177.937 Uzlaşma Başvurusına Konu Olan Özel Usulsüzlük Cezası Tutarı** :110.000 49.331.942 Uzlaşılamayan Özel Usulsüzlük Cezası Tutanı** 110.000 1.939.742 Uzlaşmaya Kötü Olan Özel Usubüziök Cezası Tutan* 47.392.200 Uzlaşma Sonucu Özel Usubüzlük Cezası Tutan** 7.080.330 Uzlaşmaya sonucu vergi tutarı / uzlaşmaya konu olan vergi oranı yıllar itibarıyla önemli değişiklik göstermektedir. 2020 yılında uzlaşmaya konu olan verginin %42'si kesinleşirken sonraki yıllarda bu oran %20-%17 düzeyinde gerçekleşmiştir. Vergi cezalarında vazgeçilen tutar çok daha fazladır. Cezaların %2 ila %7'si kesinleşmekte, geri kalanından vazgeçilmektedir. Bu konuda bir suiistimal de hükümet yetkililerince yapılmaktadır. Vatandaş ağır vergi yükü altında ezilirken, özellikle büyük şirketlerin vergilerinin "silindiği" iddiaları sıkça kamuoyuna yansımaktadır. Hükümet yetkilileri ise bu iddiaları "verginin aslının silinmesi asla mümkün değildir diyerek yanıtlamaktadırlar. Aslı silinemeyen vergi ise bu sistemde uzlaşma sonrası tarh edilen, kesinleştirilen vergilerdir. Kamuoyuna yansıyan "verginin silinmesi" durumu uzlaşma sürecinde yaşanmakta, uzlaşma sonrası kesinleşen vergiye dokunulmamaktadır. Süreçteki bu aksamalara ısrarla dikkat çekmemiz sonucunda 2024 yılı Temmuz ayında yapılan bir düzenleme ile verginin aslı da uzlaşma kapsamı dışına çıkarılmıştır. Atılan bu adım olumlu olmakla beraber, sistemde düzeltilmesi gereken sıkıntılar hâlâ mevcuttur. Bu bağlamda vergi uzlaşma müessesesinin; vergi adaleti, standartlaşma ve mükellef davranışları üzerindeki etkileri başta olmak üzere her boyutuyla araştırılması, uygulamanın bugüne kadarki sonuçlarının detaylı şekilde ortaya konulması, sonuçların uygulamayı hayata geçirirken istenen amaçları karşılayıp karşılamadığının incelenmesi ve iyileştirme alanlarının tespiti amacıyla Anayasa'nın 98 inci maddesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 104 ve 105 inci maddeleri gereğince bir Meclis araştırması açılması her bakımdan yararlı olacaktır. --- **Kaynak gösterme:** Erhan Usta (İYİ Parti, Samsun). “Vergi uzlaşma uygulamalarının gözden geçirilerek vergi adaletinin sağlanması için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/3601, 13 Ocak 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-3601-vergi-uzlasma-uygulamalarinin-gozden-gecirilerek-vergi-adaletinin-saglanmasi-icin-alinmasi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/69dac091-d7bc-44db-833e-019bda6a1468 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.