# Anadil kullanımında karşılaşılan sorunların tüm boyutlarıyla araştırılması ve yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/3793) - **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 10/3793 - **Tarih:** 20 Şubat 2026 - **İlk imza:** Cengiz Çiçek (DEM Parti, İstanbul) - **İmza sayısı:** 20 - **Son durum (TBMM):** Gündemde - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/bad56113-1c71-4440-a0a5-019c9495b19d - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-3793-anadil-kullaniminda-karsilasilan-sorunlarin-tum-boyutlariyla-arastirilmasi-ve-yapilmasi-ge > 10/3793 esas numaralı meclis araştırması önergesi 20 Şubat 2026 tarihinde verildi; ilk imza: Cengiz Çiçek (DEM Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündemde. ## Önerge metni UNESCO tarafından yayımlanan Tehlike Allindaki Diller Atlası'nda "güvensiz (vulnerable)" ve "yok olma tehlikesi altında" kategorisinde: yer alan Kirmanckî/Zazakî/Dimilkî/Kirdki"ye karşı karşıya bulunduğu yok olma riskinin tüm boyutlarıyla araştırılması; dilin korunması, geliştirilmesi, kamusal alanda kullanımının yaygınlaştırılması ve kuşaklar arası aktarımının sağlanması için gerekli yasal, idari ve kurumsal tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci ve TBMM Içtüzüğü'nün 104 ve 105? inci maddeleri gereğince bir Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz. GEREKÇE Anadolu ve Mezopotamya coğrafyasının en kadim dillerinden biri olan Kirmanckî/Zazakî, milyonlarca vatandaşımız tarafından konuşulmakta olan önemli kültürel zenginliklerden birini teşkil etmektedir. Ancak modernleşme, kentleşme ve uzun yıllar süren yasaklamaların yarattığı tahribat sonucunda Kirmanckî bugün telafisi güç bir yok oluş süreciyle karşı karşıyadır. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), yayımladığı Tehlike Altındaki Diller Atlası'nda Kirmanckî"yi "vulnerable" (kırılgan/güvensiz) kategorisinde sınıflandırmış ve acil önlem alınmadığı takdirde dilin yok olacağını rapor etmiştir. UNESCO'nun bu uyarısının üzerinden geçen süre zarfında dildeki kan kaybı ne yazık ki hızlanmıştır. Dilbilimcilerin ve saha araştırmacılarının verilerine göre Kirmanckî artık "ev içi iletişim dili" olma vasfını da yitirmek üzeredir. Ebeveynlerden çocuklara doğal aktarım (intergenerational transmission) durma noktasına gelmiş, dil sadece yaşlı kuşak arasında konuşulur hale gelmiştir. Kirmancki'nin gelişimi için şimdiye kadar çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Vate Grubu, 1997' den . beri yayınlanan dergi ve "Ferhenge Tirkî-Kırmanckî (Zazakî) / Kırmanckî (Zazakî)-Tirki" sözlüğünü çıkarmıştır. OHAL ile kapatılan Kurdi-Der ve belediyelerin açtığı kurslar ile Kirmanckî'nin gelişimine katkı sunulmuş, resmi okullarda seçmeli dersler başlamadan önce gönüllü dil eğitmenleri yetiştirilmiştir. 15 Mayıs ve.21 Şubat gibi günlerde Dil Bayramı etkinlikleri kapsamında kitlesel yürüyüşler ve paneller düzenlenmiştir. DBP/DEM Parti geleneğindeki belediyeler kamusal alanda görünür olması için kurslar, araştırma, yayın ve kültürel çalışmalar yürütmüştür. Zarokîstan (Anadilde Kreş) çalışmaları kapsamında belediyeler bünyesinde Diyarbakır'da (Kayapınar ve Bağlar ilçe belediyeleri başta olmak üzere) eğitim dili Zazaca ve Kurmançca olan okul öncesi eğitim kurumları açılmıştır. Tehlike altında olan bu dilin yeni nesle aktarımı açısından bu adım önemli görülmüştür. Kültür ve sanat alanında Diyarbakır Şehir Tiyatroları düzenli olarak Kirmancki oyunlar sahnelemiş, Kirmancki çocuk koroları kurulmuş ve dönemler halinde (Kurs seviyeleri 1-2) dersler verilmiştir. "Hînkere Zazakî" (Zazaca Öğreticisi) gibi ders kitapları hazırlanarak kursiyerlere kaynak sağlanmıştır. Basın ve yayıncılık alanında Azadiya Welat ve Xwebûn gazeteleri ile Ajansa Welat'ın Kirmanckî bölümü aracılığıyla Kirmanckî haberler üretilmiştir. Newepel Gazetesi, tamamı Kirmanckî/Zazakî olarak yayımlanan ilk gazete olarak tarihe geçmiştir. Şewçîla Dergisi Kirmanckî edebiyat ve sanat dergisi olarak yayın hayatını sürdürmüştür. Diyarbakır ve İstanbul merkezli yayınevleri (Roşna Yayınevi, Vate Yayınevi, Avesta, Peywend vb.) yüzlerce Kirmanckî kitap yayımlamış, dünya klasikleri (Küçük Prens, Hayvan Çiftliği vb.) Kirmanckî'ye kazandırılmıştır. Kurdi-DER ve sonrasında MED-DER tarafından sertifikalı kurslar düzenlenmiş ve binlerce yetişkine okuma-yazma öğretilmiştir. En son olarak Kirmanckî'nin ilerlemesi ve kaybolmaması için Kirmanckî Meclisi ilan edilmiştir. Sözlü tarih . ve derleme çalışmaları kapsamında yaşlı kuşakların hafızası kayıt altına alınmış; köy araştırmaları yapılarak masallar, deyimler, dualar ve yerel sözcükler derlenmiştir. Son yıllarda Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde seçmeli ders olarak okutulması, Bingöl Üniversitesi ve Munzur Üniversitesi bünyesinde Zaza Dili ve Edebiyatı bölümlerinin açılması ile TRT Kurdî yayınları olumlu olmakla birlikte dilin yaşatılması için yeterli olmaktan uzaktır. Seçmeli derslerde materyal eksikliği, öğretmen atamalarının yetersizliği ve ders seçim süreçlerinde yaşanan idari zorluklar nedeniyle beklenen etki yaratılmamıştır. Akademik. çalışmalar önemli bir literatür üretse de bu üretim günlük hayata yeterince yansımamaktadır. Kirmanckî/Zazakî'nin kamusal hizmetlerde yer bulamaması prestij kaybına yol açmakta, genç : kuşaklar ekonomik ve sosyal hayatta karşılığı olmadığı düşüncesiyle anadillerinden uzaklaşmaktadır. Bir dilin yaşaması yalnızca akademik çalışmalarla değil, o dilin pazar değeri. ve sosyal statüsünün olmasıyla mümkündür. Kirmanckî'nin tarihi kültürel miras olarak korunması yalnızca bu dili konuşan yurttaşların değil, devletin de anayasal ve kültürel sorumluluğudur. Bu nedenle Kirmanckî'nin konuşulma oranlarının ve bölgesel dağılımının güncel verilerle tespiti, öğretmen ihtiyacının neden karşılanmadığının belirlenmesi, anadilinde eğitimin önündeki engellerin araştırılması, kamusal alanda kullanımının teşviki için gerekli yasal düzenlemelerin incelenmesi ve sivil inisiyatifler ile akademinin birikiminden yararlanılarak bir "Acil Eylem Planı" oluşturulması amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından bir Araştırma Komisyonu kurulması elzemdir. --- **Kaynak gösterme:** Cengiz Çiçek (DEM Parti, İstanbul). “Anadil kullanımında karşılaşılan sorunların tüm boyutlarıyla araştırılması ve yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/3793, 20 Şubat 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-3793-anadil-kullaniminda-karsilasilan-sorunlarin-tum-boyutlariyla-arastirilmasi-ve-yapilmasi-ge (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/bad56113-1c71-4440-a0a5-019c9495b19d Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.