# Kooperatiflerin milli gelir, üretim ve dış ticaret benzeri alanlarda payının artırılması ve destek sağlanması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/4110)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/4110
- **Tarih:** 27 Nisan 2026
- **İlk imza:** Tahsin Becan (CHP, Yalova)
- **İmza sayısı:** 20
- **Son durum (TBMM):** Gündemde
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/c94ae409-9f11-4fdc-815d-019e06a1347d
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-4110-kooperatiflerin-milli-gelir-uretim-ve-dis-ticaret-benzeri-alanlarda-payinin-artirilmasi-v

> 10/4110 esas numaralı meclis araştırması önergesi 27 Nisan 2026 tarihinde verildi; ilk imza: Tahsin Becan (CHP); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündemde.

## Önerge metni

Kooperatiflerin milli gelir, üretim, istihdam, yatırım, dış ticaret içindeki payının artırılması ve başta yönetsel yetkinlikler olmak üzere finansman, denetim, danışmanlık, teknik ve yasal desteğin verilmesi adına konunun çok yönlü araştırılarak bunların tespiti ve bu kapsamda politikaların belirlenmesi ile çözümleri için gerekli önlemlerin alınması adına Anayasa'nın 98. ve TBMM Içtüzüğü'nün 104. ve 105. maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılması hususunu bilgilerinize saygılarımla arz ederim.23.04.2026

GEREKÇE

Çağdaş kooperatifçiliğin 1863 yılında devlet eliyle kurulan "memleket sandıkları" ile ülkemizdeki ilk uygulamasının başladığı kabul edilmekte ise de gelişimi Cumhuriyet döneminde olmuştur.

İlk olarak, o zamanki toplumsal ve ekonomik faktörler nedeniyle, kooperatifçilik tarımsal alanlarda ortaya çıkmış, uzun yıllar tarımsal alanda yoğunlaşmıştır. Daha sonra, ekonomik ve sosyal yapıda meydana gelen değişimler ve ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar sebebiyle, başta konut/işyeri inşaatı olmak üzere taşımacılık, tüketim, kredi-kefalet gibi alanlara da yayılmıştır.

Kooperatifçilik; yerelden bölgeye, bölgeden ülkeye kalkınmanın en önemli araçlarından biridir. Öncelikle, ekonomik ve sosyal nitelikli örgütlenme modeli olmasıyla da özellikle gelir düzeyi düşük, sermayeleri yetersiz insanların bir araya gelip ekonomik güç sağlamasına imkân sunan yönüyle yaygınlaştırılması ülkemiz için vazgeçilmez bir öneme sahiptir. Ayrıca sosyal kalkınmayı gerçekleştirecek örgütlenme modellerinden biri olan kooperatifçilik, uluslararası birçok belgeye (ILO) konu olduğu gibi Anayasamızda da açıkça düzenlenmiştir.

Dünyadaki örnekleriyle karşılaştırıldığında ülkemizde kooperatifçiliğin ciddi sorunları bulunmaktadır. Örneğin tarımda kooperatifleşmeye baktığımız zaman Danimarka'da bu oran yüzde 98, Hollanda'da 95, Almanya'da 76, Kanada'da 75, Türkiye'de ise yüzde 13 seviyesindedir. Üstelik Türkiye'deki kooperatiflerimizin gayrisafi yurt içi hasıla içerisindeki payı, üretimdeki payı, istihdamdaki payı konusunda ciddi veri noksanlıkları bulunmaktadır.

Buna ilaveten eksik üst örgütlenme nedeniyle kooperatiflere yönelik eğitim, finansman, denetim, danışmanlık, teknik ve yasal desteğin yeterli verilememesi kooperatiflerin de gelişememesi sonucunu yaratmaktadır. Ayrıca Türkiye'deki kooperatiflerin millî gelir, üretim, istihdam, yatırım, dış ticaret rakamları içindeki payının bilinmemesi sağlıklı politikaların oluşturulamamasının da temel nedenlerinden biridir. Ülkemizde geçmişte kurumlar vergisi muafiyeti, katma değer vergisi istisnaları ile kooperatifler desteklenmeye çalışılmıştı. Ancak destekleri sadece vergi muafiyetleri olarak kabul etmek doğru değildir. Kooperatiflerde başta yönetsel yetkinlikler olmak üzere, eğitim, bilinçlendirme ve araştırma faaliyetleri yönünden önemli eksiklikler olduğu bilinmektedir.

Bu amaçla, kooperatiflerin milli gelir, üretim, istihdam, yatırım, dış ticaret içindeki payının artırılması ve başta yönetsel yetkinlikler olmak üzere finansman, denetim, danışmanlık, teknik ve yasal desteğin verilmesi adına konunun çok yönlü araştırılarak bunların tespiti ve bu kapsamda politikaların belirlenmesi ile çözümleri için gerekli önlemlerin alınması adına Meclis Araştırması Önergesi verilmiştir.

11. Sertçen Seri Balıkesir Tenen 18. Denli Demi Dabra 1° Uğur Bayraklen Arduin ' Ali Ortma Katen nillaş

---

**Kaynak gösterme:** Tahsin Becan (CHP, Yalova). “Kooperatiflerin milli gelir, üretim ve dış ticaret benzeri alanlarda payının artırılması ve destek sağlanması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/4110, 27 Nisan 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-4110-kooperatiflerin-milli-gelir-uretim-ve-dis-ticaret-benzeri-alanlarda-payinin-artirilmasi-v (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/c94ae409-9f11-4fdc-815d-019e06a1347d

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.