# Cumhuriyetin ilk zamanlarında Anadolu'da kurulan fabrikaların ve endüstriyel mirasın tekrardan faaliyete geçirilmesi için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/4877)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/4877
- **Tarih:** 23 Ekim 2026
- **İlk imza:** Seda Kâya Ösen (Yeni Parti, İzmir)
- **İmza sayısı:** 20
- **Son durum (TBMM):** Gündeme Girecek
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/bc38621d-33be-4ea1-a409-01a178513579
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-4877-cumhuriyetin-ilk-zamanlarinda-anadolu-da-kurulan-fabrikalarin-ve-endustriyel-mirasin-tekra

> 10/4877 esas numaralı meclis araştırması önergesi 23 Ekim 2026 tarihinde verildi; ilk imza: Seda Kâya Ösen (Yeni Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündeme Girecek.

## Önerge metni

Türkiye, cumhuriyetin kurulduğu ilk günden bu yana ekonomik, kültürel ve sosyal alanlarda gelişme ve muasırlaşma yolunda ilerlemiştir. Bu devinimin en önemli eserleri cumhuriyetin ilk yıllarında ülkemize kazandırılan sanayi ve üretim tesisleri olmuştur. Ülkemizin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanımız Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK'ün önderliğinde askeri zaferleri ekonomik zaferlerle taçlandırma yolunda atılan bu adımlar, izbe bırakılmış Anadolu'nun tekrar ayağa kalkmasını, değişimini ve dönüşümünü sağlamıştır. Bugün bir kısmı faaliyetlerine devam etmesine karşın genç Cumhuriyetin kurduğu şeker, tekstil, tekel, kömür ve halı fabrikaları atıl şekilde durmaktadır. Anadolu'nun çeşitli yerlerine dağılmış endüstriyel miras olarak adlandırdığımız bu eserlerin Anadolu'daki yaşama tekrar kazandırılmasının kültürel hayatın yanında ekonomik ve sosyal geri dönüşlerinin olacağı beklentisine karşılık olarak bahsi geçen konunun geliştirilmesi amacıyla - Anayasa'nın ,98'nci, TBMM

İçtüzüğü'nün 104'ncü ve 105'nci maddeleri uyarınca Meclis Araştırm: ılmasını arz ederiz. 22.10.2026 ——- Seda KÂYA ÖSEN

GEREKÇE

Günümüzde kültürel miras alanları; mekânsal yoksunluk, dezavantajlı grupların erişim kısıtlılığına dayalı toplumsal kırılganlık ve yerel yaşamı dışlayan kitle turizmi baskısı gibi çok katmanlı risklerle karşı karşıyadır.

Cumhuriyet'in ilk yıllarında Anadolu'nun farklı kentlerinde kurulan şeker fabrikaları, Tekel işletmeleri ve kömür tesisleri; yalnızca ekonomik üretim birimleri değil, genç Cumhuriyetin kalkınma iradesinin mekânsal karşılıklarıydı. Bu işletmeler, bir sanayi yatırımı olmanın ötesinde; bulunduğu kentin sosyal hayatını örgütleyen, istihdam yaratan, tarımsal üretimi destekleyen, kâmusal dayanışmayı güçlendiren ve kent belleğini şekillendiren bütüncül yerleşkeler olarak kurgulanmıştır. Lojmanları, sosyal tesisleri, spor alanları, eğitim ve sağlık birimleriyle bu alanlar; üretim ile kamusal yaşamı aynı zeminde buluşturmuştur. Her biri birer Cumhuriyet mücevheri olan bu tesisler genç Cumhuriyet'in atılım hamlesinin temsilcisi olarak kuruldukları illerde gelişmenin kapısını açmıştır.

Bugün bu yerleşkelerin bir kısmında üretim devam etmekte, bir kısmında ise üretim sona ermiş ya da alanlar parçalı ve sınırlı kullanımlarla varlığını sürdürmektedir. Özellikle kamu mülkiyetinde bulunan ve işlevini tamamen ya da kısmen yitirmiş yapılar, kültür politikaları açısından önemli bir potansiyel barındırmaktadır. Türkiye topraklarındaki tarihi ve kültürel mirasın işlevsiz bırakılması, ülkenin ekonomik ve toplumsal kazanımlardan mahrum kalmasına yol açmaktadır. Özellikle sosyoekonomik nedenlerle kırsaldan kente yoğun göç veren Türkiye'de, endüstriyel miras alanlarının yeniden üretime kazandırılması büyük fırsatlar barındırmaktadır. Bu alanların faal duruma getirilmesi; göç akışını tersine çevirmek, kırsal yaşamı canlandırmak, tarımsal üretimi artırmak ve kentlerdeki sosyoekonomik dengeyi yeniden tesis etmek adına stratejik bir öneme sahiptir.

Cumhuriyetin ilk yüzyılında ekonomik bağımsızlık ve kalkınma hedefinin mekânsal karşılığı olan bu üretim yerleşkeleri, Cumhuriyetin ikinci yüzyılında yeni bir kamusal üretimin altyapısını oluşturabilir. Ancak bu dönüşüm, üretimi tasfiye eden değil; üretimden boşalan ya da işlev bütünlüğünü kaybetmiş alanları kültür, sanat, spor ve eğitimle tamamlayan bir politika anlayışına dayanmalıdır. Bugün yaşayan kamusal miras ya da endüstriyel miras olarak adlandırılan bu mekanların toplumsal yaşama kazandırılmasına yönelik etkilerin belirlenmesi için "Atıl Durumdaki Endüstriyel Mirasların Toplumsal Yaşama Tekrar Kazandırılması" üzerine Meclis Araştırması açılması için gereğini arz ederiz.

[PDF s. 3: okunamayan sayfa (el yazısı, imza, mühür ya da Türkçe dışı yazı) — metne alınmadı]

---

**Kaynak gösterme:** Seda Kâya Ösen (Yeni Parti, İzmir). “Cumhuriyetin ilk zamanlarında Anadolu'da kurulan fabrikaların ve endüstriyel mirasın tekrardan faaliyete geçirilmesi için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/4877, 23 Ekim 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-4877-cumhuriyetin-ilk-zamanlarinda-anadolu-da-kurulan-fabrikalarin-ve-endustriyel-mirasin-tekra (erişim: 3 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/bc38621d-33be-4ea1-a409-01a178513579

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.