# Hayat pahalılığının toplumsal sonuçlarının ve gıda fiyatlarının oluşumunda üretim maliyetleri ile aracılık zincirinin rolünün araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/4928)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/4928
- **Tarih:** 2 Kasım 2026
- **İlk imza:** Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır)
- **İmza sayısı:** 20
- **Son durum (TBMM):** Gündeme Girecek
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/d4201aef-6f50-4429-9017-01a1a01dbce5
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-4928-hayat-pahaliliginin-toplumsal-sonuclarinin-ve-gida-fiyatlarinin-olusumunda-uretim-maliyetl

> 10/4928 esas numaralı meclis araştırması önergesi 2 Kasım 2026 tarihinde verildi; ilk imza: Serhat Eren (DEM Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündeme Girecek.

## Önerge metni

Türkiye'de hayat pahalılığının nedenlerinin, gıda fiyatlarındaki artışların, üretici ile tüketici arasındaki fiyat farklarının, perakende sektöründeki sermaye yoğunlaşmasının ve mevcut kamu denetimlerinin etkinliğinin araştırılması, halkın yeterli, sağlıklı ve uygun fiyatlı gıdaya erişimini güvence altına alacak önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca Meclis araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

GEREKÇE

Türkiye'de hayat pahalılığı, emekçilerin gelirlerini aşındıran, yoksulluğu derinleştiren ve milyonlarca yurttaşın temel ihtiyaçlara erişimini güçleştiren yapısal bir sorun hâline gelmiştir. Ücretlerin ve emekli aylıklarının temel ihtiyaçlar karşısında yetersiz kalması, ekonomik krizin yükünü işçilerin, emeklilerin, işsizlerin ve dar gelirli hanelerin omuzlarına yüklemektedir.

TÜİK'in Eylül 2026 verilerine göre yıllık tüketici enflasyonu yüzde 29,73, gıda ve alkolsüz içeceklerdeki fiyat artışı yüzde 27,62 olmuştur. Gıda ve alkolsüz içecekler grubunun yıllık enflasyona katkısı 6,73 yüzde puan olarak gerçekleşirken konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlardaki yıllık fiyat artışı yüzde 39,99'a ulaşmıştır. TÜİK'in 2025 yılı verilerine göre en yüksek gelirli yüzde 20'lik kesim toplam gelirin yüzde 48'ini alırken en düşük gelirli yüzde 20'nin payı yüzde 6,4'te kalmıştır. Nüfusun yüzde 27,9'u, çocukların ise yüzde 36,8'i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındadır. Bu tablo, hayat pahalılığının gelir dağılımındaki eşitsizliklerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Gıda fiyatlarındaki artışlar, üretici ile tüketici arasındaki ekonomik ilişkilerin araştırılmasını gerekli kılmaktadır. Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin (TZOB) Eylül 2026 araştırmasına göre üretici ile market arasındaki fiyat farkı limonda yüzde 633,4, kuru incirde yüzde 339,1, havuçta yüzde 337,8 ve elmada yüzde 237,9'a ulaşmıştır. Aynı dönemde üreticide kilogramı 19,10 TL olan domates markette 54,44 TL'ye, 14 TL olan patates ise 34,40 TL'ye satılmıştır. Bu farklılıkların ne kadarının üretim, taşıma ve depolama maliyetlerinden, ne kadarının aracılık faaliyetleri ve ticari kâr marjlarından kaynaklandığının belirlenmesi gerekmektedir.

Üreticiler de artan maliyetler karşısında ciddi ekonomik güçlükler yaşamaktadır. TZOB verilerine göre Eylül 2025—Eylül 2026 döneminde mazot fiyatı yüzde 70,7, amonyum nitrat gübresi yüzde 69,2, besi ve süt yemleri yüzde 31,8 artmıştır. TÜİK'in Eylül 2026 Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi verilerine göre tarım ürünlerinde yıllık fiyat artışı yüzde 12,93 olurken sebze, kavun-karpuz, kök ve yumru ürünlerinde yüzde 61,07'ye ulaşmıştır. Üreticinin maliyetleri yükselirken ürününü yeterli gelir sağlayacak fiyatlardan satamaması, tarımsal üretimin sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir.

Gıda üretimi, dağıtımı ve perakende ticaretinde ekonomik gücün büyük sermaye gruplarında yoğunlaşması, küçük üreticilerin ve esnafın pazarlık gücünü zayıflatabilmektedir. Büyük zincir marketlerin tedarik sözleşmeleri, ödeme koşulları ve fiyatlandırma uygulamalarının üreticilerin gelirleri ile tüketicilerin ödediği fiyatlar üzerindeki etkileri araştırılmalıdır. Rekabet Kurumunun 2023 yılında yayımladığı sektör incelemesi de perakende ticaretteki yoğunlaşmanın ve rekabet koşullarının değerlendirilmesi açısından önemli bulgular içermektedir.

Ticaret Bakanlığının açıklamasına göre 2025 yılında 577.771 firma ve 41,3 milyon ürün denetlenmiş, çeşitli mevzuat ihlalleri nedeniyle toplam 2,66 milyar TL idari para cezası uygulanmıştır. Bakanlığın İç Ticaret Genel Müdürlüğü tarafından haksız ticari uygulamalar, stokçuluk ve fahiş fiyat kapsamında uygulanan cezaların tutarı ise 969,8 milyon TL'yi aşmıştır. Ancak bu denetimlerin fiyat oluşumuna etkisi, cezaların tahsilat durumu ve ihlallerin tekrarlanma oranları konusunda kapsamlı bir değerlendirmeye ihtiyaç bulunmaktadır.

Hayat pahalılığının yükü, düşük ücretli ve güvencesiz çalışan kadınlar ile yoksul hanelerdeki çocuklar üzerinde daha ağır sonuçlar doğurmaktadır. Kadınların ekonomik eşitsizliklerle birlikte üstlendikleri ücretsiz bakım emeği, artan geçim yükünü büyütmektedir. Diyarbakır ve bölge illerinde ise işsizlik, düşük gelir ve küçük üreticilerin pazara erişimde yaşadıkları güçlükler, temel gıda ürünlerine erişimi daha da zorlaştırmaktadır.

Halkın yeterli ve sağlıklı gıdaya erişimi temel bir haktır. Bu hakkın korunması, küçük üreticilerin ve kooperatiflerin güçlendirilmesini, aracılık zincirinin şeffaflaştırılmasını, büyük sermaye gruplarının piyasa gücünün denetlenmesini ve üretim ile dağıtım süreçlerinde kamusal sorumluluğun artırılmasını gerektirmektedir.

Bu nedenlerle hayat pahalılığının toplumsal sonuçlarının, gıda fiyatlarının oluşumunda üretim maliyetleri ve aracılık zincirinin rolünün, perakende sektöründeki sermaye yoğunlaşmasının ve kamu denetimlerinin etkinliğinin araştırılması, üreticilerin emeğinin karşılığını almasını ve halkın temel gıdaya erişimini güvence altına alacak politikaların belirlenmesi amacıyla Meclis araştırması açılması gerekmektedir.

---

**Kaynak gösterme:** Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır). “Hayat pahalılığının toplumsal sonuçlarının ve gıda fiyatlarının oluşumunda üretim maliyetleri ile aracılık zincirinin rolünün araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/4928, 2 Kasım 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-4928-hayat-pahaliliginin-toplumsal-sonuclarinin-ve-gida-fiyatlarinin-olusumunda-uretim-maliyetl (erişim: 16 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/d4201aef-6f50-4429-9017-01a1a01dbce5

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.
