# Engellilerin cezaevleri başta olmak üzere hayatın her alanında karşılaştıkları sorunların araştırılarak kalıcı çözümlerin bulunması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/745) - **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 10/745 - **Tarih:** 7 Aralık 2023 - **İlk imza:** Nevroz Uysal Aslan (DEM Parti, Şırnak) - **İmza sayısı:** 21 - **Son durum (TBMM):** Gündemde - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/bb5f8617-37c5-45f7-ac9e-018c43e398cd - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-745-engellilerin-cezaevleri-basta-olmak-uzere-hayatin-her-alaninda-karsilastiklari-sorunlarin > 10/745 esas numaralı meclis araştırması önergesi 7 Aralık 2023 tarihinde verildi; ilk imza: Nevroz Uysal Aslan (DEM Parti); 21 imza. Son durum (TBMM): Gündemde. ## Önerge metni Türkiye'de engelli yurttaşlar; eğitimden sağlığa, istihdamdan siyasal katılım ile seyahat hak ve özgürlüklere kadar hayatın her alanında hak ihlallerine maruz kalmaktadır. Engellilerin sorunlarının çözülmesi bir tarafa, engellilere ilişkin güncel veriler dahi paylaşılmamaktadır. Buna bağlı olarak engellilerin ülke nüfusu içindeki oranı net olarak belirlenip bütüncül ve kalıcı çözümler de geliştiril((e)memektedir. Türkiye'nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi başta olmak üzere engellilere ilişkin ulusal ve uluslararası düzenlemeler ise kâğıt üzerinde kalmakta, gereği yerine getirilmemektedir. Yaşamın her alanında engelli bireylerin maruz kaldıkları ağır insan hakları ihlallerinin yansına cezaevlerinde bulunan engelliler için ise durum çok daha vahimdir. Engellilerin ceza infaz rejimine tabi tutuldukları süreçlerde nelerle karşılaştıklarını, ihtiyaçlarını; engelliler ve erişilebilirlik çerçevesinde hapishanelerin fiziki yapısından doğan sorunların tespiti ve bu sorunlara kalıcı çözümlerin bulunması ile engel durumlarına göre tek başına cezaevinde kalma imkânı bulunmayanlara yönelik infaz usullerinin geliştirilmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 104'üncü ve 10'inci Maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını saygılarımla arz ederim. GEREKÇE Türkiye'de engelli yurttaşlar; eğitimden sağlığa, istihdamdan siyasal katılım ile seyahat hak ve özgürlüklere kadar hayatın her alanında hak ihlallerine maruz kalmaktadır. Engellilerin sorunlarının çözülmesi bir tarafa, engellilere ilişkin güncel veriler dahi paylaşılmamakta. Buna bağlı olarak engellilerin ülke nüfusu içindeki oranı net olarak belirlenememekte ve bu nedenle engellilere yönelik bütüncül ve kalıcı çözümler de geliştiril(e)memektedir. Engelli nüfusa yönelik resmi veriler paylaşılmadığı için engellilik oranı yüzde 7 ila 15 arasında değerlendirilirken varsayılan sayı ise 10 milyonun üzerindedir. Hükümet, ortalama sayılar üzerinden engellilere cüzi bir kaynak ayırırken varsayılan oranı bile karşılamamaktadır. Her yıl olduğu gibi 2024 yılı bütçesinde de engellilere ayrılan pay yüzde 2'nin altında kalmıştır. Yaşamın her alanında engelli bireylerin maruz kaldıkları ağır insan hakları ihlallerinin yansına cezaevlerinde bulunan engelliler için ise durum çok daha vahimdir. Cezaevlerinin mekânsal dizaynı ile cezaevlerinde yaşanan hak ihlalleri birleşince engelli mahpusların yaşadıklarını hayal etmek imkânsız hale gelmektedir. Hem uluslararası mevzuat hem de Türkiye'nin ulusal mevzuatı hapsedilme konusunu bir "insan hakları" konusu olarak ele almakta ve kapatılmanın haricinde ek bir cezalandırmaya dönüştürülemeyeceğini açıkça hüküm altına almaktadır. Örneğin Avrupa Cezaevi Kuralları'nın ilk maddesinde "Özgürlüğünden yoksun bırakılan herkese, insan haklarının gerektirdiği gibi saygılı davranılmalıdır" demekte iken Türkiye'de ise hapishanelere ilişkin öncelikli kanun olan Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 2. maddesinde ise "Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazında zalimane, insanlık dışı, aşağılayıcı ve onur kırıcı davranışlarda bulunulamaz" ifadeleri yer alır. Söz konusu olan "özel ihtiyaçları olan mahpuslar" olduğunda ise bu ihtiyaçların karşılanması, insan haklarının korunması ve hapsetmenin ek bir cezalandırmaya dönüşmemesi için bir gereklilik halini almaktadır. Bu nedenle bu mahpus gruplarının tespit edilmesi ve ihtiyaçlarının belirlenmesi, karşılanması bir insan hakları problemi olarak karşımızda durmaktadır. Ruhsal ve psikolojik rahatsızlıkları bulunanlar, engelliler, yaşlılar ve ağır hasta mahpuslar, "özel ihtiyaçları olan mahpuslar" olarak ifade ettiğimiz geniş bir grubun bir kısmını oluşturmaktadır. Bunların arasında bulunan engelliler hem toplum içinde hem de cezaevlerinde en fazla hak ihlaline uğrayan kesimlerin başında gelmektedir. Çünkü toplumun bir parçası haline gelmesi ayrımcı söylem ve pratiklerle engellenen engelliler, iş ve sosyal hayattan dışlanarak evlere, kısıtlı alanlara sıkıştırılmıştır. Hareket özgürlüğünü kısıtlama alanı olan hapishaneleri erişilebilir olmayan koşulları, engelli mahpusların ceza içinde ceza çekmeleri sonucunu doğurmaktadır. Hapishane içindeki temel fiziki erişilebilirlik problemlerinin başında; koğuş, banyo, tuvalet, revir ve diğer odalarda; bu odalara ulaşırken basamak olması, hissedilebilir zemin şeridinin olmaması, aydınlatmanın yeterli olmaması, duvarlara sabitlenmiş tutunma barlarının olmaması ve özellikle banyo ve tuvaletlerde kişilerin bedensel ihtiyaçlarına uygun olmaması gelmektedir. Öte yandan erişilebilir olmayan banyo, tuvalet ve havalandırmalar ile ekonomik olarak ulaşılabilir olmayan hijyen malzemeleri, engelli mahpusların bedenlerine ve özel ihtiyaçlarına uygun giyim ihtiyaçlarını karşılayamaması, tek tip, erişilebilir olmayan ring araçlarıyla başka cezaevlerine sevklerinin yapılması, yine bu ring araçlarıyla hastanelere götürülmeleri, gibi birçok alanda engelliler hak ihlalleri ile karşılaşmaktadır. Görme engelliler için kabartma yazılı kitapların bulunmaması, işitme engellilerin bulunduğu cezaevlerinde ise işaret dili bilen personelin yokluğu gibi; eğitimden, sosyal aktivitelere, haberleşmeden sağlık ve diğer tüm alanlara kadar cezaevlerinde, mahpusların engel durumuna göre belirlenmemiş sosyal organizasyondaki yetersizliklerin yarattığı hak ihaleleri yaşanmaktadır. Bu bağlamda, bedensel, görme, işitme, vb. gibi engellilik gruplarının varlığından dolayı cezaevinde bulunan engelli yurttaşların sorunları çeşitlilik arz ettiği için farklı çözüm modellerinin geliştirilmesi elzemdir. Bu nedenlerle; engellilerin cezaevleri başta olmak üzere yaşamın her alanında karşılaştıkları temel sorunların, karşılanması gereken temel ihtiyaçlarının tespiti ve bu sorunlara kalıcı çözümlerin bulunması amacıyla Meclis Araştırması açılmasını talep ediyorum. --- **Kaynak gösterme:** Nevroz Uysal Aslan (DEM Parti, Şırnak). “Engellilerin cezaevleri başta olmak üzere hayatın her alanında karşılaştıkları sorunların araştırılarak kalıcı çözümlerin bulunması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/745, 7 Aralık 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-745-engellilerin-cezaevleri-basta-olmak-uzere-hayatin-her-alaninda-karsilastiklari-sorunlarin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/bb5f8617-37c5-45f7-ac9e-018c43e398cd Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.