# ÇEDES uygulamasının etkilerinin araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/795)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/795
- **Tarih:** 1 Aralık 2023
- **İlk imza:** Cengiz Çiçek (DEM Parti, İstanbul)
- **İmza sayısı:** 21
- **Son durum (TBMM):** Gündemde
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/fd0a66c6-86a7-46b0-9120-018c25ac1328
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-795-cedes-uygulamasinin-etkilerinin-arastirilmasi-amaciyla-bir-meclis-arastirmasi-acilmasina-i

> 10/795 esas numaralı meclis araştırması önergesi 1 Aralık 2023 tarihinde verildi; ilk imza: Cengiz Çiçek (DEM Parti); 21 imza. Son durum (TBMM): Gündemde.

## Önerge metni

ÇEDES ile uygulamaya konan politikaların farklı kimliklere etkisinin tespit edilmesi, eğitim alanının siyasi müdahalelerden uzak tutulması ve bilimsel-özerk-ücretsiz-anadilinde eğitimin gerçekleştirilmesi için yol haritasının belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98 inci, İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri gereğince meclis araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

GEREKÇE

Türkiye'de eğitim alanı ve genç nesiller rejim için her daim makbul vatandaşlar yetiştirme ve nüfus mühendisliğinin alanı olmuştur. Cumhuriyetin ilk dönemlerinden itibaren merkeze bağlanan ve tek tip yurttaş yetiştirme aracı olarak görülen eğitimde gençlere biçilen misyon kendini gerçekleştirmesi, bilimsel eğitim alması, eleştirel ve yaratıcı düşünsel gelişimin sağlanması değil; rejimini muhafızı, tekçilik esaslı rejimin işlevsel parçası olmasıdır.

Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana iktidarlar değişmiş, siyasal konjonktür ve iç-dengeler dönüşmüş ama eğitime biçilen misyon ve gençlerin bu misyon içindeki konumlandırılması özünden bir şey kaybetmemiştir. Değişen tek şey öz değil, kabuk olmuştur. İktidarlar değiştikçe eğitim politikalarıyla oynanmış; her bir iktidar söz konusu misyonun özüne dokunmadan kendine göre bükmek istemiştir.

AKP, 2002 yılından beri hükümetleri boyunca eğitim sistemiyle ve içeriğiyle en fazla uğraşan iktidarlardan biri olmuştur. Eğitim sistemine yaklaşımı özelleştirme ve ideolojikleştirme gibi iki eksende etkisini göstermiştir. İlk eksende, özel okullar ve eğitim öznelerinin güvencesiz çalışmasını esas alan, özellikle 444-4 sistemiyle sermayeye ucuz iş gücü temin etmeyi temel motivasyonlarından biri haline getiren AKP, kuşakları kapitalist üretim ilişkilerinin hizmetine sunmaya çalışmaktadır. Diğer eksende ise teolojik kökleriyle çok da ilgisi bulunmayan, modern yönetim tekniklerini esas alan bir ideolojik formasyonla sünnileştirmeyi tanımlamış ve nüfusun sünnileştirilmesi için eğitim alanını seferber etmiştir.

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Milli Eğitim Bakanlığı'yla ilişkisini çeşitlendirerek sınıflara kadar yayılan bir tek tipleştirme ideolojik saldırısını esas almıştır. Türkiye toplumundaki farklı ulusal ve inançsal toplulukları en ince tahakküm stratejileriyle tek tipleştirmeye yönelen ideolojik saldırılardan biri de "Çevreme Duyarlıyım, Değerlerime Sahip Çıkıyorum? (ÇEDES) projesi kapsamında gerçekleşmektedir.

Milli Eğitim Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı ve Diyanet İşleri Başkanlığı arasında imzalanan ÇEDES projesiyle hayata geçirilen bu uygulama, manevi danışman ataması başta olmak üzere birçok girişim ve özellikle Türk-Sünni kimlik yapısına sahip olmayan bölgelerde yoğunlaşmaktadır.

Kuşkusuz ki ÇEDES ile sadece başta Aleviler olmak üzere farklı kimlikler hedef alınmaktadır. Aynı zamanda toplumun tümü aynılaştırılmak ve tek tipleştirilmek istenmektedir. Bu yönüyle iktidarın devlet kurumlarını hizmetine alarak topluma açtığı ideolojik-politik bir saldırıdır.

Bu kapsamda, ÇEDES ile uygulamaya konan politikaların farklı kimliklere etkisinin tespit edilmesi, eğitim alanının siyasi müdahalelerden uzak tutulması ve bilimsel-özerk-ücretsiz-anadilinde eğitimin gerçekleştirilmesi için yol haritasının belirlenmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılmasını talep ediyoruz.

---

**Kaynak gösterme:** Cengiz Çiçek (DEM Parti, İstanbul). “ÇEDES uygulamasının etkilerinin araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/795, 1 Aralık 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-795-cedes-uygulamasinin-etkilerinin-arastirilmasi-amaciyla-bir-meclis-arastirmasi-acilmasina-i (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/fd0a66c6-86a7-46b0-9120-018c25ac1328

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.