# Çay üretimindeki rekolte düşüşünün önlenmesine ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/10131
- **Veren:** Tahsin Ocaklı (CHP, Rize)
- **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı)
- **Veriliş tarihi:** 1 Mart 2024
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 95 gün sonra, 4 Haziran 2024)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/a75def4d-b6b9-40bf-b2bc-018e083aa6af
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-10131-cay-uretimindeki-rekolte-dususunun-onlenmesine-iliskin

> Tahsin Ocaklı (CHP), 1 Mart 2024 tarihinde 7/10131 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 95 gün sonra, 4 Haziran 2024).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sn. İbrahim Yumaklı tarafından cevaplandırılmasını arz ederim.

Ri; e Milletvekili

Rize'de monokültür tarım ürünü olan ve halkın tek geçim kaynağı durumundaki çay üretiminde son üç yıldır düzenli olarak rekolte düşüşü görülmektedir. Önceki yıllarda 1.500.000 ton dolayında gerçekleşen yaş çay üretimi 2021 yılında 1.456.000 tona, 2022'de 1.269.000 tona düşmüştür. 2023 yılında ise resmi açıklama olmasa da 1.250.000 ton civarına gerçekleştiği tahmin edilmektedir. Yaş çay üretimindeki rekolte düşüklüğü, üreticiye ödenen paranın azalması, bölge ekonomisinin kaybı ve halkın refah seviyesinin düşmesi demektir.

Yaş çay üretimindeki rekolte düşmesinin temel nedeni, son yıllarda gübre fiyatlarındaki normal olmayan fiyat artışıdır. Gübre fiyatlarındaki fahiş fiyat artışı; uygun olmayan gübre kullanılması, çaylık alanların yeterince gübrelenmemesi ya da olması gerekenden çok daha az gübre kullanılması sonucunu doğurmaktadır. Çaylıkların yeterince gübrelenememesi nedeniyle 2023 yılında yaklaşık 250 bin ton ürün kaybı meydana gelmiştir. 30 Kuruş destekleme ile birlikte 1 kg yaş çay fiyatı 11,30 TU'dir. Bölgenin ekonomik kaybı 2023 yılında 250.000.000 X 11,30- 2.825.000.000 TL (2 milyar 825 milyon TL)'dir.

Bölge insanının tek geçim kaynağı durumundaki çay üretimi, gübredeki aşırı fiyatlanma nedeniyle tehdit altındadır. Çayda uygulanan desteklemeler de yetersizdir. Çayda gübre desteği dekara 21 TL gibi komik bir rakamdır. Gübre fiyatına göre destek oranı sadece W1,4'tür. Şu günlerde 2024 yılı yaş çay sezonuna hazırlanan, bahçe bakımı yapan ve gübre almak isteyen üreticiler, gübre fiyatlarının daha da yükseldiğini, geçen yıl 11 bin 500 TL olan "25.5.10" çay gübresinin tonunun 15-17 bin TL seviyesine yükseldiğini, bu şartlarda çaylıkları gübreleyemeyeceklerini ifade etmektedirler.

Bu çerçeveden;

1. Yaş çaydaki rekolte düşüşünü önlemek için hangi tedbirleri aldınız/almaktasınız?

2. Rekolte düşüşünden kaynaklı olan üreticilerin gelir kaybını telafi edici ne gibi çalışmalar yaptınız?

3. Çay üretiminde kullanılan gübrenin fiyatı niçin kontrol edilememektedir?

4. Devlet niçin çiftçiye gerçek anlamda destek olmamaktadır? Dekara 100 kg kullanılan gübre için verilen 21 TL desteğin (Gübre fiyatının X1,4'ü) yeterli olduğunu mu düşünmektesiniz?

5. Bakanlık olarak gübre konusunda üreticiye 950 gibi gerçek bir destek vermek, planlarınız arasında bulunmakta mıdır?

## Bakanlığın cevabı

Ülkemizde bitkisel üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesine yönelik olarak, çiftçilere bitkisel üretim desteklemeleri verilmektedir.

2023 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemeler ve 2024 Yılında Uygulanacak Sertifikalı Tohum Kullanım Desteğine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 15.09.2023 tarihli ve 32310 sayılı Resmi Gazete 'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Girdi maliyetleriyle ilgili destek birim fiyatları her yıl maliyet artışları dikkate alınarak güncellenmekte ve üretimdeki girdi maliyetlerinin azaltılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda 2023 üretim yılına ait mazot ve gübre desteği bütçesi bir önceki yıla göre 031,6 artışla 21,1 milyar TL'ye çıkarılmıştır.

Bakanlığımızca 2023 yılı ürünü için çay üreticilerine 86 TL/da mazot desteği, 21 TL/da gübre desteği, 30 TI./da katı organik-organomineral gübre desteği, 90-180 TI./da organik tarım desteği ruhsatlı çay üreticilerine; 30 kr/kg yaş çay fark ödemesi desteği, 11.088 TI./da çay budama tazminatı verilmektedir.

Ayrıca 30 kr/kg olan fark ödemesi desteği 6,6 kat artırılarak 2024 yılı ürünü için 200 kr/kg'a çıkarılmıştır.

Bakanlığımız ve ÇAYKUR işbirliği ile 2021 yılında başlatılan, çaylık alanlarda pH değerini yükseltmek ve toprak yapısını düzeltmek suretiyle çay bitkisine uygulanan gübre miktarını azaltmak ve verimi artırmak amacıyla sönmemiş kireç uygulamasına yönelik demonstrasyon çalışması sürdürülmektedir.

İbrahim YUMAKLI
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** Tahsin Ocaklı (CHP, Rize). “Çay üretimindeki rekolte düşüşünün önlenmesine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/10131, 1 Mart 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-10131-cay-uretimindeki-rekolte-dususunun-onlenmesine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/a75def4d-b6b9-40bf-b2bc-018e083aa6af

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.