# Karayollarında kolluk kuvvetlerince yapılan kontrollere ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/11610 - **Veren:** Mahmut Dindar (DEM Parti, Van) - **Muhatap:** İçişleri Bakanlığı (Ali Yerlikaya) - **Veriliş tarihi:** 30 Nisan 2024 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 141 gün sonra, 18 Eylül 2024) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/65a5890e-8b9c-4030-bd41-018f2e1f50c4 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-11610-karayollarinda-kolluk-kuvvetlerince-yapilan-kontrollere-iliskin > Mahmut Dindar (DEM Parti), 30 Nisan 2024 tarihinde 7/11610 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: İçişleri Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 141 gün sonra, 18 Eylül 2024). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın,İçişleri Bakanı Ali YERLİKAYA tarafından Anayasanın 98" inci ve TBMM İçtüzüğünün 96 ncı ve 99? uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim. ' Türkiye Cumhuriyeti'nde "idarenin kanuniliği ilkesi" Anayasa'nın 2. Maddesinde belirtilen "Hukuk Devleti" niteliği gereği kesintisiz uygulanmalıdır. Ancak 90'lı yıllardan ve sıkıyönetim dönemleriden miras kalan "yol kontrollerinin" son 8 yıldır yine hukukdışı uygulamalara yol açacak şekilde uygulandığı gözlenmektedir. İlgili yönetmelik gereği yol kontörlerinde durdurulan kişi üzerinde giysilerinden herhangi birisi çıkarılmaksızın, yoklama biçiminde bir kontrol yapılması gerekirken kişileri rencide edecek düzeyde giysilerin çıkartılabildiği yapılan görüşmelerimizde ifade edilmiştir. Üzerinde silahlı veya ateşli bir araç bulunmayan alelade yurttaşlara suçlu muamelesi yapıldığı sonrasında bazen yarım saat bazen daha kısa sürede "pardon" denildiği bir süreç yaşanmaktadır. Geçen hafta Şemdinli'de kamuoyuna yansıyan görüntülerde güvenlik güçlerinin "GBT yapacağız" diyerek durdurduğu dolmuşta bulunan sivil halka tehdit ve hakaret ederek ateş açtığı görüldü. Bazı yerlerde aramaları yapan kişilerin cinsiyet şartına uyulmamakta ve hiçbir şekilde "Yapılan kontrolün konusu ve sebepleri ilgiliye yeterli açıklama yapılmamaktadır. Herhangi bir suç unsuru bulunmamasına rağmen kişiler alıkonulabilmektedir. Kişiler aracın dışına çıkarılarak başka yerlere götürülerek kontrol yapılmaktadır. Makul sebep oluşmadığı halde kişiler yolundan alınkonulmaktadır. Yurttaşlara bazen aile ve arkadaşları içerisinde azılı bir suçlu muamelesi yapılmaktadır. Tüm bu durumlar için ise herhangi bir tutanak düzenlenmemektedir. Özellikle Van, Hakkari, Ağrı, Bitlis, Şırnak gibi Kürt nüfusunun yoğunlukta olduğu illerden Türkiye'nin batı illerine giden, kişisel araçları veya şehirlerarası otobüslerle seyahat eden yurttaşlara, söz konusu yol kontrollerinin koordinesiz ve kontrolsüz bir şekilde, defalarca ve keyfi şekilde uygulanabildiği ifade edilmektedir. Hakkari'den Tatvan'a gelen bir yurttaş bazı dönemlerde 10'dan fazla defa kontrolden geçirilmekte, yol süresi yarım saatten fazla uzatılmaktadır. Van merkezden aracıyla çıkan bir yurttaş daha Van'dan çıkmadan Edremit'te, Çiçekli'de, Balaban?'da kimlik kontrolü adı altında bekletilmektedir. Balaban"dan sonra Hizan yolu üzerinde, Tatvan girişinde ve her ilçenin girişinde de yapılan bu kontroller çoğu zaman yarım saat içinde bazen daha kısa sürelerde olabilmektedir. Özellikle çocukların yanında söz konusu kontrollerin çok sık yapılması toplumsal psikolojiyi olumsuz etkileyecektir. Öte yandan tüm bu kontrol sıklığına ve keyfiliğine karşın mülteci, uyuşturucu ve yasa dışı diğer sevkiyatların tam olarak önlenememesi ise açıklanmaya muhtaç bir durumdur. Türkiye'de batıya gittikçe azalan bu yol kontrollerinin birçok ülkede sınır geçişlerinden daha ağır bir hal aldığı kontrol noktaları mevcuttur. Ülke içinde bu hukuk dışı ve anti demokratik durumun yeniden düzenlenmesi ve hukuki ölçülere çekilmesi gereklidir. Bu bağlamda: I) Türkiye'de yol kontolerinin sıklığı hangi mevzuata göre belirlenmektedir? Söz konusu mevzuat ülkenin her tarafında geçerli midir? İller ve bölgeler arası uygulama farklılıklarının mevzuat dışı gerekçeleri nelerdir? 2) Hakkari-Diyarbakır illeri arasında yaklaşık 8 saat süren karayolunda bazen 10 defaya varan arama ve kontrollerin yapıldığı iddiası doğru mudur? 3) Yapılan yol kontrollerinin sıklığına rağmen özellikle insan kaçakçılığı ve uyuşturucu madde ticaretinin önlenmemesinin nedenleri nelerdir? 4) Yol kontrollerini yapan kamu görevlilerine Anayasa'nın ilgili maddelerinde düzenlenen "Kişi Dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" "Kişi Hürriyeti ve Güvenliği" "Seyahat Hürriyeti" "Suç ve cezalara ilişkin esaslar" başta olmak üzere temel hak hürriyetlerin korunması eğitimi verilmiş midir? 5) Yol kontrollerinde kadın personel görevlendirilmekte midir? Kadın yurttaşların üst aramalarında ve eşya kontrollerinde erkek personellerin kullanıldığı iddiası hakkında bir inceleme başlatacak mısınız? 6) Geçen hafta Şemdinli'de kamuoyuna yansıyan görüntülere dair bakanlığınızın başlattığı bir soruşturma mevcut mudur? 7) Sık ve gereksiz kontrollerin suçluluk psikolojisini yaygınlaştırdığını ve toplumsal güveni zedelediğine ilişkin çalışma başlatacak mınız? Bu şekildeki yol kontrollerinin toplum psikolojisine etkileri dair bakanlığınızın yaptığı bir araştırma mevcut mudur? ## Bakanlığın cevabı İlgi (o: 13 Mayıs 2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1424158 sayılı yazınız. İlgi yazınız ekinde yer alan Van Milletvekili Mahmut DİNDAR'a ait 7/11610 esas numaralı yazılı soru önergesi incelenmiştir. Soru önergesine konu yol kontrol ve arama faaliyetleri; 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 2559 Sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu, 2803 Sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu ve Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Yönetmeliği kapsamında, kolluk kuvvetleri tarafından mülki makamlar ile koordineli bir şekilde icra edilmektedir. Arama faaliyetleri iller arasında koordineli bir şekilde yürütülmekte olup, yol kontrol ve arama noktalarında teknolojik imkânların kullanılması konusunda başlatılan projeler Savunma Sanayi Başkanlığı ile koordineli olarak devam etmektedir. Kolluk Kuvvetlerinin, sınır gerisinde ikinci hatta, tüm imkan ve yeteneklerinden istifade ile düzensiz göç ve göçmen kaçakçılığıyla mücadele faaliyetleri icra edilmektedir. Düzensiz göç rotalarında bulunan illerde 24 saat esasına göre yol kontrol ve arama faaliyetleri uygulanmaktadır. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti olaylarına ilişkin sayısal veriler ise Göç İdaresi Başkanlığınca paylaşılmaktadır. Türkiye genelinde yapılan yol kontrol ve arama faaliyetlerinde, uyuşturucu ve uyarıcı maddeler (eroin, kokain, esrar, metamfetamin, bonzai, skunk, Captagon, extacy) ele geçirilmektedir. Yol kontrol ve arama noktalarında görevli personele gerekli eğitimler sürekli verilmekte olup, yasal mevzuat çerçevesinde görevlerini icra etmektedirler. Ayrıca, yol kontrol ve arama faaliyetlerinde kadın-erkek personel görevlendirilmektedir. Kadın vatandaşların aranması kadın personel tarafından yapılmaktadır. Sonuç olarak ülkemizde gerçekleştirilen yol uygulamaları, vatandaşlarımızın can ve mal güvenliği ile temel hak ve özgürlükler gözetilmek suretiyle hukuka uygun bir şekilde yapılmaktadır. Ali YERLİKAYA Bakan Beştepe Mah. Cumhurbaşkanlığı Cad. 8.Sok. No:47 Yenimahalle ANKARA Telefon No.:t*90(312)4562555 Faks No:10312(418)9208 Koor.Astsb. Ali YERLİKAYA Bakan --- **Kaynak gösterme:** Mahmut Dindar (DEM Parti, Van). “Karayollarında kolluk kuvvetlerince yapılan kontrollere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/11610, 30 Nisan 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-11610-karayollarinda-kolluk-kuvvetlerince-yapilan-kontrollere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/65a5890e-8b9c-4030-bd41-018f2e1f50c4 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.