# ÇAYKUR'un 2024 yılı için belirlediği çay alım fiyatına ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/11931 - **Veren:** Doğan Bekin (Yeniden Refah Partisi, İstanbul) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 14 Mayıs 2024 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 42 gün sonra, 25 Haziran 2024) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c1b58f26-a8e4-4a10-b493-018f7782ee65 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-11931-caykur-un-2024-yili-icin-belirledigi-cay-alim-fiyatina-iliskin > Doğan Bekin (Yeniden Refah Partisi), 14 Mayıs 2024 tarihinde 7/11931 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 42 gün sonra, 25 Haziran 2024). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın T.C. Tarım ve Orman Bakanı Sn. İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını, Anayasa'nın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Türkiye'de yaş çay üreticilerine mazot desteği 86 TI/da, gübre desteği 21 T./da olarak belirlenmiştir. Mazot desteği bir önceki yıla göre Yo 36,5 artmışken gübre desteğinde bir önceki yıla göre bir artış olmamıştır. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2024 yılı yaş çay alım fiyatının kilogram başına 17 lira, üreticilere verilen destekleme bedelinin ise 2 lira olarak belirlendiğini, böylece 2024 yılı yaş çay bedeli olarak üreticilerin eline kilogram başına 19 lira geçeceğini açıklamıştır. 2023 yılı verilerine göre Türkiye'de çay tarımı çoğunlukla küçük aile işletmeciliği şeklinde yapılmaktadır. Çay üreticilerinin yaklaşık 90 74'ü 5 da altında alana sahipken sadece "o 0,4'ü 20 da ve üzerinde alana sahiptir. Çay işleme sektöründe çeşitli büyüklükte 207 adet çay fabrikası bulunmakta olup, bunların 47*si ÇAYKUR'a, 160'1 ise özel sektöre aittir. 2023 yılında yaklaşık 1,3 milyon ton yaş çay yaprağı üretilmiştir. Üretim sırasıyla Rize (90 64,6), Trabzon (© 22,6), Artvin (© 10,5) ve Giresun ("e 1,6) illerinde gerçekleştirilmiştir (TÜİK, 2023). ÇAYKUR, 10 Mayıs'ta başlayan ve 26 Ekim'de tamamlanan 2023 sezonunda 591 bin 530 ton 686 kilogram yaş çay alımı yapmıştır. Geri kalan 763 bin 200 ton ise özel sektör tarafından alınmıştır. Rakamlar ÇAYKUR'un üretilen çayın ancak "6 40-45'ini satın aldığını göstermektedir. Çay üreticileri sattıkları ürünün parasını kısa sürede aldıklarından dolayı yaş çayı, özel sektör üzerinden pazarlamaktadırlar. Bu durum geçmiş alım dönemleri dikkate alındığında özel sektör çay alım fiyatları, açıklanan fiyatın "o 20-25 altında olacak şekilde gerçekleştiğini göstermektedir. Aslında 2024 yılı yaş çay fiyatının 15 TL civarında olması beklenmektedir. Rize Ticaret Odası'nın hesaplamasına göre bugün | kilogram yaş çay maliyeti 16 lira 99 kuruş olarak açıklanmıştır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenen 2024 yılı kilogram başına yaş çay bedeli ancak çayın maliyetini karşıladığı gibi açıklanan destekleme miktarındaki artış, tarihinde ilk kez açıklanan yıllık enflasyon oranının da (Nisan ayı itibariyle "o 69,80) altında kalmıştır. Geçtiğimiz yıl çaya verilen fiyat ile 2,5 ekmek alınırken açıklanan bu fiyat ile 1,5 ekmek alınıyor. Böylece vatandaşın sofrasından 1 ekmek daha eksilmiştir. Bu bağlamda; 1. Yaş çay üreticisinin | Kg çay toplamak için harcadığı üretim masrafları hesaplanmış mıdır? Hesaplanmış ise destekleme bedeli belirlenirken bu hesap dikkate alınmış mıdır? 2. Belirlenen destekleme miktarını yeterli buluyor musunuz? Destekleme miktarını tekrardan gözden geçirerek yeni bir destekleme miktarı belirlemeye yönelik çalışmanız var mıdır? 3. ÇAYKUR'un yaş alım piyasayı üzerindeki piyasayı dengeleme etkisi yeterli midir? Yeterli değil ise gerçek bir regülasyon sistemi kurulması düşünülüyor mu? Bu yönde bir çalışmanız var mıdır? ## Bakanlığın cevabı Ülkemizde bitkisel üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesine yönelik olarak, çiftçilere bitkisel üretim desteklemeleri verilmektedir. Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir. Bakanlığımızca 2023 yılı ürünü için çay üreticilerine 86 TL/da mazot desteği, 21 TL/da gübre desteği, 30 TL/da katı organik-organomineral gübre desteği, 90-180 TI/da organik tarım desteği ruhsatlı çay üreticilerine; 30 kı/kg yaş çay fark ödemesi desteği, 11.088 TL/da çay budama tazminatı verilmektedir. Ayrıca 30 kı/kg olan fark ödemesi desteği 6,6 kat artırılarak 2024 yılı ürünü için 200 kı/kg'a çıkarılmıştır. ÇAYKUR gerek alım politikası gerekse fiyat politikası ile yaş çay alımlarında piyasada her zaman dengeleyici rol üstlenmektedir. Yaş çay fiyatını her yıl Resmi Gazetede yayımlanan genel yatırım ve finansman programındaki ilkeler çerçevesinde üreticisini mağdur etmeyecek şekilde belirlemektedir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Doğan Bekin (Yeniden Refah Partisi, İstanbul). “ÇAYKUR'un 2024 yılı için belirlediği çay alım fiyatına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/11931, 14 Mayıs 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-11931-caykur-un-2024-yili-icin-belirledigi-cay-alim-fiyatina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c1b58f26-a8e4-4a10-b493-018f7782ee65 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.