# 6 Şubat 2023 tarihli depremlerden etkilenen illerdeki engelli vatandaşların yaşadıkları sorunlara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/12423 - **Veren:** Gülderen Varli (DEM Parti, Van) - **Muhatap:** Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (Mahinur Özdemir Göktaş) - **Veriliş tarihi:** 17 Mayıs 2024 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 145 gün sonra, 9 Ekim 2024) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/09896cdd-f97b-4437-850a-018f86d3ed22 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-12423-6-subat-2023-tarihli-depremlerden-etkilenen-illerdeki-engelli-vatandaslarin-yasadiklari-so > Gülderen Varli (DEM Parti), 17 Mayıs 2024 tarihinde 7/12423 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 145 gün sonra, 9 Ekim 2024). ## Önerge metni TBMM ii . HALKLARIN EŞİTLİK VE DEMOKRASİ PARTİSİ GRUP BAŞKANLIĞI • 124283 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞVNA Aşağıdaki sorularımın Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir: Göktaş tarafından Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 96'ıncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz Ederim. 17.05.2024 Gülderen VARLİ Van Milletvekili 6 Şubat depremlerinin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçti. 11 ilde yıkımlara neden olan depremlerde 50 binden fazla insan yaşamını yitirirken, binlercesi yaralandı, evsiz kaldı ve göç etti. Hala artçıların devam ettiği deprem bölgelerinde zorlu yaşam koşulları belli grupları daha çok etkiledi ve etkilemektedir. Yaşanan depremlerden sonra çadır kent ve konteyner kentlerde yaşamak zorunda kalan engelliler büyük zorluklar yaşamakta ve daha çok savunmasız hale gelmiş durumdadır. Yaşanan yıkımlarda yaralanma ve ölüm oranları engellilerde daha çok olduğu basına da yansımıştır. Özellikle işitme ve konuşma engelli olan yurttaşlar gelen yardımları duyamayıp, kendilerini ifade edemediklerinden dolayı daha fazla etkilenmişlerdir. Ayrıca enkaz altında kalma veya sert cisim düşmesi sebebiyle oluşan crush sendromu, travmalar, yaralanmalardan dolayı birçok kişide de engellilik durumu gelişmiştir. Deprem ile beraber oluşan yıkımda, engelli bireylerde sağlık hizmetlerine ve ilaç/tıbbi malzemelere diğer bireylere göre daha güçlükle ulaşmış, hatta hiç ulaşamayanlarda olmuştur. Sağlık hizmetlerine ulaşamama engelli yurttaşların sağlık düzeylerinin daha da kötüye gitmesine sebep olmuştur. Kadın engellilerin yaşadıkları hijyen sorunu ve istismar riskleri artarken okul çağındaki engellilerin eğitim olanakları daha da kısıtlı hale gelmiştir. Anadili Türkçe olmayan ve mülteci olan engelli yurttaşların yaşadığı zorluklar katlanarak deprem zamanında ve sonrasında artmıştır. Deprem bölgesindeki okullar engelliler için fiziki olarak uygun olmadığından bazı aileler çocuklarını okula gönderememiştir. Bundan kaynaklı aileler rehabilitasyon merkezlerinin erişilebilirliğine öncelik verilmesini istemiştir. Bu bağlamda; 1. Engellilerin erişilebilirlik, ulaşım, eğitim, sağlık ve BM Engelli Hakları ile tanınmış diğer tüm hakları fiilen ne zaman tanınıp uygulamaya geçilecektir? 2. Olası bir depremde ve diğer arama kurtarma çalışmalarında kişilerin engelli kalmasının önlenmesi amacıyla ilk yardım ve arama kurtarma faaliyetlerinin toplumsallaştırılarak yaygınlaştırılması için başlatılan herhangi bir çalışmanız var mıdır? 3. Toplanma alanları ve deprem çadır kentlerinin erişilebilirliği için engel gruplarının özgün durumları göz önüne alınıyor mu? Alınmıyorsa bunun gerekçesi nedir? Ve bu durum ne zaman göz önüne alınacaktır? 4. Olası deprem ve kriz durumlarında işitme engelliler için işaret dili tercümanı ve işitme cihazı ihtiyacı, görme engelliler için temel ihtiyaçların karşılandığı bir sistemin oluşması için bakanlık olarak neyi beklemektesiniz? 5. 6 Şubat depremlerinde mülteci olan veya anadili Türkçe olmayan depremzede engelli yurttaşlar için çok dilli bir kamu hizmeti sunuldu mu? Mülteci olduğu için ölüme terk edilen kişilerin olduğu iddiaları doğru mu? 6. Engelli yurttaşların adresleri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı kayıtlarında güncel olarak tutulmakta mıdır? 6 Şubat depremlerinde ve benzeri kriz durumlarında söz konusu kayıtlı adreslere destek ve dayanışma ekipleri yönlendirildi mi? 7. Deprem ve sonrasında engelliler için yardımcı teknolojiler olan cihaz ve tıbbi medikallere erişimde yaşanan hak ihlalinin önüne geçmek yerine tanık olmak dışında ne yaptınız? Bakanlık olarak bu konu hakkında yaptığınız çalışmalar nelerdir? 8. 6 Şubat depremlerinde ve olası kriz durumlarında çölyak, fenilketonüri, diyaliz hastaları gibi belli periyotlarla sağlık kontrolleri ve uzman doktor desteği alması ve özel tedavi ürünleri kullanması gereken kişilere ilişkin yapılan çalışmalar nelerdir? 6 Şubat depremleri ve sonrasında bu kişilere ilişkin hangi çalışmalar yapıldı? 9. Otisük bireylerin deprem ve sonrasında yaşadıkları durumlara ilişkin bakanlığınız tarafından yapılan çalışmalar nelerdir? Otistik bireylerin konteyner kent koşullarında yaşadıkları zorlukların farkında mısınız? 10. Yaşanan depremlerden sonra kalıcı engellilik durumları oluşan kişi sayısı kaçtır? Bu durumda olan bireylere ilişkin sağlanan destekler nelerdir? 11.11 ili kapsayan deprem bölgesinde, deprem öncesinde yaşayan engelli bireylerin sayısı kaçtır? Bu sayının illere göre dağılımı nasıldır? -12. Depremden sonra 1l ilde ampute olan birey sayısı kaçtır? Bu bireylerin yaş dağılımı nasıldır? Bu bireylere ilişkin yapılan çalışımlar nelerdir? 13. Depremden etkilenen binlerce ampute hastaya yönelik Bakanlığınız ve ilgili diğer kurumlar tarafından ortez ve protezlere ve sonraki rehabilitasyon süreçlerine ilişkin tedavi olan bireylerden herhangi bir ücret talep edildi mi? ## Bakanlığın cevabı İlgi yazı ekinde alınan Van Milletvekili Sayın Gülderen VARLİ tarafından Bakanlığımıza yöneltilen 7/12423 Esas Numaralı soru önergesine, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99 uncu maddesi uyarınca hazırlanan cevabi yazımız ekte sunulmuştur. Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan Van Milletvekili Sayın Gülderen VARLI" ya Ait 7/12423 Esas Numaralı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevap Metni Ülkemizde engelli bireylerin insan hak ve özgürlüklerinden tam ve eşit şekilde yararlanmasını temin ve teşvik etmek üzere alınması gereken tedbirler politika düzeyinde benimsenmiştir. Engellilik konusunun tüm politika alanlarında gözetilerek, hak temelli bir yaklaşımla kurgulanması ve engelli bireylerin karar alma mekanizmalarına katılımının sağlanması ülkemizin engellilik politikasının esasını oluşturmaktadır. Engelli bireylerin insan hak ve özgürlüklerinden tam ve eşit şekilde yararlanmasını öngören Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (EHİS) ülkemiz tarafından 2009 yılında onaylanmış ve Sözleşmeye Ek İhtiyari protokol ise 2015 yılında onaylanmıştır. Bakanlığımız, engelli bireylerin tüm insan hak ve temel özgürlüklerinden tam ve eşit şekilde yararlanmasını teşvik ve temin etmekten ve Sözleşme'nin uygulanmasının izlenmesinden sorumlu odak kurumdur. Bakanlığımız tarafından kapsayıcı, eşitlikçi ve sürdürülebilir hizmetler ile eğitimden sağlığa, bakımdan erişilebilirliğe, ekonomiden sosyal hayata her alanda engelli bireylere yönelik politika ve hizmetler geliştirilmekte ve uygulanmaktadır. Engelli bireylerin ve ailelerinin ihtiyaçlarının çeşitliliği, özgünlüğü ve farklılığı göz önünde bulundurulmakta, hayat standartlarını yükseltmeye dönük çalışmalarımız ise aralıksız devam etmektedir. Bakanlığımız tarafından engelli bireylerin farklılaşan ihtiyaçlarına göre hak temelli bakış açısıyla hizmetlerimiz çeşitlendirilmekte ve geliştirilmektedir. Bu kapsamda, işitme kayıplı/sağır bireylerin iletişim, bilgiye erişim, toplumsal hayata katılım, kamu kurum ve kuruluşlarından hizmet alma vb. konularda yaşadığı güçlükler konusunda da çalışmalarını bu anlayışla yürütmektedir. Ülkemizde kullanılan Türk işaret dili ülkenin resmi işaret dili olup ülkemizdeki tüm sağır vatandaşlarımız tarafından kullanılan ortak dildir. Ayrıca KKTC'de de Türk işaret dili kullanılmaktadır. 5378 sayılı Kanun'un yayımlanmasının hemen ardından Bakanlığımız taşra ve merkez teşkilatında muhtelif illerde 78 Türk İşaret Dili tercümanı istihdam edilmiştir. İşitme kayıplı vatandaşlarımızın eğitim, sosyal hayata katılım, çalışma hayatı, çevre ile etkileşim, yasal hakları öğrenme ve bunları kullanma, kamu hizmetlerinden yararlanma vb. süreçlerde iletişime, hizmete ve bilgiye erişim sorunlarının çözüme kavuşması için haftanın her günü 08:00-22:00 saatleri arası görüntülü hizmet veren AİLEM Engelsiz İletişim Merkezi Bakanlığımıza bağlı olarak hizmete açılmıştır. 6.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen birey, aile ve toplum üzerinde maddi ve manevi kayıplara sebep olan iki büyük deprem afetinin ardından Bakanlığımız bünyesinde öncelikle ivedi olarak kriz masası oluşturulmuştur. Kriz masası tarafından depremin ilk olduğu andan itibaren öncelikli olarak deprem bölgesindeki engelli ve yaşlı vatandaşlarımıza yatılı bakım hizmeti sunulan kuruluşlarımız ile iletişime geçilmiş olup deprem nedeniyle kuruluşlarımızda vefat eden veya yaralanan engelli ve yaşlımızın olmadığı bilgisi alınmıştır. Deprem bölgesinde kurulan konteyner kentlerde kalan ve hastanelerde tedavisi tamamlanarak taburcu olan veya işlemleri devam eden engelli ve yaşlı vatandaşlarımızdan profesyonel bakıma ihtiyacı olanların tespit edilmesi amacıyla görevlendirilen uzman ekiplerimiz vatandaşlarımızla (birebir ( ilgilenmiştir. e Yapılan sosyal inceleme neticesine göre depremzedelerimiz uygun sosyal hizmet modelinden yararlandırılarak, profesyonel bakıma ihtiyacı olduğu tespit edilen engelli ve yaşlı vatandaşlarımız korunma ve bakım altına alınmış farklı illerde durumuna uygun yatılı kuruluşlarımıza yerleştirilmiştir. Bu kapsamda; ekiplerimiz tarafından profesyonel bakıma ihtiyacı olduğu tespit edilen 312 yaşlı vatandaşımız ve 978 engelli vatandaşımız olmak toplam 1.290 vatandaşımız korunma ve bakım altına alınarak farklı illerdeki kuruluşumuza yerleştirilmiştir. Ayrıca deprem bölgesi illerimizden tahliye edilerek KYK'ya bağlı yurtlara ve otellere yerleşen vatandaşlarımız uzman ekiplerimiz tarafından ziyaret edilerek sosyal incelemeleri yapılmış ve bakım ihtiyacı olan engelli ve yaşlı vatandaşlarımız yatılı kuruluşlarımıza yerleştirilmiştir. Evde bakım yardımından faydalanan ve bakım veren aile üyesi ya da yakınını kaybeden 193 ağır engelli birey için sosyal inceleme süreci tamamlanmış olup; 14 engelli vatandaşımız yatılı kuruluşlarımızda korunma ve bakım altına alınmıştır. 179 engelli vatandaşımıza ise vefat eden yakını dışında farklı bir yakını bakım vermek istediğinden dolayı evde bakım yardımı ile desteklenmeye devam edilmiştir. Deprem nedeniyle hastanelerde tedavi gören 1.044 kişi hastanelerde ziyaret edilerek sosyal inceleme yapılmıştır. Bunun yanı sıra; Adana, Osmaniye, Kahramanmaraş ve Mersin illerinde 5 gündüzlü hizmet merkezinde 420 kapasite ile depremden etkilenen engelli ve yaşlı bireylere yönelik barınma hizmeti sağlanmıştır. Bakanlığımız ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) iş birliğinde "Depremden Etkilenen Engelli ve Yaşlı Bireylere Yönelik Bakım ve Rehabilitasyon Destek Projesi" yürütülmektedir. Proje ile deprem bölgesinde konteyner kentlerde ailesiyle birlikte yaşamını sürdüren, bakım ihtiyacı olan engelli ve yaşlı vatandaşlarımızın bakım ve rehabilitasyonlarının sağlanması, kendilerine ve ailelerine psikososyal destek verilmesi amaçlanmaktadır. Proje kapsamında, Adıyaman, Kahramanmaraş, Hatay ve Malatya'da belirlenen konteyner kentlere erişilebilir ıslak zeminleri (wc, banyo) olan, geniş, tam donanımlı, Bakım ve Rehabilitasyon Üniteleri kurulmuş olup engelli ve yaşlı bireylere gündüzlü bakım ve rehabilitasyon hizmeti sunulmaktadır. Ayrıca konteyner kentlere saha ziyareti düzenlemek suretiyle engelli ve yaşlı bireylere bakım ve psikososyal destek hizmetleri sağlanmaktadır. Deprem sonrasında ortaya çıkan konut ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik çalışmalara Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından başlandığının duyurulması üzerine yapılan resmi yazışma ile tasarlanan konut projelerinde her bir bağımsız bölümde ve tüm ortak alanlarda, bina yakın çevresinde, eğitim ve sağlık yapıları ile sosyal amaçlı tesislerde Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde yer alan erişilebilirlik ölçü ve ölçütlerine uygunluk sağlanması gerektiği; projelerde Bakanlığımızca yayımlanan Erişilebilirlik Kılavuzundan faydalanılabileceği ve ihtiyaç duyulması halinde Bakanlığımız tarafından teknik bilgi desteği sağlanabileceği belirtilmiştir. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile yapılan resmi yazışmada afet sonrası iyileştirme sürecinde oluşturulan tüm yapılarda erişilebilirlik ölçü ve ölçütlerine uygunluk sağlanması ve yaşlı ve engelli bireylerimiz için erişilebilir sosyal alanların planlanması hususu belirtilmiştir. Depremden doğrudan etkilenen Kahramanmaraş, Adana, Gaziantep, Osmaniye, Malatya, Diyarbakır, Elazığ, Şanlıurfa, Kilis, Hatay ve Adıyaman Belediyelerine gönderilen resmi yazıda yeniden yapılacak veya düzenlenecek olan hizmet binalarının ve kentsel açık alanlardan kaldırım, yaya geçidi, durak, kent parkı gibi kullanımların yapım ve onarımının hizmet alım ve yapım şartnamelerine "Erişilebilirlik standartlarına uygunluk sağlanır." ibaresinin eklenmesi; Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin EK-3 Proje Kontrol Formları ve TS9111 standardında yer alan erişilebilirlik ölçü ve ölçütlerine uygunluk sağlanması gerektiği; (o projelerde (o Bakanlığımızca (Ooyayımlanan Oo Erişilebilirlik (o Kılavuzu'ndan faydalanılabileceği ve ihtiyaç duyulması halinde Bakanlığımız tarafından teknik bilgi desteği sağlanabileceği belirtilmiştir. Diğer taraftan otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin deprem afeti dolayısı ile artan problem davranışlarının, takıntılarının ve otizm belirtilerinin kontrol altına alınabilmesi için sakinleşebilecekleri ve dikkatlerini toplayabilecekleri eğitim materyallerine, eğitici oyuncaklara ve bazı teknolojik cihazlara ihtiyaçları olduğunun tespit edilmesinin ardından otizmli bireylerin çadır ve konteyner kentlerde yeni yaşantılarına ve ortamlarına uyumunu kolaylaştırma çalışmalarımız ivedilikle başlamıştır. Bu kapsamda, Bakanlığımız 11 ilde depremden etkilenen 0- 18 yaş arasındaki otizmli çocukları ve ailelerini tespit etmiş ve gerekli acil hizmet dışında sosyal hizmet tedbirlerini uygulamıştır. Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ihtiyaçları doğrultusunda otizm alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşu iş birliğinde, otizmli çocukların ihtiyaçlarına yönelik hazırlanan eğitim materyalleri, eğitici oyuncaklar ve teknolojik cihazları (tablet, powerbank, ve kulaklık) kit haline getirerek deprem bölgesindeki 2.700 çocuğa ve yaşadıkları yerde ziyaret ederek dağıtmayı hedeflemiştir. Aile ziyaretleri esnasında ailelere psikososyal destek hizmeti sağlanarak saha uzmanlarımız tarafından ihtiyaçları doğrultusunda danışmanlık ve yönlendirme hizmeti sağlanmıştır. Ayrıca, Bakanlığımız tarafından down sendromlular alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşu iş birliğinde; depremden etkilenen illerde yaşayan, otizm spektrum bozukluğu, down sendromlu, serebral palsili, zihinsel engelli vb. gruplardan oluşan engelli bireylerin gün içinde nitelikli vakit geçirecekleri ve ailelerin günlük bakım sorumluluğunu paylaşacak bir sosyal destek modeli olarak "Mola Evleri Projesi" başlatılmıştır. Bu proje ile depremden etkileri engelli bireylerin sosyal içermeci bakış açısıyla toplumsal yaşama katılımlarını sağlayarak deprem sonrası günlük rutine dönüşlerini kolaylaştırmak için sosyalleşmeleri, nitelikli eğitsel vakit geçirmeleri ve oyun ihtiyaçlarının giderilmesine yönelik faaliyetlerin yapıldığı konteyner tipi merkezler hizmete açılmıştır. Bu kapsamda Malatya'da 2, Adıyaman'da 2, Elazığ'da | ve Şanlıurfa'da | olmak üzere 6 Mola Evi faaliyet göstermektedir. Bakanlığımız hizmetlerinin sunulmasında herhangi bir ayrım yapılmamakta olup, her kesimin hizmetlerimize ulaşabilmesi için gerekli önlemler alınmaktadır. Soru önergesinde yer alan diğer konular, Bakanlığımız görev ve faaliyet alanında olmadığından değerlendirilememiştir. Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan --- **Kaynak gösterme:** Gülderen Varli (DEM Parti, Van). “6 Şubat 2023 tarihli depremlerden etkilenen illerdeki engelli vatandaşların yaşadıkları sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/12423, 17 Mayıs 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-12423-6-subat-2023-tarihli-depremlerden-etkilenen-illerdeki-engelli-vatandaslarin-yasadiklari-so (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/09896cdd-f97b-4437-850a-018f86d3ed22 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.