# 2000 yılından bu yana eğitim ve iş sebebiyle yurt dışına giden gençlere ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/12878 - **Veren:** Rahmi Aşkın Türeli (CHP, İzmir) - **Muhatap:** Millî Eğitim Bakanlığı (Yusuf Tekin) - **Veriliş tarihi:** 23 Mayıs 2024 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 61 gün sonra, 23 Temmuz 2024) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e838c5ff-286e-4a14-87d6-018fa96de889 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-12878-2000-yilindan-bu-yana-egitim-ve-is-sebebiyle-yurt-disina-giden-genclere-iliskin > Rahmi Aşkın Türeli (CHP), 23 Mayıs 2024 tarihinde 7/12878 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 61 gün sonra, 23 Temmuz 2024). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Sayın Yusuf TEKİN tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim. ANE İÜ, Rahmi Aşkın TÜRELİ İzmir Milletvekili Bir ülkenin gelişmesinde eğitime verdiği önemin payı büyüktür. Gelişmiş ülkeler bir taraftan mevcut insan kaynaklarını en iyi biçimde değerlendirirken, diğer taraftan başka ülkelerin yetişmiş insan güçlerini beyin göçü ile kendi ülkelerine transfer etmektedirler. Bu çerçevede, ABD başta olmak üzere birçok gelişmiş ülke, yurtdışından ülkelerine okumaya gelen parlak beyinleri ülkelerinde tutmak için gerekli altyapıyı oluşturmakta ve maddi ve manevi her türlü imkânı seferber etmektedirler. Çin ve Hindistan gibi ülkelerin hızlı gelişmelerinde ise yurt dışına gönderdikleri öğrencilerin yurtdışında eğitimlerini bitirdikten sonra ülkelerine geri dönüp yurtdışında edindikleri bilgi ve birikimlerini kendi ülkelerine aktarmalarının büyük payı bulunmaktadır. Türkiye'nin ise eğitim alanında gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerle kıyaslandığında gerek nicelik ve gerekse nitelik açılarından oldukça kötü durumda olduğu bilinmektedir. Birleşmiş Milletler ve OECD gibi uluslararası kuruluşların yaptığı karşılaştırmalarda Türkiye eğitim ve çalışma hayatına ilişkin göstergelerde en son sıralarda yer almaktadır. Bu durum Türkiye'den yurt dışına ciddi bir beyin göçüne neden olmaktadır. Devlet imkânlarıyla veya kendi imkânlarıyla yurtdışına özellikle yükseköğrenime giden öğrencilerin önemli bir bölümü Türkiye'ye geri dönmemektedir. Bu durumun ortaya çıkardığı sonuç, Türkiye'nin yetişmiş insan gücünden yeteri kadar yararlanamadığıdır. Buna son yıllarda eğitimini Türkiye'de tamamlamış ve çalışmaya başlamış iken başta sağlık, yazılım gibi alanlar olmak üzere yurtdışına giderek meslek hayatını yurtdışında sürdürmeye karar veren gençlerimizi eklediğimizde olayın vahameti daha da artmaktadır. Bu bilgiler ışığında; 1. 2000 yılından bugüne kadar ülkemizden yurtdışına eğitim amacıyla giden öğrenci sayısının yıllar itibarıyla dağılımı nedir? 2. Bu öğrencilerin ne kadarı devlet burslarıyla ne kadarı da kendi imkânlarıyla yurtdışına eğitime gitmişlerdir? Devlet burslarıyla yurtdışına gönderilen öğrencilerin kurumlarına göre dağılımı nasıldır? 3. Bu öğrenciler hangi dallarda eğitim görmüşlerdir. 4. Lisans, yüksek lisans ve doktora programlarına göre dağılımları nedir? 5. Bu öğrencilerin eğitim gördükleri ülkelere göre dağılımı nasıldır? koj MSS Eğitimlerini bitirdikten sonra bu öğrencilerin ne kadarı Türkiye'ye geri dönmüştür? Milli Eğitim Bakanlığı bursuyla yurtdışına yükseköğrenime giden öğrenci sayısı kaçtır? Bunlardan kaçı Türkiye'ye geri dönmüştür? Yurtdışında eğitim gören öğrencilerden eğitimlerini tamamladıktan sonra Türkiye'ye geri dönmemelerinin nedenlerinin neler olduğunu düşünüyorsunuz? Bu duruma 22 yıllık iktidarınız süresince uyguladığınız eş, dost, yandaş partiliyi koruyan nepotizme dayalı istihdam politikalarınızın etkisi var mıdır? Bu öğrencilerin eğitimlerini müteakiben ülkemize geri dönmeleri için ulusal planda uygulanması gereken politikalar nelerdir? AKP iktidarları döneminde bu politikaları uygulamaya koymak için hangi adımları attınız? Yurtdışında eğitimlerini tamamlayıp Türkiye'ye geri dönecek olan öğrencilerin, gerek yurtdışında edindikleri bilgi ve birikimlerini ülkemizde kullanacakları, gerekse yeterli maddi imkânlara sahip olacakları bir çalışma altyapısını ülkemizde kurmak için Bakanlığınız tarafından veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ve üniversitelerle ortak olarak yürütülen çalışmalar var mıdır? Varsa bu çalışmaları ayrıntılı olarak açıklar MISınız? Eğitimini Türkiye'de tamamlamış ve çalışmaya başlamış iken değişik nedenlerle yurtdışına giderek meslek hayatını yurtdışında sürdürmeye karar veren gençlerimizi bu kararı vermeye iten nedenler nelerdir? Bu gençlerimizin meslekler itibarıyla dağılımı nasıldır? Bu gençlerimiz hangi ülkeleri tercih etmektedirler? Eğitimini Türkiye'de tamamlamış ve çalışmaya başlamış iken meslek hayatını yurtdışında sürdürmeye karar veren gençlerimizi geri döndürmek için Bakanlığınız tarafından veya diğer kamu kurum ve kuruluşları ve üniversitelerle ortak olarak yürütülen çalışmalar var mıdır? Varsa bu çalışmaları ayrıntılı olarak açıklar mısınız? ## Bakanlığın cevabı İlgi O: a) 07/06/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1440500 sayılı yazınız. b) 11/06/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1442326 sayılı yazınız. Bakanlığımıza İlgi (a-b)'de kayıtlı yazılarla iletilen Konya Milletvekili Barış BEKTAŞ'ın 7712734, İzmir Milletvekili Rahmi Aşkın TÜRELİ'nin 7/12878, Bursa AKIN"ın 7/12882, Şırnak Milletvekili Mehmet Zeki İRMEZ"'in 7/12883, İstanbul Milletvekili M. Satuk Buğra KAVUNCU'nun 7/12884 ve Şanlıurfa Milletvekili Mahmut TANAL'ın 712890 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur. 7/12678& Strateji Geliştirme Başkanlığı YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun kapsamında 2006 yılından 2024 yılına kadar yurt dışında öğrenim gören/öğrenim görmeye hak kazanan bursiyerlerin yıllara göre dağılımı; 2006 yılında 129, 2007 yılında 328, 2008 yılında 411, 2009 yılında 405, 2010 yılında 370, 2011 yılında 471, 2012 yılında 379, 2013 yılında 389, 2014 yılında 632, 2015 yılında 574, 2016 yılında 366, 2017 yılında 623, 2018 yılında 626, 2019 yılında 645, 2020 yılında 431, 2021 yılında 212, 2022 yılında 190, 2023 yılında 563'tür. Bu yıllar arasında 2756 alanda 4582'si YÖK (devlet üniversiteleri), 319'u Milli Eğitim Bakanlığı ve 2843'ü ise diğer kamu kurum ve kuruşları adına öğrenim görmek üzere 7744 öğrenci yurt dışına gönderilmiş veya gönderilmeye hak kazanmıştır. Bu öğrencilerin 3705'i doktora, 210'u post doktora, 2743'ü yüksek lisans ve 1086'sı diğer programlara kayıtlıdır. 2006 yılından itibaren yurt dışına gönderilen/gönderilmeye hak kazanan bursiyerlerin öğrenim gördükleri ülkelere göre dağılımı; A.B.D.'de 2130, Almanya'da 402, Arjantin'de 4, Bosna Hersek'te 5, Brezilya'da 1, Bulgaristan'da 2, Çek Cumhuriyeti'nde 3, Çin'de 39, Portekiz'de 3, Rusya Federasyonu'nda 93, Sırbistan'da 3, Suudi Arabistan'da 2, Tunus'ta 7, Türkiye'de 195, Umman'da 1, Ürdün'de 96, Yeni Zelanda'da 1, Yunanistan'da 3, diğer ülkelerde 764, şeklindedir. 1416 sayılı Kanun kapsamında yurt dışına gönderilen ve eğitimlerini tamamlayarak ülkemize geri dönen öğrenci sayısı 4483"tür. Halihazırda 3165 öğrencinin ise öğrenim süreci . devam etmektedir. Mezkur Kanun kapsamında yurt dışında burslu olarak öğrenim gören ancak yurda dönmeyen öğrenciler için ilgili Kanun'un 19'uncu maddesi hükmünce işlem yapılmaktadır. Yurtdışında öğrenim görecek öğrencilerin seçme ve yerleştirme süreci 1416 sayılı Kanun'un $#üncü maddesine göre eşitlik ilkesi gözetilerek ve şeffaf bir şekilde yürütülmektedir. Mezkur Kanun'un 21'inci maddesinin değişik 2. fıkrası ile Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik'in "İstihdam" başlıklı 34. maddesinin 2. fikrası kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı adına gidip doktora öğrenimi tamamlayanların milli eğitim uzmanı olarak atanmaları sağlanmaktadır. Aynı zamanda yükseköğretim kurumları adına giden bursiyerlerin ise hangi kadroda atamalarının yapılacakları da düzenleme altına alınarak belirliliğin sağlanması amaçlanmıştır. Bu program kapsamında yurtdışında öğrenim gören öğrencilerin yurt dışında geçirdiği süreler kıdem ve derece hesaplamasına dahil edilerek özlük haklarında iyileştirmeye gidilmiştir. 25.10.2023 tarihli ve 88038476 sayılı Makam Onayı ile 1416 sayılı Kanun kapsamında yurt dışına gönderilip çeşitli nedenlerle haklarında tazminat takibatı yapılan kişilerinden yüksek lisans veya doktora derecesine sahip olanların bakiye para borçlarını mecburi hizmet yoluyla Strateji Geliştirme Başkanlığı ifa edebilmelerine imkân sağlanmıştır. Bununla birlikte yurtdışına gönderilecek öğrencilerin öğrenimleri sonrasında geri dönüşlerinin sağlanması amacıyla mevzuat hükümleri gereğince taahhütname ve kefalet senedi imzalamaları, mecburi hizmetine başlamadığı takdirde yapılan harcamaları faizleri ile birlikte geri ödemeleri zorunlu kılınmıştır. Ayrıca mevzuatta yapılan değişikliklerle bursiyerlerin öğrenci vizesi dışında herhangi bir vize almasının önüne geçilmiş, sürekli oturum hakkı veya vatandaşlık hakkı alarak öğrenim gördükleri ülkede kalmaları zorlaştırılmıştır. Bakanlığımızca ilgili Kanun kapsamında yurt dışına gönderilen öğrencilerin adına öğrenim gördüğü kamu kurum ve kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarına tüm bursiyerlerin, ihtisası dâhilinde işleri yürütmek üzere ilgili birimlerde görevlendirilmesi, eğitim aldıkları alanda edindikleri bilgi birikimi ve deneyimini daha etkili kullanmasına olanak tanınması vb. hususlarında 06.03.2024 tarihli resmi yazı ile bildirimde bulunulmuş; burs programı kapsamında kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen bursiyerlerin görev yaptıkları kurumlara katkılarının veriye dayalı olarak analiz edilmesi, mezunlarla ilgili Bakanlığımız kayıtlarının güncellenmesi, bursiyerlere yönelik izleme ve takip sisteminin oluşturulması ve en nihayetinde burs programıyla ilgili istihdam politikalarının değerlendirilebilmesi amacıyla çalışma başlatılmıştır. Söz konusu çalışma kapsamında kamu kurum ve kuruluşlarından gelen veriler ışığında hazırlanan raporlar aracılığıyla bursiyerlerin öğrenimleri sonrasında uzmanlık alanlarına uygun görevlendirmelerle motivasyonları ve verimlilikleri artırılarak nitelikli insan kaynağının etkili bir şekilde yönetilmesinin sağlanması amacıyla kamu kurum ve kuruluşları ile iş birliğine yönelik çalışmalar devam etmektedir. 1416 sayılı Kanun kapsamında yurt dışında öğrenim görüp mecburi hizmetini ifa ederken herhangi bir nedenle görevinden ayrılanların durumu, kurumlarınca ilgilinin istifa dilekçesi ve kurum onayı ile birlikte Bakanlığımıza bildirilmektedir. İlgili Kanun kapsamında yurt dışında öğrenim görüp mecburi hizmetini ifa ederken herhangi bir nedenle görevinden ayrılanlardan 9670'i yükseköğretim kurumlarında doktor öğretim üyesi/öğretim görevlisi kadrolarında görev yapmaktadır. Bursiyerlerden mecburi hizmetini ifa ederken herhangi bir nedenle görevinden ayrılanların hangi ülkeleri tercih ettikleri hususunda herhangi bir bilgi mevcut değildir. Kamu kurumları bünyelerinde istihdam edilen bursiyerlerimiz, gerçekleştirilecek projelerde, dijital dönüşüm süreçlerinde ve inovasyon çalışmalarında kamu kurumlarına önemli bir avantaj sağlamaktadır. Bursiyerlerin sahip olduğu küresel perspektifin Türkiye'nin dış ilişkilerinin güçlendirilmesine ve uluslararası platformlarda daha etkin bir rol oynamasına katkı sağlaması beklendiğinden kalkınma hedefleri kapsamında bu bireylerin kamuda istihdamı teşvik edilmektedir. --- **Kaynak gösterme:** Rahmi Aşkın Türeli (CHP, İzmir). “2000 yılından bu yana eğitim ve iş sebebiyle yurt dışına giden gençlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/12878, 23 Mayıs 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-12878-2000-yilindan-bu-yana-egitim-ve-is-sebebiyle-yurt-disina-giden-genclere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e838c5ff-286e-4a14-87d6-018fa96de889 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.