# Diyarbakır'ın Sur ilçesinde bulunan Surp Sarkis Kilisesinin restorasyonuna ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/13154 - **Veren:** Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır) - **Muhatap:** Kültür ve Turizm Bakanlığı (Mehmet Nuri Ersoy) - **Veriliş tarihi:** 12 Haziran 2024 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 154 gün sonra, 13 Kasım 2024) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/679f1ee5-1e51-4c5d-9402-01900cc0da5c - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-13154-diyarbakir-in-sur-ilcesinde-bulunan-surp-sarkis-kilisesinin-restorasyonuna-iliskin > Serhat Eren (DEM Parti), 12 Haziran 2024 tarihinde 7/13154 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 154 gün sonra, 13 Kasım 2024). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından Anayasa'nın 98'inci İçtüzüğün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Serhat Eren Diyarbakır Milletvekili Diyarbakır'ın Sur ilçesi'nde bulunan, bölgedeki önemli tarihi ve kültürel yapılardan biri olan ve Ermeni halkının "Ruhani Merkezi" olarak kabul edilen Surp Sarkis Ermeni Kilisesi, bakımsızlık, ilgisizlik, ihmaller ve define arayanların yapmış olduğu kazı ve yıkımlar nedeniyle harabeye dönmüş durumda. Tarihi 16. Yüzyıla uzanan kilise klasik Ermeni mimarisinin özelliklerini taşımaktadır ve taş işçiliğiyle dikkat çekmektedir. Osmanlı İmparatorluğu'ndan günümüze Ermeni topluluğu için ibadet ve toplanma merkezi olan kilisenin son zamanlardaki ziyaretçileri tinerciler ve uyuşturucu bağımlıları olmaktadır. Harabeye dönen tarihi yapıya ait bazı taşlar ve sütunların çalındığı bilinmektedir. Geçmişte bir dönem Çeltik Fabrikası, deve ahırı ve tahıl ambarı olarak da kullanılan yapı, 2015 yılında Sur'da yaşanana çatışmalarda ağır hasar görmüştür. Diyarbakır'ın tarihi Sur İlçesi'ne bağlı Alipaşa Mahallesi"nde bulunan Surp Sarkis Kilisesi'nin mülkiyeti, Ortadoğu'nun en büyük Ermeni Kilisesi olarak bilinen Surp Giragos Ermeni Kilisesi Vakfı'na aittir. Bu bağlamda; 1. Surp Sarkis Kilisesi'nin restorasyonu ve korunması için Bakanlığınızca yürütülen veya planlanan herhangi bir çalışma var mıdır? 2. Kilisenin güvenliğini sağlamak ve mevcut tahribatı önlemek için alınan önlemler nelerdir? 3. Kilisenin taş işçiliği ve mimari özelliklerinin korunması amacıyla uzman ekipler tarafından yapılan bir inceleme veya rapor bulunmakta mıdır? 4. Kilisenin mülkiyetine sahip Surp Giragos Ermeni Kilisesi Vakfı ile işbirliği yapılarak, kilisenin eski tarihi kimliğine kavuşturulması için ortak bir proje geliştirilmesi düşünülmekte midir? 5. Kilisenin tinerciler ve uyuşturucu bağımlıları tarafından kullanılmasının önlenmesi ve tarihi yapının korunması için ne gibi adımlar atılacaktır? 6. Kilisenin çevresinde yapılan define arama ve yasadışı kazılarla ilgili olarak yürütülen soruşturma ve cezai işlemler nelerdir? 7. Türkiye'de şu anda kaç Ermeni kilisesi bulunmaktadır? Bunlardan kaçı Ermeni vakıflarına âit kaçı Vakıflar Genel Müdürlüğü bünyesindedir? Bu kiliselerden kaçı şu kilise olarak hizmet vermektedir? 8. Ermeni halkına ait kiliselerin tapularının Ermeni halkına iade edilmesi için bir çalışmanız olacak mıdır? ## Bakanlığın cevabı Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü)'ca; Diyarbakır ili, Sur ilçesi, Alipaşa Mahallesi'nde bulunan (Çeltik) Surp Sargis Kilisesi'nin mülkiyeti Diyarbakır Ermeni Surp Küçük Kilise Hıdır İlyas Surp Gregos Kiliseleri Vakfına aittir. Surp Sarkis Kilisesi Kentsel Sit Alanı içerisinde bulunmakta olup 1. grup korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescillenmiştir. Mülkiyet sahibi Vakıf vekaleti ve bilgisi dahilinde restorasyon projeleri hazırlanmış, rölövesi, restitüsyon projesi ile revize restorasyon projeleri Koruma Bölge Kurulunca uygun bulunmuştur. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescillenen alanlara ait güvenlik ve denetim, ilgili kolluk kuvvetleri ve yerel yönetimler tarafından müze müdürlükleri koordinasyonunda gerçekleştirilmektedir. Söz konusu alanlarda meydana gelen kaçak kazı ve tahribat olaylarına dair Bakanlığımıza yapılan ihbar ve bildirimler ivedilikle değerlendirmeye alınarak kolluk birimlerine yönlendirilmekte, bu suretle pek çok olaya erken müdahale edilmesi sağlanmaktadır. Bu neviden suçlarla ilgili başlatılan yasal süreçlerin takibi konusunda da Bakanlığımız hukuk birimi ve ilgili valiliklerle gerekli yazışmalar yapılmaktadır. Bu kapsamda kültür varlıklarına yönelik tahribatların önlenmesine ilişkin olarak kolluk birimleri tarafından gerek tahribatı yapan faillerin yakalanması gerekse kültür varlıklarının bulunduğu alan ve çevresinin düzenli devriye kontrolleriyle denetlenmesi ve güvenliğinin sağlanması şeklinde yürütülen çalışmalar caydırıcı olmakta ve bu tür girişimleri önemli ölçüde azaltabilmektedir. Ayrıca, ülke genelinde gerçekleşen kaçak kazı olaylarına ilişkin olarak Bakanlığımız birimleri tarafından bildirilen veriler doğrultusunda yapılan çalışmalar neticesinde, kaçak kazılar açısından riskli alanlar tespit edilmekte ve bu alanlarda güvenlik önlemlerinin arttırılması ve ek önlemler alınması yoluna gidilmektedir. Surp Sargis (Çeltik) Kilisesi'nin tehlike arz etmesi ve kilisede meydana gelen tahribatların önlenmesi, yapının daha fazla zarar görmesinin engellenmesi, can ve mal güvenliğine yönelik ilgili idarelerce tedbirlerin alınmasına ilişkin Koruma Bölge Kurulunca muhtelif tarihlerde kararlar alınmıştır. Kilise'nin içerisinde ve çevresinde tespit edilen kaçak kazılara ilişkin 2021 yılında Koruma Bölge Kurulunca karar alınmış ve suç duyurusunda bulunulmuştur. Surp Sargis (Çeltik) Kilisesi'nin güvenliği Sur Emniyet Müdürlüğü tarafından sağlanmakta olup mevcut tahribatın dışında bugüne kadar bildirimi yapılmış yeni bir kaçak kazı veya tahribata ilişkin bir bildirim bulunmamaktadır. Bununla birlikte, 2863 sayılı Kanun'a aykırı olarak izinsiz kazı ve define aramalarına ilişkin olarak anılan Kanun'un 65'inci ve 74'üncü maddelerine göre yasal işlemler yürütülmektedir. Kilise'nin özgün yapı durumuna ilişkin (mimari özellikleri, süslemeleri vb.) alanında uzman kişilerin hazırladığı rölöve ve restitüsyon projesi 2022 yılında Koruma Bölge Kurulunca uygun bulunmuştur. 2863 sayılı Kanun kapsamında taşınmaz kültür varlıkları ve sitler tescil edilmektedir. Bakanlığımızca, taşınmaz kültür varlığının türüne (kilise, çeşme, kaya mezarı, vb.) göre kültür envanterine kayıt yapılmaktadır. Buna göre, halihazırda 2.108 korunması gerekli tescilli kilise bulunmaktadır. Mehmet Nuri ERSOY Bakan --- **Kaynak gösterme:** Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır). “Diyarbakır'ın Sur ilçesinde bulunan Surp Sarkis Kilisesinin restorasyonuna ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/13154, 12 Haziran 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-13154-diyarbakir-in-sur-ilcesinde-bulunan-surp-sarkis-kilisesinin-restorasyonuna-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/679f1ee5-1e51-4c5d-9402-01900cc0da5c Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.