# Deprem nedeniyle ortaya çıkan yıkıntı atıklarının oluşturduğu tehlikeye ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/1388 - **Veren:** Kayıhan Pala (CHP, Bursa) - **Muhatap:** Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Mehmet Özhaseki) - **Veriliş tarihi:** 6 Temmuz 2023 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 42 gün sonra, 17 Ağustos 2023) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c3fc25f6-a68d-4757-bfc1-01892f89336a - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-1388-deprem-nedeniyle-ortaya-cikan-yikinti-atiklarinin-olusturdugu-tehlikeye-iliskin > Kayıhan Pala (CHP), 6 Temmuz 2023 tarihinde 7/1388 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 42 gün sonra, 17 Ağustos 2023). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 98 inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 96 ve 99 uncu maddelerine uygun olarak, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na iletilmesi ve Sayın Bakan Mehmet Özhaseki tarafından yazılı olarak yanıtlanması için gereğinin yapılmasını arz ederim. 6 Şubat 2023 tarihinde başta Kahramanmaraş ve Hatay olmak üzere 11 ili doğrudan etkileyen iki deprem geniş çapta yıkıma ve can kaybına neden olmuştur. Deprem sebebiyle altyapıda meydana gelen yıkım ve ağır hasarın su, sanitasyon ve hijyen hizmetlerini kesintiye uğratması nedeniyle, bölgede aynı zamanda yeni çevresel sağlık risklerine de yol açmıştır. Depremler nedeniyle ortaya çıkan başta enkazlardan ve hasarlı binalardan kaynaklanan büyük miktarda yıkıntı atığı önemli bir çevresel tehlike oluşturmaktadır. Bu atıkların bölge sakinleri başta olmak üzere geniş bir coğrafya için ciddi bir sağlık riski oluşturabilecek asbest gibi tehlikeli maddeler içerdiği bilinmektedir. Bu atıkların uygun olmayan şekilde bertaraf edilmesi havayı, suyu ve toprağı da kirletmekte; insan sağlığı ve çevre için risk oluşturmaktadır. Bu nedenle, deprem sonrasında afet atık yönetiminin öncelikli olması elzemdir. Bazı adımların atılmasıyla, depremlerin neden olduğu çevresel sağlık risklerini en aza indirmek ve etkilenen nüfusun sağlığının korunmasına yardımcı olmak mümkündür. Bu bağlamda: 1. Atıkların, ciddi bir çevre ve sağlık riski oluşturabilecek şekilde uygunsuz şekilde bertaraf edildiğine dair endişeler dikkati çekmektedir. Bu konuda deprem anından itibaren bölgede atık yönetim planına göre neler yapılmıştır? 2. Bakanlığın deprem sonrasında afet atık yönetiminin birinci öncelik olması ve atıkların güvenli bir şekilde yönetilmesini sağlayacak kapsamlı planları var mıdır? 3. Bilindiği gibi Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği'ne göre yıkıntı atıkları içindeki asbest, boya, florasan, civa, asit ve benzeri tehlikeli atıkların diğer atıklardan ayrı olarak toplanması gerekmektedir (Madde 22). Deprem sonrası yıkıntı atıkları ile ilgili yürütülen çalışmalarda "asbest, boya, florasan, civa, asit ve benzeri tehlikeli atıklar" ayrı toplanabilmiş midir? Bu amaçla hangi çalışmalar yürütülmüştür, bu amaçla kaç personel görevlendirilmiştir? Türkiye Büyük Millet Meclisi Halkla İlişkiler Binası 2.Kat No: F-216 Çankaya / Ankara 06543 4. Yürütmesi Bakanlığın yetkisinde olan mezkur Yönetmeliğin "Doğal Afet Atıklarının Yönetimi? başlıklı 44.maddesinde "Başta deprem olmak üzere doğal afetler sonucunda oluşan yıkıntı atıklarının yönetiminden, mahallin en büyük mülki amirinin başkanlığında oluşturulacak Kriz Merkezi sorumludur. Merkez, olası bir doğal afet durumunda oluşabilecek atık miktarı, bunların kaldırılması ve taşınması için gerekli araç-gereç ve ekipman ile bu atıkların depolanacağı uygun alanları bu Yönetmelikte belirtilen esaslara göre önceden tespit eder ve gereken hazırlıkları yapar. Çalışmalar hakkında Bakanlığa düzenli olarak bilgi verilir. Mevcut taşıyıcı firmalar ile depolama ve geri kazanım tesisleri Kriz Merkezleri ile uyumlu çalışırlar. Doğal afetler sonucunda oluşan yıkıntı atıklarının taşınması ve depolanması faaliyetleri Kriz Merkezi tarafından yapılan planlamalar doğrultusunda, ilgili belediyenin sorumluluğunda belediye veya belediyenin yetkilerini devrettiği kişi ve kuruluşlar tarafından yürütülür." denilmektedir. Bu kapsamda deprem bölgesinde kriz merkezleri kurulmuş mudur? Bu merkezler afet atıkları ile ilgili hangi çalışmaları yürütmüştür? 5. Mezkur yönetmelikte afet atık yönetimi konusunda bütün faaliyetlerin uygun olarak yapılıp yapılmadığı konusundaki denetleme yetkisi Bakanlığınıza verilmiştir. Afet atıklarının yönetimi konusunda Bakanlığınız tarafından deprem sonrasında hangi denetimler yapılmıştır? Türkiye Büyük Millet Meclisi Halkla İlişkiler Binası 2.Kat No: F-216 Çankaya / Ankara 06543 ## Bakanlığın cevabı SORULAR: 1. Atıkların, ciddi bir çevre ve sağlık riski oluşturabilecek şekilde uygunsuz şekilde bertaraf edildiğine dair endişeler dikkati çekmektedir. Bu konuda deprem anından itibaren bölgede atik yönetim planına göre neler yapılmıştır? 2. Bakanlığın deprem sonrasında afet atik yönetiminin birinci öncelik olması ve atıkların güvenli bir şekilde yönetilmesini sağlayacak kapsamlı planlar var mıdır? 3. Bilindiği gibi Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği'ne göre yıkıntı atıkları içindeki asbest, boya, florasan, civa, asit ve benzeri tehlikeli atıkların diğer atıklardan ayrı olarak toplanması gerekmektedir (Madde 22). Deprem sonrası yıkıntı atıkları ile ilgili yürütülen çalışmalarda "asbest, boya, florasan, civa, asit ve benzeri tehlikeli atıklar" ayrı toplanabilmiş midir? Bu amaçla hangi çalışmalar yürütülmüştür, bu amaçla kaç personel görevlendirilmiştir? 4. Yürütmesi Bakanlığın yetkisinde olan mezkur Yönetmeliğin "Doğal Afet Atıklarının Yönetimi' başlıklı 44.maddesinde "Basta deprem olmak üzere doğal afetler sonucunda oluşan yıkıntı atıklarının yönetiminden, mahallin en büyük mülki amirinin başkanlığında oluşturulacak Kriz Merkezi sorumludur. Merkez, olası bir doğal afet durumunda oluşabilecek atık miktarı, bunların kaldırılması ve taşınmasa için gerekli araç-gereç ve ekipman ile bu atıkların depolanacağı uygun alanlar bu Yönetmelikte belirtilen esaslara göre önceden tespit eder ve gereken hazırlıkları yapar. Çalışmalar hakkında Bakanlığa düzenli olarak bilgi verilir. Mevcut taşıyıcı firmalar ile depolama ve geri kazanım tesisleri Kriz Merkezleri ile uyumlu çalışırlar. Doğal afetler sonucunda oluşan yıkıntı atıklarının taşınması ve depolanması faaliyetleri Kriz Merkezi tarafından yapılan planlamalar doğrultusunda, ilgili belediyenin sorumluluğunda belediye veya belediyenin yetkilerini devrettiği kişi ve kuruluşlar tarafından yürütülür." denilmektedir. Bu kapsamda deprem bölgesinde kriz merkezleri kurulmuş mudur? Bu merkezler afet atıklar ile ilgili hangi çalışmaları yürütmüştür? CEVAP: İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil durum Yönetimi Başkanlığı (AF AD) tarafından yayımlanan "Türkiye Afet Müdahale Planı*nda" (TAMP) "Afet Enkaz Kaldırma Çalışma Grubu" görevleri arasında; Enkaz döküm alanlarını belirlemek, Arama ve kurtarma çalışmaları bittikten sonra bina, tesisler ve çevredeki enkazın kaldırılmasını sağlamak, Yıkılması gereken hasarlı binaların yıkılması, yıktırılması ve enkazın kaldırılmasını sağlamak, " olup, Bakanlığımız ise TAMP kapsamında, "Afet Bölgesinde Enkazın Kaldırılmasına Yönelik Koordinasyon" dan sorumlu olarak görevlendirilmiştir. Dolayısıyla, 18/03/2004 tarihli ve 25406 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 44üncü maddesinde "Başta deprem olmak üzere doğal afetler sonucunda oluşan yıkıntı atıklarının yönetiminden, mahallin en büyük mülki amirinin başkanlığında oluşturulacak Kriz Merkezi sorumludur. Merkez, olası bir doğal afet durumunda oluşabilecek atık miktarı, bunların kaldırılması ve taşınması için gerekli araç-gereç ve ekipman ile bu atıkların depolanacağı uygun alanları bu Yönetmelikte belirtilen esaslara göre önceden tespit eder ve gereken hazırlıkları yapar... Doğal afetler sonucunda oluşan yıkıntı atıklarının taşınması ve depolanması faaliyetleri Kriz Merkezi tarafından yapılan planlamalar doğrultusunda, ilgili belediyenin sorumluluğunda belediye veya belediyenin yetkilerini devrettiği kişi ve kuruluşlar tarafından yürütülür." hükmü yer almakta olup, buna göre; mahallin en büyük mülki amirinin başkanlığında yıkıntı atıklarının depolanacağı alan belirlenmektedir. Bakanlığımızca, yıkıntı atıklarının yönetiminin sağlandığı alanların tespitinde; Üniversitelerin Çevre, Jeoloji, İnşaat, Maden ve Harita Mühendisliği bölümü öğretim üyelerinden oluşan akademik komisyon ve ilgili kurumlar ile koordinasyon içerisinde saha ve yerinde inceleme çalışmaları yürütülmüştür. Bu alanlar belirlenirken, sahanın topoğrafyası ve jeolojisi dikkate alınmakta, tarım amaçlı kullanılan arazilerde, içme, sulama ve kullanma suları rezervuarlarında, taşkın riskinin yüksek olduğu yerlerde, yağmur sularının akışını engelleyecek vadilerde veya dere yataklarında, heyelan, çığ ve erozyon bölgelerinde, sulak alanlarda ve korunan alanlarda döküm sahası teşkil edilmemesine dikkat edilmektedir. Geçici döküm alanlarında yıkıntı atıklarından kaynaklı asbest yönetimine dair Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile koordineli çalışmalar yürütülmektedir. Alanda asbest ölçümüne dair çalışmalar yapılmış olup, tespiti halinde asbestli malzeme bertaraf edilecektir. Halihazırda yıkılmış binalardan kaynaklı yıkıntı atıkları arama ve kurtarma çalışmaları ile delil toplama vb. yasal süreçlerinin tamamlandığı bölgelerde çevresel risk oluşturmayacak şekilde yıkıntı atıklarının Valilikçe belirlenen geçici döküm alanlarına taşınması işlemleri başlatılmıştır. Geçici döküm alanlarında tozumayı engellemek üzere toz bastırma sistemleri, su püskürtme işlemleri yapılmakta ve güvenlik amaçlı tel çit teşkili tamamlanmıştır. Bu alanlarda ayırma ve tasnif işlemleri gerçekleştirilirken gerekli çevresel ve güvenlik tedbirleri alınmaktadır. Atık yağ, pestisit, boya, petrol ve türevi atıklar, tıbbi ilaçlar gibi tehlikeli atıkların, belirlenen alanlarda ayrılması ve çevre lisanslı tesislere gönderilerek bertaraf edilmesi sağlanmaktadır. Beton, tuğla, alçı vb. içerikli atıkların mobil veya sabit kırıcılar ile parçalama, boyut küçültme işlemleri tamamlanarak mümkün mertebe kaldırım, yürüyüş yolları gibi alanların yapımında veya dolgu malzemesi olmak üzere kullanılması sağlanacaktır. Geri kazanımı mümkün olmayan atıkların Valilikçe belirlenen döküm alanlarında uygun olarak bertaraf edilmesi sağlanacaktır. --- **Kaynak gösterme:** Kayıhan Pala (CHP, Bursa). “Deprem nedeniyle ortaya çıkan yıkıntı atıklarının oluşturduğu tehlikeye ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/1388, 6 Temmuz 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-1388-deprem-nedeniyle-ortaya-cikan-yikinti-atiklarinin-olusturdugu-tehlikeye-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c3fc25f6-a68d-4757-bfc1-01892f89336a Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.