# Orman yangınlarıyla mücadeleye ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/14429
- **Veren:** Çiçek Otlu (DEM Parti, İstanbul)
- **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı)
- **Veriliş tarihi:** 17 Temmuz 2024
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 47 gün sonra, 2 Eylül 2024)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e086583e-13ff-4ff6-8349-0190c1d8d465
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-14429-orman-yanginlariyla-mucadeleye-iliskin

> Çiçek Otlu (DEM Parti), 17 Temmuz 2024 tarihinde 7/14429 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 47 gün sonra, 2 Eylül 2024).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından

Anayasa'nın 98. ve İçtüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını

Coil

Çiçek OTLU arz ederim.

Toprağın, havanın, su varlıklarının, biyoçeşitliliğin, ekosistemin korunması, iklim krizinin etkilerinin azaltılması açısından ormanların önemi, 1992 yılında gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansında yayınlanan Rio Deklarasyonu ile kabul edilmiştir. Anayasanın 169. Maddesi gereğince, Devlet'in ormanları koruması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli tedbirleri alması, yasal düzenlemeleri yapması gerekmektedir.

Meteorolojinin sıcaklık verilerine ve yıllara göre çıkan orman yangınlarına rağmen yangın riskine karşın etkin önlemler alınmamakta, yangınlara zamanında, etkili müdahalede bulunulmamaktadır. Yangınlar, afete dönüşmekte, binlerce hektar orman alanı yok olmakta, yerleşim alanları boşaltılmakta, telafisi imkansız tahribatlar ve can kayıpları yaşanmaktadır. Orman Genel Müdürlüğü'nün yıllık faaliyet raporuna göre; 2018 yılında 2.167, 2019 yılında 2.688, 2020 yılında 3.399, 2021 yılında 2.793, 2022 yılında 2.160 2023 yılında 2.579 adet orman yangını çikmıştır. 2022 yılında 12.799 hektar, 2023 yılında 15.520 hektar orman alanı zarar görmüştür. 15 Haziran 2024 tarihinde, 2024 yılının başından itibaren 881 orman yangını çıktığı açıklanmıştır. Avrupa Orman Yangın Bildirgesi Sistemi (EFFIS) verilerine göre, Akdeniz iklim kuşağındaki Türkiye'de 10 yıllık (2012-2022) ortalama yangın başına yanan alan miktarı 22,9 bin hektar olmuştur. 2023 yılında orman yangınlarıyla mücadele kapsamında 94 yangın söndürme helikopteri, 23 uçak, 8 insansız hava aracı (İHA), 1 yönetim uçağı ve-6 yönetim helikopteri görev yapmıştır. Kiralanan hava araçları için toplam 4 milyar 79 milyon 769 bin TL ödeme yapılmıştır. Bilim insanları, kiralanan hava araçlarının motor kapasiteleri ve fiziki özellikleri nedeniyle, Türkiye'deki gibi dağlık, engebeli arazilerde yangın söndürmede etkili olamadıklarını belirtmektedir. Sıcak hava dalgasının Mayıs ve Eylülü içine alacak şekilde genişlemesinden dolayı yangın sayılarını azaltmaya yönelik çalışmalarda ve personel/ teçhizat konularında eksiklikler bulunmaktadır. Orman yangınlarıyla mücadele için ulusal düzeyde stratejik planlar ve acil durum müdahale planları sahada etkili bir şekilde uygulanmamaktadır. Planlar bölgesel farklar dikkate alınarak güncellenmemektedir. Orman yangınlarının çıkmaması sağlanmalı, ormanlarda izin verilecek otel, yol, elektrik nakil hatları gibi tesis sayıları sınırlandırılmalı, mevcut olanlarının etkin denetimlerinin yapılması gerekmektedir.

Orman yangınları; iklim krizini derinleştirmekte, insanların ve canlıların yaşamını yitirmesine, ekonomik ve sosyal kayıplara neden olmaktadır. Orman yangınları nedeniyle Anayasa'nın 56. Maddesinde belirtilen halkın sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı ihlal edilmekte, hava, toprak, su varlıkları kirlenmekte, ekosistem, biyoçeşitlilik bozulmaktadır. Erozyon, sel, taşkın gibi felaketlerin sayısı artmaktadır. Ankara Tabip Odası; orman yangılarının yol açtığı çevre ve halk sağlığı sorunlarına dikkat çekmiştir. Yangından zarar gören alanların ağaçlandırma çalışmaları süresi içinde, bilimsel olarak yapılmamakta, yanan alanlardaki orman emvali değerinin altında belirli şirketlere verilmektedir.

Bu bağlamda;

1. Orman yangınlarının çıktığı dönemler bilinmesine karşın gerekli tedbirler neden

" alınmamaktadır?

2. Ormanlık alanlarda çıkan yangınların nedenleri araştırılmakta mıdır? Yangınların nedenleri konusunda kamuoyu bilgilendirilmekte midir?

3. Yeterli personel ve ekipmanla orman yangınlarına etkin müdahalede bulunulmadığı, bu nedenle binlerce ağacın, yerleşim alanının yok olduğu ve can kayıplarının yaşandığı iddiasına ilişkin Bakanlığınızın açıklaması var mıdır?

4. Yangın söndürme uçağı ve helikopteri kiralanırken Türkiye'nin coğrafi koşulları dikkate alınmakta mıdır?

5. Yangın söndürme uçağı satın almak yerine neden kiralama yoluna gidilmektedir?

6. Diyarbakır ve Mardin arasında çıkan yangında hayvanlarını kaybeden, tarım ürünleri zarar gören yöre halkının mağduriyetlerini gidermek için ne gibi çalışmalarınız vardır?

7. Yanan orman alanlarının orman vasfı dışına çıkartılmaması, imara açılmaması için gerekli düzenlemeleri yapacak mısınız?

8. Orman köylülerine yangın eğitimi verilmemesi konusunda çalışmanız var mıdır?

9. Elektrik iletim hatlarının yangın çıkartma riski taşıdığı dikkate alınarak ormanlık alanlarda enerji tesisi kurulmasını önlemek için çalışmalar yapacak mısınız?

10. İklim krizi ve insan faktörü nedeniyle ileride çıkma olasılığı olan orman yarigınlarını önlemek ve etkili müdahale bulunmak için ne gibi çalışmalarınız vardır? Orman yangınlarını önleme konusunda ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapacak mısınız?

11. Son beş yılda yangından zarar gören kaç hektar alanda ağaçlandırma çalışmaları süresi içinde, bilimsel olarak yapılmıştır?

12. Son beş yılda orman emvali satışından ne kadar gelir elde edilmiştir?

## Bakanlığın cevabı

2024 yılında ülke genelinde 105 adet helikopter, 27 adet uçak ve 14 adet İnsansız Hava Aracı (İHA) orman yangınlarıyla havadan mücadele kapsamında kullanılmak üzere hazırlanmıştır.

Bakanlığımız tarafından kendi hava gücümüzün oluşturulması kapsamında ise; 2 adet yönetim uçağı ve 20 adet söndürme uçağı ile birlikte toplam 22 adet uçak, 6 adet yönetim ve 3 adet yangın söndürme helikopteri olmak üzere toplam 9 adet helikopter ile 12 adet İnsansız Hava Aracı (İHA) satın alınmış olup ayrıca 8 adet yerli ve milli yangın söndürme helikopteri üretilebilmesi maksadıyla Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ. (TUSAŞ) ile sözleşme imzalanmıştır. Ayrıca devam eden satın alma projelerinin yanında orman yangınlarıyla havadan mücadelede ihtiyaç duyulacak olan hava araçlarının kiralanmasına önümüzdeki yıllarda da devam edilmesi planlanmaktadır.

Havadan yangın söndürme faaliyetlerinde kullanılan hava araçları meteorolojik veriler değerlendirilerek yangın risk durumu haritasına göre proaktif kaydırmalar yapılarak kullanılmaktadır. İHA ile tüm riskli alanlar sürekli olarak izlenmektedir.

Ayrıca orman yangınlarıyla mücadelede 15.500 yangın işçisi, 4.000 teknik personel, 5.500 orman muhafaza memuru ve yaklaşık 130 bin gönüllü bulunmaktadır.

İl ve yıl bazında orman yangınlarının çıkış sebepleri, orman yangınlarından etkilenen alanlara ilişkin istatistiki veriler Orman Genel Müdürlüğümüzün kurumsal internet sayfasında kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır.

Orman yangınlarıyla mücadele edecek personele ve gönüllülere teorik ve uygulamalı orman yangınlarıyla mücadele eğitimi verilmektedir. Eğitimde; yangına müdahale, ilk yardım, kişisel koruyucu donanımların kullanımı, iş güvenliği, orman yangınlarında kullanılan araçlarla ilgili teorik ve uygulamalı eğitim yer almaktadır. Bu kapsamda; orman gönüllüsü olarak görev yapan 216 kişiye ve Uluslararası Ormancılık Eğitim Merkezi'nde 11.624 personelimize eğitim verilmiştir.

Yangınla mücadele eden ekiplere yangına dayanıklı kumaştan yapılmış olan kıyafetler ve yangın botu temin edilmektedir. Ekip işçilerinde sırt çantası (içinde ilk yardım malzemesi, filtreli duman maskesi, kumanya, yangın battaniyesi) bulundurulması sağlanmaktadır.

Gönüllülere kişisel koruyucu donanım temin edilmiş olup aktif olarak orman yangın sahasında görev alacak gönüllülerimize (yanmaya dayanıklı elbise, bot) teslim edilmektedir.

Ayrıca; 1.884 personelimize ileri teknik sürüş eğitimi verilmiştir.

Her yıl olduğu gibi bu yıl da orman yangınları yönünden hassas bir dönem olan yaz ayları gelmeden önce, vatandaşlarımızın orman yangınlarına karşı duyarlılığının artırılması, halkta farkındalık, bilinçlendirme oluşturması ve orman yangınlarının önlenmesine yönelik olarak yıllık eylem planı kapsamında eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yapılmış, fiziki tedbirler alınmıştır.

Bu kapsamda; e 14.617 köyde 296.464 köylü vatandaşımıza, 34.560 çoban, avcı ve arıcıya, 5.993 okulda 657.483 öğrenciye, yöresel etkinliklerle 164.132 vatandaşımıza, 259.761 kamu görevlisine ve 24.520 askeri personele orman yangınlarıyla ilgili farkındalık eğitimi verilmiştir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Kamu spotları hazırlanarak görsel, yazılı ve sosyal medyada gösterimleri yapılmıştır. e Ormanlarımızın yangınlara ve biyotik zararlılara karşı daha dirençli olması için yanıcı madde azaltımına yönelik teknik çalışmalar ve orman bakımları yapılmıştır.

Ülkemiz ormanlarının içerisinde başta yangınla mücadele olmak üzere, üretim, bakım, koruma ve diğer ormancılık faaliyetlerinde kullanılan yaklaşık 230 bin km orman yolunun bakımı yapılmış ve ulaşılabilir hale getirilmiştir.

Yerleşim yerleri arasında ulaşımı sağlayan ve orman içerisinden geçen yangın riski yüksek yolların kenarlarında, bakım budama, seyreltme ve temizlik çalışmaları ile yangınla mücadele tesisleri, yangın emniyet yol ve şeritlerinin bakımları yapılmıştır. e Hava ve kara araçlarımızın yangınlara daha kısa sürede ve daha etkin bir şekilde müdahale edebilmesi için inşa edilen 4.744 havuz ve gölet kullanıma hazır hale getirilmiştir.

Yangınlara müdahale edecek şekilde arazözler, ilk müdahale araçları ve ekipler 1.600 farklı noktada konuşlandırılmıştır.

"e İhtiyaç halinde kullanılmak üzere orman köylerine traktörler ile birlikte çalışan yangın tankları dağıtılmaktadır. e Orman Genel Müdürlüğümüzün orman yangınları, doğal afetler ve acil durumlara müdahale kabiliyetini artırmak amacıyla Orman Arama Kurtarma Ekipleri (ORKUT) kurulmuştur. Bu ekipler, yangın öncesi ve sonrası kurtarma operasyonlarını yürütmek, orman alanlarındaki arama kurtarma faaliyetlerini koordine etmek ve gerektiğinde diğer afetlere müdahale etmektedirler.

Ayrıca, Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanarak, Bakanlığımız kullanımına sunulan ve orman yangınlarının çıkma olasılığının fazla olduğu bölgelerin günler öncesinden tahmin edilmesine imkân sağlayan MEUS (Meteorolojik Erken Uyarı Sistemi) başarılı bir şekilde kullanılmaktadır. MEUS sistemi sayesinde yangın çıkma ihtimalinin fazla olduğu günlerde, riskli bölgelerde konuşlu yangınlarla mücadele unsurlarımız teyakkuz durumuna geçirilmekte ve olası orman yangınlarına daha kısa bir zaman periyodunda müdahale edilmektedir.

Orman alanlarının, enerji nakil hatlarından (ENH) kaynaklı yangınlardan etkin bir şekilde korunabilmesi için; e Orman içinden geçen enerji nakil hatlarının bakımlarının en kısa sürede yapılması ve eskimiş olanların yenilenmesi, e Ormaniçinden geçen hatlarda ahşap direk kullanılmaması ve mümkünse bu hatların orman alanından geçen kısımlarının bir plan dâhilinde yer altına alınması, e Trafoların bakımının düzenli olarak yapılması, trafo kapasitelerinin çekilen maksimum enerji ile uyumlu hale getirilmesi, e" Trafo merkezlerinde olası patlamalara karşı hazır söndürme sistemlerinin bulundurulması, e Enerji nakil hatlarının altında bulunan ve yangına neden olabilecek yanıcı materyallerin temizlenmesi gibi çalışmaların tamamlanması için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile koordineli bir çalışma yürütülmektedir.

Ayrıca, izin verilen alanlarda izin sahiplerinden kesin izin taahhüt senedi alınmakta olup alınan bu senedinin 12'nci maddesinde "İzin sahibi, kendisine teslim edilen orman alanında ve bitişiğindeki ormanların korunmasına, orman yangınlarına karşı gerekli önlemleri almaya ve Strateji Geliştirme Başkanlığı orman idaresinin direktiflerine uymaya mecburdur. Bu konudaki kusur ve ihmalinden dolayı muhtemel idare zararından orman idaresine karşı sorumlu olacaktır. İdarenin talebi halinde izin sahibi, her türlü makine ve emrinde çalışan işçi ile orman yangınlarının söndürülmesine yardımcı olacaktır." hükmü kapsamında gerekli önlemler alınmaktadır.

İzin süresince de belirlenen bu kriterlere uyulup uyulmadığı hususlarında gerekli kontroller yapılmaktadır.

Valilik bünyesinde oluşturulan il yangınla mücadele komisyonu tarafından her yıl alınan kararlar neticesinde dağıtım hatları için TEDAŞ'ın, iletim hatları için TEİAŞ'ın yapacağı çalışmalar belirlenerek koordinasyon sağlanmakta ve izin verilen enerji nakil hatlarının alt bakımları yangın sezonu öncesinde yaptırılmaktadır.

"Orman Kanunu'nun 17'nci Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında Yönetmelik" kapsamında, izin sahaları bölge müdürlüğü ekiplerince yatırımı devam eden hatlarda her yıl kontrol edilmekte, yatırımı biten hatlar sonu O ve 5 ile biten yıllarda bir kez © denetlenmektedir. Ayrıca, iletim hattı izini verilen sahalar orman işletme müdürlüğü teknik elemanları ve toplu koruma ekiplerince aylık ve haftalık periyodik olarak kontrol edilmektedir.

İlgili kurumların yeni iletim hattı proje güzergâhları belirlerken idaremize proje geliştirme aşamasında görüş sorulmaktadır. Görüş alınan alanlarda ilgili birimlerimiz gerekli inceleme ve tespitleri yapmakta, riskli alanlarda güzergâh değişikliği talep etmektedir. İletim hatlarının yangına hassas ağaç türlerinden oluşan blok ormanlık alanlardan geçirilmemesine, zaruret halinde mümkün mertebe boşluklu yapıdaki ormanlık alanlara kaydırılması konusuna azami dikkat edilmektedir.

Orman yangınlarıyla mücadelede; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve diğer ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon yerleşim alanındaki en büyük mülki idari amir başkanlığında her yıl yangın komisyon toplantıları yapılmakta ve kurumların yapacakları iş ve işlemler belirlenmektedir.

Bakanlığımız il/ilçe müdürlüklerince afetin meydana gelmesine müteakip afet bölgesine intikal edilerek hasar tespit çalışmaları yapılmaktadır.

Meydana gelen yangın afeti, 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu çerçevesinde teminat kapsamında olup, 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu kapsamındaki tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları TARSİM Eksperleri tarafından yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.

Bu kapsamda, Devlet Destekli Küçükbaş Hayvan Hayat Sigortası branşı kapsamında 1,5 milyon TL tazminat ödemesi yapılmıştır.

Tarım sigortası yaptırmayan çiftçilerimizin ise İl Afet Acil Destek Ödeneği kapsamında zararlarının tazmini imkânı bulunmaktadır.

Söz konusu yangın nedeniyle;

Diyarbakır Valiliğine 35 milyon TL İl Afet Acil Destek Ödeneği tahsis edilmiştir. " Mardin Valiliğine 15 milyon TLİI Afet Acil Destek Ödeneği tahsis edilmiştir.

2024 yılında Şanlıurfa Orman Bölge Müdürlüğüne, 115 orman köylüsüne destek vermek üzere 30 milyon TL ödenek tahsis edilmiş ve bu doğrultuda çalışma programları yapılmıştır. Hâlihazırda 41 orman köylüsü vatandaşımıza 10 milyon TL destek verilmiş olup çalışmalar devam etmektedir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Şanlıurfa Orman Bölge Müdürlüğü çalışma alanı kapsamındaki;

"* Diyarbakır ilinde 24 orman köylüsü vatandaşımıza süt sığırcılığı projesi kapsamında 6 milyon TL destek verilmek üzere program yapılmış, şu ana kadar 12 kişiye 3 milyon TL destek verilmiş olup çalışmalar devam etmektedir.

"e Mardin ilinde 22 orman köylüsü vatandaşımıza hayvancılık projeleri kapsamında 5,5 milyon TL destek verilmek üzere program yapılmış, şu ana kadar 12 kişiye 3 milyon TL destek verilmiş olup çalışmalar devam etmektedir.

8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve

32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Karar'ın 4'üncü maddesi "Doğal afetler nedeniyle kredilerin ertelenmesi/taksitlendirilmesi" başlığında; "Kararlar kapsamında kullandırılan krediler, krediye konu ürünlerin/varlıkların 01.01.2024-31.12.2026 tarihleri arasında meydana gelebilecek doğal afetlerden etkilendiğinin tespit edilmesi halinde aşağıdaki usul ve esaslar kapsamında kalmak kaydıyla, Banka ve TKK''nın kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresinden taksit tarihinden itibaren ertelenebilir ya da taksitlendirilebilir." hükmü yer almaktadır.

Doğal afetler nedeniyle zarar gören tarımsal alanlar "İl Hasar Tespit Komisyonunca" tespit edilerek karara bağlanmış ise; belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda işlem tesis edilebilir.

Anayasa'ınızın 169. maddesince orman alanları güvence altına alınmıştır. Yanan alanlar Orman Genel Müdürlüğümüzce yeniden ağaçlandırılmaktadır. Ülkemizde yanan hiçbir orman alanı imara ve yapılaşmaya açılmamıştır.

Orman emvali satışından; 2019 yılında 5.272.992.000 TL, 2020 yılında 6.780.390.000 TL, 2021 yılında 13.088.236.000 TL, 2022 yılında 28.983.977.000 TL ve 2023 yılında

42.364.488.000 TL gelir elde edilmiştir.

İbrahim YUMAKLI
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** Çiçek Otlu (DEM Parti, İstanbul). “Orman yangınlarıyla mücadeleye ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/14429, 17 Temmuz 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-14429-orman-yanginlariyla-mucadeleye-iliskin (erişim: 16 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e086583e-13ff-4ff6-8349-0190c1d8d465

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.
