# Gıda fiyatlarındaki artışın önlenmesi için yapılan çalışmalara ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/14705
- **Veren:** İsa Mesih Şahin (Saadet Partisi, İstanbul)
- **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı)
- **Veriliş tarihi:** 30 Temmuz 2024
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 70 gün sonra, 8 Ekim 2024)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/0164ead9-0e8d-46fd-a3fc-019107eeb52b
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-14705-gida-fiyatlarindaki-artisin-onlenmesi-icin-yapilan-calismalara-iliskin

> İsa Mesih Şahin (Saadet Partisi), 30 Temmuz 2024 tarihinde 7/14705 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 70 gün sonra, 8 Ekim 2024).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim Yumaklı tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını, Anayasa'nın 98 ve İçtüzüğün 96'ncı maddeleri gereğince arz ederim. Saygılarımla.

OECD tarafından yayımlanan verilere göre, Türkiye'de gıda fiyatları enflasyonu 468,1 ile OECD ülkeleri arasında birinci sırada yer almaktadır. Bu durum, vatandaşlarımızın temel gıda maddelerine erişimini zorlaştırmakta ve yaşam standartlarını olumsuz yönde etkilemektedir. Gıda fiyatlarındaki bu yüksek artış, halkımızın beslenme ve yaşam kalitesini düşürmekte, özellikle dar gelirli kesimleri ciddi şekilde mağdur etmektedir.

Gıda fiyatlarındaki artışın birden fazla nedeni olduğu açıktır. İklim değişikliği, tarımsal üretimde yaşanan sıkıntılar, lojistik ve dağıtım problemleri, döviz kurlarındaki dalgalanmalar, üretim maliyetlerindeki artış ve küresel ekonomik şartlar gibi faktörler bu süreci etkilemektedir. Ancak, bu durumun sürdürülebilir olmaması ve halkımızın temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanması nedeniyle acil ve etkili tedbirlerin alınması mecburi hale gelmiştir.

Bu bağlamda, Türkiye'nin gıda üretimi ve tüketimi arasındaki dengenin sağlanması, üretim maliyetlerinin düşürülmesi, çiftçilerin ve üreticilerin desteklenmesi, gıda arz güvenliğinin sağlanması ve tüketiciye yansıyan fiyat artışlarının kontrol altına alınması gerekmektedir. i

Ayrıca, piyasa denetim mekanizmalarının etkin bir şekilde işlemesi, spekülatif fiyat artışlarının önlenmesi ve gerekli sosyal destek programlarının hayata geçirilmesi önem arz etmektedir.

Bu bağlamda;

1. Türkiye'de gıda fiyatlarındaki artışın temel sebepleri nelerdir? Tarım ve Orman Bakanlığı olarak bu konuda yaptığınız araştırma ve tespitler nelerdir?

2. Gıda fiyatlarındaki enflasyonu düşürmek için hangi acil tedbirler alınmıştır ve alınması planlanan ek tedbirler nelerdir?

Diğer OECD ülkelerine kıyasla Türkiye'nin gıda fiyatları enflasyonunun bu denli yüksek olmasının ana nedenleri nelerdir? Bu konuda diğer ülkelerle karşılaştırmalı bir analiz yapılmış mıdır?

Gıda üretiminde yaşanan sıkıntılar ve maliyet artışlarının azaltılması amacıyla hangi adımlar atılmıştır? Bu kapsamda çiftçilere ve üreticilere sağlanan destekler nelerdir?

Gıda fiyatlarındaki artışın durdurulması ve kontrol altına alınması için Bakanlığınız tarafından kısa, orta ve uzun vadede hangi stratejik planlar ve politikalar hayata geçirilecektir?

Gıda fiyatlarındaki artışın toplum üzerindeki sosyal ve ekonomik etkilerini azaltmak amacıyla yürütülen veya planlanan sosyal destek programları ve projeler nelerdir?

Gıda arz güvenliğini sağlamak ve ithalata bağımlılığı azaltmak amacıyla Bakanlığınız tarafından yürütülen veya planlanan projeler nelerdir?

İklim değişikliği ve kuraklık gibi faktörlerin gıda üretimi ve fiyatları üzerindeki etkileri hakkında Bakanlığınızın yaptığı çalışmalar ve aldığınız önlemler nelerdir?

Gıda fiyatlarının kontrol altına alınması için piyasa denetim mekanizmaları nasıl işlemektedir? Bu konuda hangi kurumlarla iş birliği yapılmaktadır?

Gıda fiyatlarındaki artışın tüketiciye yansımasının azaltılması amacıyla perakende sektöründe hangi düzenlemeler yapılmaktadır? Bu konuda Bakanlığınızın yaptığı denetim ve incelemeler nelerdir?

Gıda ürünlerinin üreticiden tüketiciye ulaşmasında köprü olan tüccar, komisyoncu, aracı vb. gibi kişi ya da şirketlere yönelik vatandaşın lehine ne gibi tedbirler alınmaktadır?

Zan

## Bakanlığın cevabı

Tarımsal hasılada dünyanın ilk 10 tarım ülkesinden biri olan ülkemiz 31 milyar dolar tarım ve gıda ürünleri ihracatı ile net ihracatçı konumundadır. Fındık, kuru kayısı, kuru incir, kuru üzüm ve ayva ürünlerinin ihracatında dünya lideridir. Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında ithalatı yapılan buğday, katma değer sağlanarak un, makarna, irmik vb. olarak ihraç edilmektedir. Ülkemiz buğday unu ihracatında 2005 yılından itibaren dünyada 1'inci sırada yer almaktadır.

Bakla (taze), bezelye (taze), biber, domates, havuç, hıyar, kavun, karpuz, patlıcan, pırasa, limon, mandalina, portakal, altıntop, çilek, dut, nar, kestane, Antep fıstığı, üzüm, elma, armut, ayva, şeftali, erik, vişne ve kiraz gibi pek çok üründe de yeterlilik oranları 0100'ün üzerindedir.

Bitkisel üretimde 2002 yılında 58 milyon ton olan tahıllar ve diğer bitkisel ürünler üretim miktarı 2023 yılında 9037 artışla 79,4 milyon tona, 2002 yılında 25,8 milyon ton olan sebze üretim miktarı 2023 yılında 9023 artışla 31,8 milyon tona ve 2002 yılında 14,2 milyon ton olan meyve üretim miktarı 2023 yılında 9093 artışla 27,4 milyon tona ulaşmıştır.

Bakanlığımızca küresel ve yurt içi tarımsal emtia ve gıda fiyatlarındaki gelişmeler izlenmekte, tarımsal piyasalarda manipülasyon ve krizlere karşı gerekli tedbirler alınmaktadır.

Üreticilerimizin hasat döneminde arz fazlalığından kaynaklı fiyat düşüşlerinden etkilenmemesi için Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında buğday ithalatı 15 Ekim 2024 tarihine kadar durdurulmuştur.

Yağlık ayçiçeğinde yurt içi alımlarını teşvik etmek ve fiyat istikrarı için tarife kontenjanı uygulaması 06.08.2024 tarihli ve 32624 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

2022/11 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yeniden yapılandırılan Gıda ve Tarımsal Ürün Piyasaları İzleme ve Değerlendirme Komitesi gıda sektöründe regülasyonun sağlanmasına yönelik çalışmalarına devam etmektedir. Ayrıca her ay düzenli olarak "alt komite" toplantıları düzenlenmektedir. Piyasa mekanizmalarının sağlıklı işlemesine mâni olan, haksız kazanç sağlamaya yönelik girişimlere müsamaha gösterilmemektedir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve | sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 44'inci maddesi gereği gıda ürünlerinde piyasa denetimi ve gözetimi Bakanlığımız uhdesinde yürütülen çalışmalar arasında bulunmamakta olup Bakanlığımız, ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği içinde gıda enflasyonuyla mücadelede etkin ve kararlı çalışmalarına devam etmektedir.

Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.

Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. e İlk defa bitkisel üretim destekleri 3 yıllık ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, bitkisel üretim yapan Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı tüm üreticilerimizin destek alması sağlanmıştır. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. " Su kısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamukuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır.

Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir.

Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.

Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.

8760 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında hayvansal üretim, su ürünleri üretimi, tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

Küçük aile işletmelerinin, kadın ve genç çiftçilerin, Bakanlığımızca belirlenen et ve süt üretim havzalarında hayvancılık yapanların ve ari işletmelerin önceliklendirildiği Bakanlığımızca oluşturulan yeni destekleme modeli ile yetiştiricilere, besilik erkek sığır, hastalıktan ari işletme, onaylı süt çiftliği, atık ve sözleşmeli besicilik konularında destekleme ödemeleri yapılmaktadır.

Bakanlığımızca hazırlanan Hayvansal Üretimin Planlanması kapsamında; hayvansal üretim, maliyet, kapasite ve pazarlama imkanları doğrultusunda planlanarak, doğal kaynakların da korunduğu yeni bir üretim modeli oluşturulmaktadır.

Tarımda sözleşmeli üretimin yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Sözleşmeli üretim ile izlenebilir, öngörülebilir, sürdürülebilir üretiminin ve arz güvenliğinin sağlanması, üreticilerin gelirinin artırılması, girdi ve finansman kaynağı oluşturması, fiyat dalgalanmalarına karşı korunması ve alım garantisine kavuşması, alıcılar için de sürdürülebilir hammadde temini sağlanması hedeflenmektedir.

Hayvancılıkta temel amacımız verimli, kaliteli, sağlıklı üretimi artırmaktır. Bu amaçla, Hayvansal Üretimin Planlanması Kararı alınmış olup 06.06.2024 tarihinde 3 yıllık olarak üretim planlaması uygulanmaya başlanmıştır.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Bu kapsamda ilk önce; Kaliteli, sağlıklı, yeterli hayvansal gıda arzının sağlanması amacıyla, stratejik öneme haiz kırmızı et, beyaz et, süt ve yumurtanın nerede ne kadar üretileceğine dair üretim modelleri oluşturulmuştur.

Hayvansal üretim planlanırken; se Değişen iklim koşulları ve yağış rejimi nedeniyle oluşan 11 ilimizdeki 52 ilçenin tarımsal yer altı su kısıtı bölgesi olması, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCCO) tarafından ülkemizi de içine alan Akdeniz havzasındaki çölleşme riski nedeniyle suyu merkeze alan bir yaklaşımla, e Hayvancılığın en önemli ihtiyaç maddesi olan yem üretimi,

"e Meravarlığı ve botanik yapısı, e Üretilen ürünün işlenmesi ile iç ve dış piyasalardaki pazarlama durumu değerlendirilmiştir.

Bütün bu unsurlar dikkate alınarak; e Kırmızı et üretiminin planlanmasında besilik materyal temininin sağlanabilmesi, e Sütüretiminde oluşan yoğun bölge ve su kısıtı bölgelere alternatif bölge oluşturulması,

Kanatlı eti üretiminde kümeleşmeden kaynaklı yoğunluğun azaltılması, aktif kesimhane kapasitelerinin değerlendirilmesi ve Ortadoğu pazarlarının daha etkin kullanımı amacıyla süt, besilik materyal ve kanatlı eti üretim bölgeleri oluşturulmuştur.

Üretim planlaması ile üreticilerimize planlama bölgelerinde ilave destek, bu bölgelerde üretim yapacak mevcut işletmelerimize ve yeni yatırımcılarımıza Ziraat Bankası A.Ş. tarafından tarımsal kredilerde ilave 9620 faiz indirimi ve Bakanlığımız tarafından yeni yatırımlara destek sağlanacaktır.

2024 yılı tarımsal destek bütçesi 91,5 milyar TL olup çiftçilerimize Ağustos ayı sonu itibarıyla 63,6 milyar TL ödenmiştir.

Ülkemiz genelinde bireysel sulama sistemleri hibe desteklemelerinin başladığı 2007 yılından günümüze kadar 54.111 adet proje ile 5,1 milyon dekarlık alanın modern sulama sistemleri ile sulanması sağlanmış olup başvuru sahiplerine toplam 1,8 milyar TL hibe desteği ödemesi yapılmıştır.

Kırsal kalkınma destekleri kapsamında; tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, kırsal kalkınma yatırımları (ekonomik ve alt yapı yatırımları), uzman eller proje desteği, bireysel sulama sistemlerinin desteklenmesi, IPARD ulusal eş finansman ödemeleri, çiftlik muhasebe veri ağı (ÇMVA) katılım primi destekleri yer almaktadır.

IPARD Programı kapsamında 2007 yılı itibarıyla başlayan program üzerinden 42 ilde birçok tedbir altında tarım ve hayvancılık alanlarında hibe destekleri sağlanmaktadır. IPARD | ve IPARD II dönemi olarak başarıyla yürütülen süreç, IPARD II dönemiyle birlikte ülke geneline yayılmıştır. IPARD II dönemiyle birlikte çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9050-75 değişen oranlarda yatırım tedbirlerine hibe desteği sağlanmaktadır.

Ülkemizde 42 ilde yürütülen IPARD Programı çerçevesinde tarım ve kırsal kalkınma yatırımlarına destek verilmiştir. 2024 yılı itibarıyla IPARD III Programı yatırımları için 81 il destek kapsamına alınmıştır.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

IPARD Programı kapsamında 9650-9675 oranları arasında hibe desteği verilmektedir.

8038 ve 8039 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024-31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9625-9100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.

Bu doğrultuda;

"e Basınçlı sulama sistemleri ve tarımsal yenilenebilir enerji yatırımlarına 90100 faiz/kâr payı desteği, e Hayvancılık, kanatlı sektörü ve su ürünleri sektöründe yatırım ve işletme kredi/finansman kullandırımlarında yenilenebilir/atık enerji kullanımına ilave 905 faiz/kâr payı desteği,

Bitkisel üretim konularında işletme kredi/finansman kullandırımlarında basınçlı sulama sistemi kullanımında ilave 9410 faiz/kâr payı desteği,

Kapalı ortamda bitkisel üretim konusunda yatırım ve işletme kredi/finansman kullandırımlarında yenilenebilir/atık enerji kullanımına ilave 020 faiz/kâr payı desteği, yatırımlarda yağmur suyu hasatı değerlendirildiğinde ilave "010 faiz/kâr payı desteği sağlanmaktadır.

"e Ayrıca, işletme kredi/finansmanı kapsamında "tarımsal elektrik bedeline" 5 milyon TL üst limite kadar 0100 faiz/kâr payı desteği sağlanmaktadır.

Ülkemiz, küresel iklim değişikliğinin etkilerinin yoğun olarak hissedileceği Akdeniz iklim kuşağında yer almasından dolayı iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinden en fazla etkilenecek ülkeler arasında kabul edilmektedir.

Ülkemizin genelinde beklenen su açığını önlemek ve öteleyebilmek için en hızlı ve en etkili çözüm olarak tüm sektörel ve bireysel kullanımlarda suyun verimli kullanılması, kayıpların ve israfın engellenmesi, suyun kullanım döngüsü içerisinde tutularak yeniden kullanılması, alternatif su kaynaklarının yaygınlaştırılması, su ayak izinin azaltılması temel ulusal strateji olarak belirlenmiştir.

Ülkemizde tüm sektörlerde suyun verimli kullanılması ve su verimliliği konusunda toplumsal farkındalığın artırılması amacıyla 31 Ocak 2023 tarihinde "Ulusal Su Verimliliği Seferberliği" başlatılmıştır.

Ulusal su verimliliği hedeflerinin ve stratejilerinin ortaya konulduğu "Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023-2033) 4 Mayıs 2023 tarihli ve 32180 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

Bulunduğumuz yüzyıl için yapılan iklim etki değerlendirmeleri, artan sıcaklıklarla ve değişen yağış rejimi neticesinde tarımsal sulama, endüstri, kentsel ve turizm kullanımlarının hangi ölçüde artacağı ile ilgili olarak gelecek dönemlere ilişkin su ihtiyaçları projeksiyonları yapılmıştır.

Bakanlığımızca 2016 yılında tamamlanan "İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi" ile iklim değişikliğinin tüm havzalarda yüzey ve yer altı sularına muhtemel etkisi tespit edilmiş ve gerekli uyum faaliyetleri belirlenmiştir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

2023-2027 dönemini kapsayan "Tarımsal Kuraklık Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı" oluşturularak Cumhurbaşkanlığı Kararı ve Uygulama Tebliği yayımlanmıştır. Söz konusu plan ile tarımsal üretimde sürdürülebilirliği sağlamak ve kuru/sulu alanlarda üretim yapılmasında gerekli yol haritası belirlenmiştir.

Kuraklık risklerinin olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilmesi ve kuraklıklara karşı hazırlıklı olunması maksadıyla ülkemizdeki 25 nehir havzası için kuraklık yönetim planları hazırlanmıştır.

Bakanlığımız Su Yönetimi Genel Müdürlüğünce tarım sektörü ile birlikte 12 sektörün adil ve dengeli su paylaşımını sağlamak ve su kullanımından elde edilecek faydayı en üst seviyeye çıkarmak maksadıyla havza ve alt havza bazında Sektörel Su Tahsis Planları (SSTP) hazırlanmaktadır.

Ayrıca "Kuraklık Tahmini ve Erken Uyarı Sisteminin Kurulması" çalışmalarına başlanmış olup 2027 yılında tamamlanması hedeflenmektedir.

Tarım Sigortası ile sigorta poliçesi bedelinin 9050-67'si Bakanlığımız tarafından karşılanmaktadır. Bu oran;

Açık alanda yetişen meyvelerde don riski için 9667, "* Köy bazlı kuraklık verim sigortasında "060, e Gelir koruma sigortası için "060,

Diğertüm branşlarda "650'dir.

İbrahim YUMAKLI
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** İsa Mesih Şahin (Saadet Partisi, İstanbul). “Gıda fiyatlarındaki artışın önlenmesi için yapılan çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/14705, 30 Temmuz 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-14705-gida-fiyatlarindaki-artisin-onlenmesi-icin-yapilan-calismalara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/0164ead9-0e8d-46fd-a3fc-019107eeb52b

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.