# 1980 yılından bu yana toplatılan Kürtçe yayınlara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/15727 - **Veren:** Vezir Coşkun Parlak (DEM Parti, Hakkari) - **Muhatap:** Kültür ve Turizm Bakanlığı (Mehmet Nuri Ersoy) - **Veriliş tarihi:** 21 Ağustos 2024 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 84 gün sonra, 13 Kasım 2024) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/990232d3-e885-4dfd-9420-01917502f4b3 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-15727-1980-yilindan-bu-yana-toplatilan-kurtce-yayinlara-iliskin > Vezir Coşkun Parlak (DEM Parti), 21 Ağustos 2024 tarihinde 7/15727 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 84 gün sonra, 13 Kasım 2024). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri ERSOY tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını talep ederim. Kürtçe, Türkiye'de ve dünya genelinde on milyonlarca insan tarafından kullanılan bir dildir. Türkiye'de ve birçok ülkede Kürtçe gazeteler, dergiler, kitaplar basılmakta; radyo, televizyon ve internet yayınları yapılmaktadır. Dünyada Kürt nüfusunun en kalabalık olduğu ülke olan Türkiye'de yakın tarihe kadar Kürtçenin sözlü ve yazılı kullanımı hem kanunen hem fiili olarak sınırlandırılmış durumdaydı. Günümüze kadar Kürtçe çıkan pek çok yayın keyfi biçimde kapatılmış ya da toplatılmış; çalışanları baskıya maruz bırakılmıştır. Bu bağlamda; 1. 12 Eylül 1980 darbesinden günümüze kadar kaç adet Kürtçe kitap toplatılmıştır, en yaygın üç toplatma gerekçesi nedir? 2. 1980 — 2024 arasında kapatılan Kürtçe gazete ve dergi sayısı kaçtır, kapatılma gerekçeleri nelerdir? 3. 1980 - 2024 Kürtçe yayın yapan kaç adet televizyon kanalına, radyoya ve internet mecrasına cezai işlem uygulanmıştır? 4. 2002 yılından bugüne kadar kaç adet Kürtçe dergi ve gazete kapatılmış; kaç Kürtçe kitap toplatılmış ya da yayımı durdurulmuş; kaç Kürtçe televizyon, radyo ve internet yayın mecrasına cezai işlem uygulanmıştır? 5. 1980—2024 arasında, yukarıda sayılan işlemlere maruz kalan Türkçe ve Kürtçe dışında dillerde yayın yapan kaç adet yayın organı (gazete, dergi, kitap, televizyon, radyo, internet mecrası) bulunmaktadır? Adres: TBMM Halkla İlişkiler Binası 6.Kat.B602 ## Bakanlığın cevabı Bakanlığımız (Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü)'ca; Ülkemizde yayımlanmış eserlerde suç teşkil eden hususların belirlenmesi ve bunlara karşı herhangi bir cezai yaptırım uygulanması kanunen Bakanlığımız sorumluluğunda bulunmamaktadır. Bakanlığımız tarafından verilen Uluslararası Standart Kitap Numarası (ISBN) mecburi bir uygulama değildir ve bu uygulamanın amacı eser numaralarının uluslararası bir yöntemle standardize edilmesi ve materyalin kimliğinin tanımlanmasıdır. Bandrol işlemlerinin amacı ise eser ve hak sahiplerinin haklarının takip edilmesini sağlamak ve fikri hak ihlalleriyle mücadele etmektir. Bakanlığımızın ilgili birimleri tarafından doğrudan ya da bu birimlerin koordinasyonunda gerçekleştirilen ISBN ve bandrol tahsisi eserin yayımı öncesinde gerçekleştirilen ve eserin içeriğiyle hiçbir ilgisi olmayan işlemlerdir. Bu çerçevede, bu işlemler kesinlikle içeriğin onaylandığı anlamına gelmemektedir. Basılmış eserler yoluyla işlenen suçlar 5187 sayılı Basın Kanunu'na bağlı olarak takip edilmekte; el koyma, dağıtım ve satış yasağı koyma işlemi ancak Cumhuriyet Başsavcılığının başlattığı soruşturma ve kovuşturmaya binaen ilgili mahkemelerin kararıyla yapılabilmektedir. Özetle, yasaklama ve el koyma kararları yargı mercilerince verilmekte olup kitapların yayımı öncesinde ve sonrasında içerik olarak denetlenmesi, yasaklama, el koyma veya toplatılması kararlarının alınmasında Bakanlığımızın yetkisi bulunmamaktadır. Bakanlığımız. İlgili Kurumu Olan Radyo ve Televizyon Üst Kurulundan Alınan Yazıda; Ülkemizde özel radyo ve televizyon yayınları 1990 yılından itibaren herhangi bir yasal düzenlemeye tabi olmaksızın başlamıştır. 1993 yılında Anayasa değişikliği yapılarak radyo ve televizyon yayınları üzerindeki kamu tekeli ortadan kaldırılmış, özel radyo ve televizyon yayınlarının yapılmasına olanak sağlanmıştır. Özel radyo ve televizyon yayınlarını düzenleyen mülga 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun'un 1994 yılında yürürlüğe girmesiyle, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu kurulmuştur. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, radyo ve televizyon faaliyetlerini düzenlemek ve denetlemekle görevli, Anayasa'nın 133'üncü maddesi kapsamında üyeleri TBMM Genel Kurulunca seçilen, özerk ve tarafsız bir kamu tüzel kişiliğidir. Üst Kurul 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun ile radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerince gerçekleştirilen yayınların düzenlenmesi ve denetlenmesi ile görevlendirilmiş olduğundan gazete, dergi ve kitapların toplatılma, kapatılma veya yayınının durdurulması hususunda herhangi bir yetkisi bulunmamaktadır. Radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetleri, Üst Kurul Uzmanlarınca titizlikle takip edilmekte, incelenen yayınlarda 6112 sayılı Kanun'un "Yayın Hizmeti İlkeleri" başlıklı 8'inci maddesinde yer alan yayın hizmet ilkelerine aykırılık tespit edildiği takdirde rapor düzenlenmektedir. Üst Kurul, yukarıda da ifade edildiği gibi, 1994 yılında kurulmuş olup 1980- 2024 yılları arasındaki dönemin 1994 yılı öncesinde herhangi bir faaliyetinden söz edilmesi mümkün değildir. Faaliyette olduğu dönem ile ilgili olarak da Üst Kurulun işleyişine dair esaslar bellidir. Üst Kurulca gerçekleştirilen denetim esnasında ilgili medya hizmet sağlayıcı kuruluşun hangi dilde yayın yaptığının bir önemi bulunmamakta, sadece yayın hizmet ilkelerine aykırılık teşkil eden bir durum tespit edildiğinde yayıncı kuruluşun hangi dilde yayın yaptığına bakılmaksızın müeyyide uygulanmaktadır. Dolayısıyla, Üst Kurulumuz sisteminde medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara uygulanan müeyyidelerle ilgili genel bir karne bulunmakta, ancak Türkçe veya farklı bir dilde yayın gerçekleştiren bir yayıncıya uygulanan yaptırımın miktarına dair ayrıca bir istatistik tutulmamaktadır. Bunun nedeni yukarıda da izah edildiği gibi Üst Kurulca gerçekleştirilen denetim kapsamında ehemmiyet gösterilen tek husus yayınların yayın hizmet ilkelerine aykırılık teşkil edip etmediğidir. Bu bağlamda Üst Kurul kayıtları incelendiğinde; müeyyide kayıtlarının tutulmaya başlandığı 2004 tarihinden bugüne kadar 229 yayın lisansı iptali müeyyidesi uygulanmış olup bu müeyyidelerin tamamına yakınını, sağlık beyanıyla ürün satışı gerçekleştirerek hem toplum sağlığını tehdit eden hem de izleyicileri yanıltmayı amaç edinen yayıncıların oluşturduğu görülmektedir. Daha önce de ifade edildiği üzere, bu müeyyidelerin uygulandığı medya hizmet sağlayıcıların hangi dilde yayın yaptıklarına ilişkin Üst Kurulda herhangi bir kayıt bulunmamaktadır. Mehmet Nuri ERSOY Bakan --- **Kaynak gösterme:** Vezir Coşkun Parlak (DEM Parti, Hakkari). “1980 yılından bu yana toplatılan Kürtçe yayınlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/15727, 21 Ağustos 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-15727-1980-yilindan-bu-yana-toplatilan-kurtce-yayinlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/990232d3-e885-4dfd-9420-01917502f4b3 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.