# Tunceli'nin Çemişgezek ilçesinde yer alan Tağar Çayı üzerinde yapılan HES projesinin çevreye etkilerine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/15932 - **Veren:** Celal Fırat (DEM Parti, İstanbul) - **Muhatap:** Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Murat Kurum) - **Veriliş tarihi:** 3 Eylül 2024 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 79 gün sonra, 21 Kasım 2024) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/743b2423-5efc-48f8-8f53-0191bbef1ac2 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-15932-tunceli-nin-cemisgezek-ilcesinde-yer-alan-tagar-cayi-uzerinde-yapilan-hes-projesinin-cevre > Celal Fırat (DEM Parti), 3 Eylül 2024 tarihinde 7/15932 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 79 gün sonra, 21 Kasım 2024). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat KURUM tarafından Anayasa'nın 98"nci ve İçtüzüğün 99"ncu maddeleri gereğince yazılı olarak yanıtlandırılmasını arz ederim. Celal Fırat İstanbul Milletvekili Tunceli Çemişgezek'te bulunan Tağar Çayı üzerine 1957'de elektrik üretimi için santral kurulmuştur. Santral uzun süre Boydak Holding kapsamında ilçeye elektrik sağlamak için kullanılmıştır. Daha sonra Erzincan İl Özel İdaresi altında ER İnşaat'ın kullanımına verildiği ilçe halkı tarafından beyan edilmiştir. Çemişgezek Cumhuriyet Başsavcılığına yapılan başvurulara inceleme dahi yapılmadan takipsizlik kararı verilmiştir. ER İnşaatın ruhsatsız ve ÇED Olumsuz raporuna rağmen eski santrali yıkıp, hukuksuz bir şekilde yeni santralin yapım faaliyetlerini sürdürdüğü bilinmektedir. Devasa bir yapıyla bölgenin dokusuna tamamen aykırı bir regülatör inşa edilmeye çalışılmaktadır. Tağar Çayı'nın tamamı HES projesine aktarmaya çalışılmaktadır. Tağar Çayı'nda nesli tükenmekte olan Su Samurları, Alabalıklar yaşamakta, yine çevresinde yaban domuzları ve dağ keçileri yaşamaktadır. Ayrıca yabani hayvanların yaşadığı mağaralar yer almaktadır. Çay üzerinde 1857 yılında yâpılmış olan Yusuf Ziya Paşa Köprüsü'ne de zarar vermektedir. Yine aynı vadi de yer alan Urartular zamanından kalan tarihi İnler bulunmakta ve HES projesi bunların tamamının yok olmasına sebep olacaktır. Doğayı alt üst ederek yapılan ve işletilen HES'ler; ekolojik dengeyi bozarak insan hayvan, doğa ve bütün canlılar üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Çünkü ekosistemdeki bütün canlılara ait olan suyun kullanım hakkı şirketlere verilerek; doğa üzerinde ağır bir tahribatın önü açılmaktadır. HES"lerin ortaya çıkardığı hayati sonuçlara rağmen birçok proje için ÇED raporu dahi istenmemektedir. Hatta Türkiye'nin, doğal kaynakların ve dengenin korunmasına ilişkin uluslararası sözleşmelere taraf olmasına rağmen buna riayet edilmediği ortadadır. Bu Kapsamda; 1. Tağar Çayı üzerinde çalışma yürüten ER İnşaat'ın yetki belgeleri ve ruhsatları bu işlemleri yapmaya yetkili midir? 2. Yeni kurulan HES konusunda bakanlığınıza bilgilendirme yapılmış mıdır, yapıldıysa eğer yetki bakanlık tarafından mı sağlanmıştır? 3. Bölge halkının tüm itiraz ve eylemlerine rağmen doğal yaşam alanlarının yok edilmesinde ki ısrarın sebebi nedir? 4. HES'lerin kontrolsüz bir şekilde özellikle bir bölgede bu kadar yoğun oranlarda inşa edilmesinin doğaya vereceği zarar neden dikkate alınmamaktadır? 5. HES Projesinin su canlılarının, tarihi yapıların ve su kaynaklarının ortadan kaldıracağı gibi sebeplerle uygun olmadığı sonucu doğrultusunda projenin iptal edilmesi için bakanlık olarak bir girişimde bulunacak mısınız? ## Bakanlığın cevabı SORULAR: Tunceli Çemişgezek'te bulunan Tağar Çayı üzerine 1957'de elektrik üretimi için santral kurulmuştur. Santral uzun süre Boydak Holding kapsamında ilçeye elektrik sağlamak için kullanılmıştır. Daha sonra Erzincan İl Özel İdaresi altında ER İnşaatın kullanımına verildiği ilçe halkı tarafından beyan edilmiştir. Çemişgezek Cumhuriyet Başsavcılığına yapılan başvurulara inceleme dahi yapılmadan takipsizlik kararı verilmiştir. ER İnşaatın ruhsatsız ve ÇED Olumsuz raporuna rağmen eski santrali yıkıp, hukuksuz bir şekilde yeni santralin yapım faaliyetlerini sürdürdüğü bilinmektedir. Devasa bir yapıyla bölgenin dokusuna tamamen aykırı bir regülatör inşa edilmeye çalışılmaktadır. Tağar Çayı'nın tamamı HES projesine aktarmaya çalışılmaktadır. Tağar Çayı'nda nesli tükenmekte olan Su Samurları, Alabalıklar yaşamakta, yine çevresinde yaban domuzları ve dağ keçileri yaşamaktadır. Ayrıca, yabani hayvanların yaşadığı mağaralar yer almaktadır. Çay üzerinde 1857 yılında yapılmış olan Yusuf Ziya Paşa Köprüsü'ne de zarar vermektedir. Yine aynı vadi de yer alan Urartular zamanından kalan tarihi İn'ler bulunmakta ve HES projesi bunların tamamının yok olmasına sebep olacaktır. Doğayı alt üst ederek yapılan ve işletilen HES'ler; ekolojik dengeyi bozarak insan hayvan, doğa ve bütün canlılar üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Çünkü ekosistemdeki bütün canlılara ait olan suyun kullanım hakkı şirketlere verilerek, doğa üzerinde ağır bir tahribatın önü açılmaktadır. HES'lerin ortaya çıkardığı hayati sonuçlara rağmen birçok proje için ÇED raporu dahi istenmemektedir. Hatta Türkiye'nin, doğal kaynakların ve dengenin korunmasına ilişkin uluslararası sözleşmelere taraf olmasına rağmen buna riayet edilmediği ortadadır. Bu Kapsamda; 1. Tağar Çayı üzerinde çalışma yürüten ER İnşaat'ın yetki belgeleri ve ruhsatları bu işlemleri yapmaya yetkili midir? 2. Yeni kurulan HES konusunda bakanlığınıza bilgilendirme yapılmış mıdır, yapıldıysa eğer yetki bakanlık tarafından mı sağlanmıştır? 3. Bölge halkının tüm itiraz ve eylemlerine rağmen doğal yaşam alanlarının yok edilmesinde ki ısrarın sebebi nedir? 4. HES' lerin kontrolsüz bir şekilde özellikle bir bölgede bu kadar yoğun oranlarda inşa edilmesinin doğaya vereceği zarar neden dikkate alınmamaktadır? 5. HES Projesinin su canlılarının, tarihi yapıların ve su kaynaklarının ortadan kaldıracağı gibi sebeplerle uygun olmadığı sonucu doğrultusunda projenin iptal edilmesi için bakanlık olarak bir girişimde bulunacak Mısınız? CEVAP: Tunceli İli, Çemişgezek İlçesi, Tağar Çayı üzerinde Er İdare Turizm İnş. Gıda Temizlik Hiz. Alımı San. ve Tic. A.Ş. tarafından yapılması planlanan "Çemişgezek Regülatörü ve HES Kapasite Artışı (0.124 MWm 10,116 MWe'den 2,104 MWm/2,062 MWe'ye çıkarılması)" projesi hakkında, ÇED Yönetmeliği ÇED Genel Formatı (EK-3) çerçevesinde hazırlanmıştır. Proje sahibi Er İdare Turizm İnş. Gıda Temizlik Hiz. Alımı San. ve Tic. A.Ş. ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılması gerekli iş ve işlemler için Bakanlığımızca yeterlik verilen müşavir firmaya vekalet vermiş olup, müşavir firma tarafından ÇED Başvuru Dosyası hazırlanarak; 21.02.2024 tarihinde Bakanlığımıza sunulmuştur. Söz konusu projeye ilişkin ÇED Yönetmeliği'nin 9. maddesi gereğince; ÇED sürecine halkın katılımını sağlamak, proje hakkında bilgilendirmek, görüş ve önerilerini almak amacıyla 24.07.2024 tarihinde Halkın Bilgilendirilmesi ve Sürece Katılımı Toplantısı Tunceli İlinde düzenlenmiştir. 20.08.2024 tarihinde proje özel formatı verilmiştir. Bahse konu projenin ÇED süreci Bakanlığımızda devam etmektedir. Ayrıca, sözü edilen kapasite artışı projesinin uygulanmasına ilişkin olarak; Bakanlığımız tarafından verilmiş bir izin bulunmamaktadır. Murat KURUM Bakan --- **Kaynak gösterme:** Celal Fırat (DEM Parti, İstanbul). “Tunceli'nin Çemişgezek ilçesinde yer alan Tağar Çayı üzerinde yapılan HES projesinin çevreye etkilerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/15932, 3 Eylül 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-15932-tunceli-nin-cemisgezek-ilcesinde-yer-alan-tagar-cayi-uzerinde-yapilan-hes-projesinin-cevre (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/743b2423-5efc-48f8-8f53-0191bbef1ac2 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.