# Sayıştayın 2023 yılı Denetim Raporu'nda Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/17342
- **Veren:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari)
- **Muhatap:** Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (Alparslan Bayraktar)
- **Veriliş tarihi:** 8 Ekim 2024
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 86 gün sonra, 2 Ocak 2025)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/b313eda3-175e-4f79-a5c5-019270f13b19
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-17342-sayistayin-2023-yili-denetim-raporu-nda-maden-tetkik-ve-arama-genel-mudurlugu-ile-ilgili-y

> Öznur Bartin (DEM Parti), 8 Ekim 2024 tarihinde 7/17342 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 86 gün sonra, 2 Ocak 2025).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. ij pla

Öznur Bartin

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü 2023 Yılı lı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu Bulguları:

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA), ülkemizin yer altı kaynaklarını araştırarak, maden ve hammadde rezervlerini tespit etmek ve bu kaynakları ekonomiye kazandırmak amacıyla 1935 yılında kurulmuştur. MTA'nın temel görevleri arasında yer kabuğunun jeolojik yapısını incelemek, jeolojik haritalar oluşturmak, maden arama faaliyetleri yürütmek, doğal afetler konusunda araştırmalar yapmak ve Türkiye'nin kıta sahanlığına dair bilimsel veriler üretmek yer almaktadır. Ayrıca MTA, çevre jeolojisi, jeoteknik ve ÇED gibi konularda da çalışmalar yapmakta ve bu alanlarda danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

2016 yılında yapılan kanuni düzenlemelerle MTA, yurtdışında da faaliyet gösterebilecek hale gelmiş, bu kapsamda şirket kurma ve ortaklık yapma yetkisi elde etmiştir. Kurum, yurt içi ve yurt dışında jeolojik araştırmalar yaparak yerli ve yabancı kuruluşlarla iş birliği yürütmekte, eğitim ve bilimsel etkinlikleri desteklemekte, aynı zamanda uluslararası madencilik faaliyetlerinde bulunabilmektedir.

MTA'nın teşkilat yapısı Genel Müdür ve dört Genel Müdür Yardımcısı liderliğinde faaliyet gösteren bölge müdürlükleri ve daire başkanlıklarından oluşur. 2023 yılı sonu itibarıyla kurumda yaklaşık 2.769 personel istihdam edilmektedir. Kurum, bütçesini hazine e yardımları ve buluculuk hakkı gibi özel gelirlerle finanse etmektedir.

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) 2023 yılında toplam 2.172.066.000,00 TL gelir elde etmiştir. Bu gelirin 294.240.000,00 TL'si öz gelirlerden, 5.000.000,00 TL'si net finansmandan, 1.872.826.000,00 TL'si ise Hazine yardımından oluşmaktadır. Toplam giderler ise 3.228.436.363,50 TL olarak gerçekleşmiştir. Gider kalemleri arasında personel giderleri 1.020.416.966,86 TL, sosyal güvenlik primleri 176.764.301,20 TL, mal ve hizmet alım giderleri 215.640.660,66 TL, cari transferler 79.027.197,96 TL, sermaye giderleri 1.607.887.636,82 TL ve borç verme 128.699.600,00 TL yer almaktadır. Genel olarak, MTA'nın toplam giderleri, toplam gelirlerinin 1.056.370.363,50 TL üzerinde bir gerçekleşme göstermiştir.

Mali rapor ve tablolar üzerine yapılan denetimlerde, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün (MTA) katma değer vergisi (KDV) uygulamalarında hatalı uygulamalar tespit edilmiştir. Kurum, ticari faaliyet kapsamına girmeyen mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin ödenen KDV'yi indirim konusu yaparak, toplamda 3.897.648,87 TL tutarında devreden KDV oluşumuna sebep olmuştur. Bu durum, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu ve ilgili tebliğler gereği, kamu hizmetinin kapsamı dışındaki harcamaların KDV açısından yanlış değerlendirilmesinden kaynaklanmaktadır.

Kurumun, kendisine mevzuatla verilen kamu hizmetini gerçekleştirmek için yaptığı harcamaların niteliği dikkate alınmadığı için KDV muhasebeleştirmesinde hatalar meydana gelmekte ve bu da mali tabloların doğru sonuçlar üretmesini engellemektedir. Bu hatalı uygulamalar sonucunda kamuya toplamda 3.897.648,87 TL zarar oluşmuştur. Ayrıca, katma değer vergisi hesaplarının doğru bir biçimde kullanılması ve harcamaların niteliğine göre ayrıştırılması gerekmektedir.

Kurumda yapılan denetimlerde, koruyucu giyim malzemesi yardımlarının, ayni olarak verilmesi gereken hizmetlerin nakit benzeri işlemlerle dağıtıldığı tespit edilmiştir. 4688 Sayılı Kamu Görevlileri ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 6. Dönem Toplu Sözleşmesi'nin ilgili maddelerine göre, koruyucu giyim malzemelerinin yalnızca sahada görev alan personele ayni olarak verilmesi gerekmektedir. Ancak, yapılan uygulama ile sahada görev almayan personele de bu yardımların yapılması, adaletsizlik yaratmakta ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını sorgulatmaktadır.

Denetim bulgularına göre: e Yanlış Dağıtım: 2023 yılında yapılan KKD yardımları, sahada görev yapan ve görev şartlarını taşımayan tüm personele verilmiştir. Bu durum, zorlu ve riskli ortamlarda çalışan personel ile normal ofis şartlarında çalışan personel arasında ayrım gözetilmemesi nedeniyle, kaynakların yanlış kullanımını göstermektedir. e Kontrol Eksikliği: PTT Kart ile yapılan yardımda, her personel için belirli bir tutar üzerinden işlem yapılmasına rağmen, bu yardımların hangi giyim malzemeleri ile karşılandığına dair bir kontrol mekanizması bulunmamaktadır. Bu da gerekli koruyucu giyim malzemesinin temin edilip edilmediğinin belirsizliğini beraberinde getirmektedir. se Uygun Olmayan İşlem: PTT Kart ile alışveriş yapılabilecek firmalar arasında, koruyucu giyim malzemesi temin edemeyecek firmaların bulunması, malzeme temininde kalitesizliğe yol açmakta ve kamu kaynaklarının verimli kullanılmadığını ortaya koymaktadır.

Kamu İdaresi tarafından ihale edilen sondaj hizmet alım işlerinde, süre uzatımı ve teknik şartname düzenlenmesi gibi mevzuata aykırı işlemler tespit edilmiştir. Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen sondaj hizmet alımları, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun istisna maddeleri kapsamında yapılmaktadır. Ancak, bu süreçte çeşitli hatalar söz konusudur: e Cezasız Süre Uzatımı: Dini bayramlarda çalışma yapılmadığı gerekçesiyle cezasız süre uzatımları verilmesi, mevzuat gereğince uygun değildir. Resmi tatil günlerinin etkisi önceden öngörülmeli ve bu günlere yönelik cezasız süre uzatımı yapılmamalıdır. Bu durum, işin süresinin gereksiz yere uzamasına yol açmaktadır.

Olumsuz Hava Koşulları: Olumsuz hava koşullarından dolayı çalışma yapılamadığı günler için süre uzatımı düzenlemeleri, sözleşme hükümlerinde yer almamaktadır. Bu durum, firmaların haksız yere ek süre talep etmesine olanak sağlamaktadır. e Uyumsuz Sondaj Bilgileri: İhale dokümanlarındaki sondaj sayısı, derinliği ve konumlarıyla, kabul edilen işlerin füli durumları arasında ciddi farklılıklar bulunmaktadır. Sondaj sayısı ve derinliği, maliyet üzerinde doğrudan etkili olduğundan, bu uyumsuzlukların nedenleri açıklanmadan gerçekleşmesi riskler doğurmaktadır.

2023 yılı itibarıyla yapılan sondaj hizmet alımlarının toplam tutarı 127.670.000,00 TL'dir. Sondajların yanlış yönetimi ve mevzuata aykırı uygulamalar nedeniyle kamuya verilen zararın, sözleşme tutarının "010'u oranında olduğu varsayıldığında, bu zarar yaklaşık 12.767.000,00 TL olarak hesaplanmaktadır.

Bu durum, kamu kaynaklarının etkin kullanımını olumsuz etkilemekte ve kamuya olan güveni sarsmaktadır. Sondaj hizmet alımlarında ortaya çıkan bu sorunların acilen çözülmesi gerekmektedir.

Bu bağlamda;

1. MTA'nın katma değer vergisi (KDV) uygulamalarında tespit edilen hatalar sonucunda kamuya 3.897.648,87 TL zarar oluşmuştur. Bu hataların önlenmesi için Bakanlık tarafından ne tür tedbirler alınacaktır?

2. Koruyucu giyim malzemesi yardımları, sahada görevli olmayan personellere de dağıtılmıştır. Bu durumda kamu kaynaklarının etkin kullanımı nasıl sağlanacaktır?

3. Koruyucu giyim malzemeleri yardımlarında kontrol mekanizmasının eksikliği nedeniyle kaynak israfi yaşanmaktadır. Bakanlık bu eksikliği gidermek için hangi adımları atmayı planlamaktadır?

4. Sondaj hizmet alımlarında süre uzatımı ve teknik şartname düzenlemeleri gibi mevzuata aykırı işlemlerin yapılması, kamu kaynaklarının israfına yol açmaktadır. Bu durumun önüne geçmek için Bakanlık ne tür önlemler alacaktır?

5. Dini bayramlar gibi resmi tatil günleri nedeniyle yapılan cezasız süre uzatımları, işin süresinin gereksiz yere uzamasına neden olmaktadır. Bu uygulamaların durdurulması için Bakanlık ne yapacaktır?

6. İhale dokümanlarındaki sondaj sayısı ve derinliği ile kabul edilen işlerin fili durumu arasında ciddi farklılıklar bulunmaktadır. Bu durumu açıklığa kavuşturmak ve kamu zararını önlemek için hangi adımlar atılacaktır?

7. Sondaj hizmet alımlarındaki mevzuata aykırı uygulamalar sonucunda oluşan yaklaşık 12.767.000,00 TL'lik kamu zararının telafisi için Bakanlık hangi yasal yolları kullanacaktır?

8. MTA'nın yurtdışında yaptığı jeolojik araştırmalar ve iş birliklerinin mali etkileri nelerdir? Bu alandaki faaliyetlerin şeffaflığı nasıl sağlanacaktır?

9. MTA'nın finansman kaynaklarının şeffaf bir şekilde denetlenmesi için Bakanlık tarafından ne tür düzenlemeler yapılacaktır?

10. Kamu kaynaklarının etkin kullanımını sağlamak amacıyla MTA"da yapılacak denetim ve reformlar nelerdir? Bakanlık bu konuda hangi stratejileri uygulamayı planlamaktadır?

11. MTA'nın personel giderleri ve sosyal güvenlik primleri gibi maliyetlerini azaltmak için hangi tasarruf önlemleri alınacaktır?

12. Kamu hizmeti kapsamında yapılan harcamaların niteliğinin dikkate alınması için Bakanlık ne tür standartlar geliştirecektir?

## Bakanlığın cevabı

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) tarafından bulunan jeotermal enerji ve maden sahalarının satışı/devri yapılabildiği için bu işlemlerden KDV tahsilatı gerçekleşmekte, ancak söz konusu KDV tahsilatı, ödenen mal ve hizmet alımlarından doğan ve indirim konusu yapılan KDV'den daha düşük kaldığı hallerde bu durum MTA'nın KDV alacağının doğmasına ve zamanla devreden KDV'nin artmasına neden olmaktadır.

Önergeye konu koruyucu giyim malzemelerinin 2019-2023 yılları arasında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında bir kamu şirketi olan Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi (PTT) üzerinden temin edilmesine ilişkin Maden Tetkik ve Arama (MTA) Genel Müdürlüğü ile PTT arısında anlaşma imzalanmıştır. Bu kapsamda koruyucu giyim malzemesi verilmesi öngörülen personele "Koruyucu giyim malzemesi teslim taahhütnamesi" imzalatılmış ve PTT'nin anlaşma yaptığı mağazaların MTA merkez birimleri ve 12 bölge müdürlüğünün bulunduğu illerdeki şubelerinden ilgili malzemelerin her bir personel için PTT tarafından tanımlanan hesap üzerinden ayni olarak teslim alınması sağlanmıştır.

Sondaj hizmet alımlarında dini bayramlar gibi resmi tatil günleri nedeniyle cezasız süre uzatımı yapıldığı ve ihale dokümanlarında mevzuata aykırı düzenlemelere yer verildiği iddiası ile ilgili olarak; Sayıştay Denetim Raporu'nda yer alan bulgu üzerine İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısının "Diğer Hususlar" bölümüne: "Olumsuz hava koşulları (kar, don, şiddetli yağmur, sel) nedeni ile çalışma yapılamaması halinde, çalışma yapılamayan günler sözleşme süresi sonuna cezasız ek süre olarak ilave edilecektir. Olumsuz hava koşulları nedeni ile çalışma yapılamayan sürenin (gün/günlerin) Konirol Teşkilatı ve firma tarafından düzenlenecek tutanak ile tespit edilmesi ve Jirmanın bu durumun meydana geldiği tarihten itibaren 20 (yirmi) gün içerisinde idareye yazılı olarak başvuruda bulunması zorunludur." hükmü eklenmiş, ayrıca Sondaj Teknik Şartnamesi'ne; "...Dini ve Milli Bayramlar sözleşme süresine eklenmiş olup, firma bu durumla ilgili olarak cezasız ek süre talep edemez. Bayramlarda yüklenicinin çalışmalara ara vermek istemesi durumunda İdareye yazılı olarak bilgi verir. Çalışmalara ara verilmesi durumunda yüklenici, kuyu ve çevre emniyeti ile ilgili tedbirleri alacak olup, kuyuda meydana gelebilecek sıkışma, kuyu yıkılması ve benzeri durumlardan MTA sorumlu olmayacak ve zararın karşılanması amacıyla yüklenici MTA'dan herhangi bir talepte bulunamayacaktır. " hükmü eklenerek dini ve milli bayramların sözleşme süresi içerisinde olduğuna ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Mezkur düzenleme öncesindeki ihalelerde ise gerek ihaleye teklif veren firmaların ihale dokümanında yer alan şartlara göre tekliflerini vermeleri, gerekse de idarenin bu durumun farkındalığı çerçevesinde kamu yararına olacak şekilde teklifleri değerlendirmesi muvacehesinde herhangi bir kaynak israfı olmamıştır. Nitekim her iki hususa ilişkin MTA'nın mali iş ve işlemlerinin denetimi sonrasında yayımlanan Sayıştay Denetim Raporu'ndaki bulguda kamu zararına yönelik herhangi bir tespite yer verilmemiştir.

Sondaj ihale dokümanlarında bulunan sondaj sayısı, derinliği ve konumlarına ilişkin bilgiler ile kabulü yapılan işlere ait fiili durumların uyuşmaması durumu ile ilgili olarak; çalışmalar yüksek doğruluk ve hassasiyetle yapılmasına rağmen yerin derinliklerinin jeolojik anlamda karmaşık bir yapıya ve bilinmezliğe sahip olması önemli bir zorluktur.

MTA tarafından KKTC ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nde teknik ekip görevlendirilmiş olup, farklı zamanlarda yapılan çalışmalara ilişkin rapor hazırlanmıştır. Ayrıca, MTAIC Şirketi, Özbekistan, Sudan ve Nijer'deki çalışmalarına devam etmektedir.

YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN CEVAPLAR O: 283 |! 7-17342

MTA'nın mali iş ve işlemlerinin denetimi ile ilgili olarak 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporunda; "Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç konirol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür.... "Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır. Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir." şeklinde ifadelere yer verilmiş olup, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu kapsamında denetimler yürütülmektedir.

Personel giderleri ve sosyal güvenlik primleri ile ilgili olarak; ortaya çıkabilecek ödenek ihtiyacı asgari seviyede tutulmakta ve fazla/ek çalışma, ödül ve ikramiye gibi ödemeler bütçe ödeneklerini aşmayacak şekilde planlanmakta olup, bu çerçevede zorunlu durumlar haricinde fazla çalışma ücreti ödemeyi gerektirecek şekilde personel çalıştırılmaması, 4857 sayılı İş Kanunu'nda yer alan serbest zaman ve denkleştirme süresi hükümlerinin titizlikle uygulanması sayesinde mezkur Kanun kapsamında çalışan işçilerin yıl içerisinde hak kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin zamanında kullandırılması gibi uygulamalarla bu hususa ilişkin gerekli planlamalar yapılmaktadır.

---

**Kaynak gösterme:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Sayıştayın 2023 yılı Denetim Raporu'nda Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/17342, 8 Ekim 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-17342-sayistayin-2023-yili-denetim-raporu-nda-maden-tetkik-ve-arama-genel-mudurlugu-ile-ilgili-y (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/b313eda3-175e-4f79-a5c5-019270f13b19

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.