# İklim değişikliğinden kaynaklanan tarımsal üretim kayıplarını önlemeye yönelik çalışmalara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/19122 - **Veren:** Seda Kâya Ösen (DEVA Partisi, İzmir) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 7 Kasım 2024 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 76 gün sonra, 22 Ocak 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/9c7fa069-bbc6-46d2-9b10-01930a7b7642 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-19122-iklim-degisikliginden-kaynaklanan-tarimsal-uretim-kayiplarini-onlemeye-yonelik-calismalara > Seda Kâya Ösen (DEVA Partisi), 7 Kasım 2024 tarihinde 7/19122 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 76 gün sonra, 22 Ocak 2025). ## Önerge metni Aşağıda yer alan sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını saygılarımla arz ederim. alanında üreticilerimizi zor durumda bırakmaktadır. Bu zorlu süreçte, özellikle kalitesiyle öne çıkan Finike portakalı gibi ürünlerde dahi Mısır'dan yapılan ithalatın artması ve fiyat avantajı nedeniyle başta Rusya olmak üzere ihracat pazarları tercihlerini değiştirmiştir. Benzer şekilde, nar üreticileri de iç piyasada talep düşüklüğü, uzun vadeli alım-satım anlaşmaları ve ödeme süreçlerindeki gecikmelerden olumsuz etkilenmektedir. Bu bağlamda; 1. İklim değişikliği projeksiyonlarına göre bölgede aşırı sıcaklık artışlarının yıldan yıla atarak devam edeceği ve kuraklık sorunuyla karşı karşı kalınacağı öngörülmektedir. Türkiye'de en riskli illerin başında Antalya gelmektedir. Kuraklık nedeniyle artan üretim maliyetleri karşısında, sulama altyapısının modemize edilmesi, su kaynaklarının daha verimli kullanılması ve özellikle damla sulama gibi yöntemlerin teşvik edilmesine yönelik projeler geliştirilmekte midir? 2. Tarım ve Orman Bakanlığı, kuraklıktan kaynaklanan rekolte kayıplarını telafi etmek ve üreticilerin mali kayıplarını hafifletmek amacıyla özel bir destek paketi veya fon hazırlamayı düşünmekte midir? 3. Halcilerle yapılan uzun vadeli ödeme anlaşmalarının üretici üzerinde yarattığı finansal yükü azaltmak için, ödeme sürelerini düzenleyen yasal bir çerçeve oluşturulması gündemde midir? — 4. Yerli ürünlerin (örneğin, Finike portakalı ve nar) ihracatını artırmak için tanıtım, teşvik ya da destek kampanyaları düzenlenmesi planlanmakta mıdır? ## Bakanlığın cevabı Antalya sınırları içerisinde DSİ 13. Bölge (Antalya) Müdürlüğümüze bağlı işletmeye alınan kapalı sistem sulama tesislerden 13 tanesine, "13. Bölge İşletmedeki Borulu Sulamalara Sayaç Takılması 1. Kısım" işi kapsamında 13.03.2023 tarihinde sözleşmesi imzalanarak, ön ödemeli ultrasonik sayaçlı hidrantlar takılmaya başlanılmıştır. Söz konusu iş kapsamında Korkuteli Yeşilyayla Sulaması, Korkuteli Çağman Sulaması, Kaş İkizce Sulaması, Elmalı Özdemir Sulaması, Korkuteli Sulaması, Naras Sulaması, Belenobası Sulaması ve Akbaş Sulaması tesislerinde montaj tamamlanmıştır. Doyran Boyalı Sulaması'nda sayaçlı hidrant montajına da başlanılacaktır. Çeşitli nedenlerle, ekonomik ömrünü tamamlamış açık sistem sulamaların, basınçlı borulu sisteme çevrilmesi için DSİ 13. Bölge (Antalya) Müdürlüğümüz nezdinde yenileme çalışmaları sürdürülmektedir. "Antalya Aksu 1. ve 2. Merhale Sulamaları Yenileme" işinin projesi hazırlanmış olup yapım işi yatırım programına teklif edilmiştir. Antalya Finike Sulaması Yenileme Proje Yapımı ve Antalya-Manavgat Sağ ve Sol Sahil Yenileme (Rehabilitasyon) Proje Yapımı İkmali işi devam etmektedir. Antalya Manavgat Sağ ve Sol Sahil Yenileme Projesi işinin 2025 yılı içerisinde ihale edilmesi planlanmaktadır. Ayrıca Antalya-Korkuteli Yelten Göleti Sulaması Yenileme, Antalya Korkuteli Kozağacı Göleti Sulaması Yenileme ve Antalya Korkuteli Sulaması Yenileme yapım işleri daha önceki yıllarda tamamlanmıştır. Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir. Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir. Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir. 8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır. Strateji Geliştirme Başkanlığı Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Bu Cumhurbaşkanı Kararı ile; e İlk defa bitkisel üretim destekleri 3 yıllık ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, bitkisel üretim yapan Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı tüm üreticilerimizin destek alması sağlanmıştır. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. e Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. e Çifiçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir. Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir. Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak verilecektir. Bununla birlikte, su kısıtı olan yerlerde yine belirlenen şartlara uygun üretim yapan üreticilerimizin kullandığı mazot ve gübrenin tamamı nakdi olarak verilecektir. Yem bitkileri üretim planlaması kapsamına alınmış olup tüm havzalarda desteklenecektir. Süt havzası olarak belirlenen illerde yem bitkisi üreten çiftçilere ilave 9050 planlı üretim desteği ödenecektir. Diğer taraftan su kısıtının olduğu 11 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen arpa, buğday, yağlık ayçiçeği, aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çifiçilerimize ise gübre maliyetinin kalan 9650'lik kısmı da yer altı su kısıtı desteği olarak verilecektir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin 90100'ü desteklenecektir. Çiftçilerimize bitkisel üretim destekleri nakdi olarak ödenecektir. Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir. 30.1.2021 - 31.12.2025 tarihleri arasında, "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Bireysel Sulama Sistemlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ" (Tebliğ No:2021/7) kapsamında tarımsal faaliyetler için geliştirilen modern basınçlı bireysel sulama sistemlerinin üreticiler tarafından kullanımının yaygınlaştırılarak; daha kaliteli ve pazar isteklerine uygun üretim yapılmasını sağlamak, kırsal alanda üreticilerin gelir düzeyinin yükseltilmesi için bireysel sulama sistemlerine 9650 hibe desteği verilmektedir. Ayrıca, üreticilerin finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla 2024- 2026 yıllarını kapsayan süreçte 8038 sayılı ve 8039 sayılı Kararlar kapsamında; Ziraat Katılım Bankası A.Ş., T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince 28 farklı konuda "025-100 oranında faiz/kar payı destekli yatırım ve işleme kredi/finansmanı kullandırılmaktadır. Strateji Geliştirme Başkanlığı Bu doğrultuda, e Basınçlı sulama sistemleri ve tarımsal yenilenebilir enerji yatırımlarına 15 milyon TL üst limite kadar 0100'e varan faiz/kâr payı desteği, e Bitkisel üretim konularında işletme kredi/finansman kullandırımlarında basınçlı sulama sistemi kullanımında ilave 94010, e Kapalı ortamda bitkisel üretim konusunda yatırım ve işletme kredi/finansman kullandırımlarında yenilenebilir/atık enerji kullanımına ilave "020, yatırımlarda yağmur suyu hasatı değerlendirildiğinde ilave 9410 faiz/kâr payı desteği sağlanmaktadır. Su kaynaklarının verimli kullanılması ve çiftçilerimizin tasarruflu su kullanımına teşvik etmek amacıyla, 2007 yılından itibaren tüm illerde basınçlı sulama sistemleri hibe destekleri verilmektedir. 9050 oranında üst limit 1.000.000 TL olarak verilen destekler, 2024 yılında 3.000.000 TL ye çıkarılmıştır. Verilen hibe destekleri başvuru konuları arasında damla sulama sistemleri ve yüzey altı damla sulama sistemleri bulunmaktadır. Antalya ilinde de 2007 yılından itibaren söz konusu destekler verilmektedir. Bakanlığımız tarafından uygulanan IPARD Programı kapsamında 2011 yılından beri kırsal kalkınmaya yönelik olarak sunulan projelere 9650-75 oranlarında hibe desteği verilmektedir. Narenciye ürünlerinin işlenmesi, paketlenmesi ve depolanmasına yönelik destekler Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu'muz (TKDK) tarafından 2011 yılından bu yana verilmektedir. Meyve ve Sebze Ürünlerinin İşlenmesi ve Paketlenmesi tedbiri kapsamında narenciyeye yönelik yatırımlar IPARD 1 ve II Programları döneminde olduğu gibi IPARD INI Programı uygulama döneminde de desteklenmektedir. IPARD 1 Programı ile Meyve ve Sebze Ürünlerinin İşlenmesi ve Paketlenmesi tedbiri kapsamında soğuk hava depoları ve paketleme tesislerine yönelik 142 projeye reel fiyatlarla toplam 1,3 milyar TL hibe desteği verilerek toplam 3,1 milyar TL yatırım gerçekleştirilmiştir. IPARD II Uygulama döneminde ise, 510 projeye toplam 2,7 milyar TL hibe desteği verilmiş ve bu hibeler sayesinde 7,1 milyar TL yatırım gerçekleştirilmiştir. IPARD TI Programı kapsamında bugüne kadar 5 başvuru çağrı ilanı yayımlanmış ve 81 ilimizde proje kabullerine başlanmıştır. Bu çerçevede |. başvuru çağrı ilanı kapsamında 1.029 başvuru, 2. Başvuru Çağrı İlanı kapsamında 2.748 başvuru teslim alınmıştır. Diğer çağrı ilanları kapsamında da süreç devam etmektedir. IPARD TI Programı 1. başvuru çağrı ilanı kapsamında gıda işleme sektörüne yönelik projelerin kabulleri yapılmış olup Meyve ve Sebze Ürünlerinin İşlenmesi ve Paketlenmesi tedbirinden 638 adet proje teslim alınmıştır. Bu projelerden inceleme işlemleri tamamlanan 149 adet proje desteklenmek üzere onaylanmıştır. Kalan projelerin inceleme işlemleri devam etmektedir. Ayrıca, Bakanlığımızca ülkelerle yapılan serbest ticaret anlaşmaları, tercihli ticaret anlaşmaları, karma ekonomik komisyonları, tarım yürütme komiteleri gibi toplantılarda bitkisel ürün ticaretinin geliştirilmesi kapsamında ülkemiz dış ticaretinde önemli yer tutan yerli ürünlerle birlikte arz fazlası olan fındık, elma, incir (kuru ve taze), üzüm (kuru ve taze), kayısı (kuru ve taze), şeftali-nektarin, nar, turunçgiller, domates, patates ve kuru soğan ihracatının artırılması yönünde öneriler gündeme getirilmektedir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Seda Kâya Ösen (DEVA Partisi, İzmir). “İklim değişikliğinden kaynaklanan tarımsal üretim kayıplarını önlemeye yönelik çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/19122, 7 Kasım 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-19122-iklim-degisikliginden-kaynaklanan-tarimsal-uretim-kayiplarini-onlemeye-yonelik-calismalara (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/9c7fa069-bbc6-46d2-9b10-01930a7b7642 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.