# Erzurum ilindeki su kaynaklarının korunmasına ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/1950 - **Veren:** Ayhan Barut (CHP, Adana) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 17 Temmuz 2023 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 463 gün sonra, 22 Ekim 2024) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/0478074f-a7d2-4f2d-8363-018968280857 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-1950-erzurum-ilindeki-su-kaynaklarinin-korunmasina-iliskin > Ayhan Barut (CHP), 17 Temmuz 2023 tarihinde 7/1950 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 463 gün sonra, 22 Ekim 2024). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı sayın İbrahim Yumaklı tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim. Su, yaşamın vazgeçilmez kaynağıdır. Ülkemizin de taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce, su ve su kaynaklarının korunması, savunulması, doğru kullanılması, herkesçe erişilebilir bir hak olması için hepimize sorumluluklar düşüyor. Maalesef ülkemiz sanılanın aksine su zengini bir ülke değil ve su fakiri olma yolunda hızla ilerliyor. Devlet Su İşleri'nin resmi sitesinde yer alan verilere göre, Türkiye'de yıllık kişi başına düşen su miktarı yaklaşık 1519 metreküp. Bu miktar ile de Türkiye, su kıtlığı çeken ülkeler kategorisinde yer alıyor. Ülkemizde su ve su kaynaklarımızın korunması, geliştirilmesi, herkese yeterli su hakkı için çalışma yapılması gerekmektedir. Evsel, endüstriyel ve tarımsal atıklarla her geçen gün kirlendiği tespit edilen su kaynaklarımızın durumunun saptanması zorunludur. Bu bağlamda; 1. Erzurum'da yıllık kişi başına düşen su miktarı ne kadardır? Bu miktarın, gelecek planlaması yapılarak ne yönde ve ölçüde değişebileceği öngörülmektedir? 2. Erzurum'da su kaynakları yeterli görülmekte midir? 3. Erzurum'da su kaynaklarının tespiti ve durumu hakkında bakanlığınızca yapılan bir çalışma söz konusu mudur? Eğer böyle bir çalışma var ise sonuçlarıyla ilgili bilgi verebilir misiniz? 4. Erzurum'da su ve su kaynaklarımızın korunması, geliştirilmesi, herkese yeterli su hakkı için spesifik olarak herhangi bir çalışmanız var mıdır? 5. Evsel, endüstriyel ve tarımsal atıklarla her geçen gün kirlendiği tespit edilen su kaynaklarımızın korunup geliştirilmesi amacıyla, Erzurum'daki yıllık yağış miktarı, suyun buharlaşma oranları, barajların doluluk oranları, tarımsal sulama, içme suyu ve sanayide kullanılan su miktarlarının belirlenmesi için veri kaydı oluşturuyor musunuz, eğer varsa bilgileri paylaşabilir misiniz? ## Bakanlığın cevabı Bakanlığımız, bünyesinde yürütülen su potansiyeli çalışmaları doğal havza bazlı yürütülmektedir. Erzurum ili Fırat-Dicle, Aras ve Çoruh Havzalarında yer almaktadır. Fırat-Dicle Havzasının su potansiyeli 57.167 milyon m#/yıldır. Ancak iklim değişikliği etkisiyle 2071-2100 döneminde havzanın brüt su potansiyelinde 9660'lara varan azalma meydana gelebileceği; yıllık kullanılabilir su miktarının toplam su ihtiyacını karşılamayacağı öngörülmektedir. Aras Havzasının su potansiyeli 4.886 milyon m3/yıldır. Ancak iklim değişikliği etkisiyle 2071 - 2100 döneminde havzanın brüt su potansiyelinde 905'lere varan azalma meydana gelebileceği; buna rağmen yıllık kullanılabilir su potansiyelinin toplam su ihtiyacının üzerinde olacağı ve havzada su açığı yaşanmayacağı öngörülmektedir. Çoruh Havzasının su potansiyeli 6.600 milyon m3/yıldır. Ancak iklim değişikliği etkisiyle 2071-2100 döneminde havzanın brüt su potansiyelinde 9520lere varan azalma meydana gelebileceği; buna rağmen yıllık kullanılabilir su potansiyelinin toplam su ihtiyacının üzerinde olacağı ve havzada su açığı yaşanmayacağı öngörülmektedir. Erzurum ilinin 2024 yılı içme suyu ihtiyacı 52,20 hm#/yıl olarak tespit edilmiş olup il merkezine işletmedeki Palandöken Barajı'ndan 70 hm#/yıl içme suyu sağlanmaktadır. Erzurum ilinin mevcut kaynakları ile 2038 yılına kadar içme ve kullanma suyu sorunu bulunmamaktadır. Ayrıca Palandöken Barajı'na yapılacak Bardak ve Lüleci Dereleri derivasyonlarının yatırım programına alınarak inşaat faaliyetlerinin tamamlanması halinde Erzurum ilinde 2055 yılına kadar içme ve kullanma suyu sorunu yaşanmayacak olup içme ve kullanma suyu açısından su kaynakları yeterli görülmektedir. Bakanlığımız tarafından Erzurum ilinin yer aldığı Çoruh, Fırat-Dicle Havza ve Aras Havzalarında yürütülen çalışmalar; Yer üstü sularında yapılacak su kalitesi izleme çalışmalarına ilişkin detayları içeren havza izleme programları hazırlanmış ve uygulanmaktadır. Çıkan sonuçlar noktasal ve yayılı kaynaklı kirliliğin kontrolüne yönelik tedbirlerin alınması maksadıyla ilgili kurum ve kuruluşlara gönderilmektedir. Aras ve Çoruh Havzalarının Sektörel Su Tahsis Planı çalışmaları 2023 yılında tamamlanmıştır. Su kaynaklarımız üzerindeki baskı ve etkilerin belirlenmesi, çevresel altyapı tesislerinin mevcut durumunun ortaya konulması, su kaynaklarının havza ölçeğinde korunması ve kirlenmesinin önlenmesi için kısa, orta ve uzun vadede alınması gereken tedbirlerin planlanması maksadıyla; Erzurum ilinin yer aldığı Aras Havzası, Çoruh Havzası ve Fırat-Dicle Havzası için "Havza Koruma Eylem Planları (HKEP)" 2013 yılında hazırlanmıştır. " 23.12.2016 tarih ve 29927 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Hassas Su Kütleleri ile Bu Kütleleri Etkileyen Alanların Belirlenmesi ve Su Kalitesinin İyileştirilmesi Hakkında Yönetmelik" hükümleri çerçevesinde Erzurum ilinde 17 adet kentsel hassas alan, 11 adet nitrata hassas alan belirlenmiş olup hassas alanlarda su kalitesinin iyileştirilmesine yönelik su kalite hedefleri ve hedeflere ulaşılması için alınması gereken tedbirler belirlenmiştir. Strateji Geliştirme Başkanlığı "* İklim değişikliğinin en önemli olumsuz etkilerinden biri olan kuraklıklara karşı hazırlıklı olunması ve kuraklık risklerinin olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilmesi maksadıyla; ülkemizin tamamında, 25 nehir havzasında kuraklık yönetim planları hazırlanmıştır. Ayrıca, ülkemizde yaşanması muhtemel kuraklıkların olumsuz etkilerinin azaltılması maksadıyla kuraklık tahmini ve erken uyarı sisteminin kurulması çalışmalarına başlanmıştır. e Fızurumilinin içinde bulunduğu Fırat-Dicle, Aras ve Çoruh Havzaları Taşkın Yönetim Planı ile havzalar ölçeğinde taşkın riskini değerlendirerek taşkın riski taşıyan alanları tespit edilmiş ve riskli alanlarda taşkın riskinin bertarafı için taşkın öncesinde, taşkın esnasında ve taşkın sonrasında alınması gereken tedbirler belirlenmiştir. Ülkemizi bekleyen kuraklık ve su kıtlığı su stresi riskine karşı, su verimliliği uygulamalarının yaygınlaştırılması ve toplumsal farkındalığın artırılması maksadı ile başlatılan Su Verimliliği Seferberliği Bakanlığımız koordinasyonunda yürütülmektedir. Seferberlik kapsamında kentsel, tarımsal ve endüstriyel olmak üzere tüm sektörlerde su verimliliğinin yaygınlaştırılması maksadıyla ileriye dönük hedeflerin ve stratejilerin belirlendiği "Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı" hazırlanmıştır. Ayrıca, Ülkemizde çeşitli kullanımlar neticesinde oluşan kullanılmış suların yeniden kullanımına yönelik alternatiflerin incelenerek değerlendirilmesi maksadıyla "Kullanılmış Suların Yeniden Kullanım Alternatiflerinin Değerlendirilmesi Projesi" yapılmaktadır. Proje kapsamında tarımsal sulamadan dönen suların kalitesi ve kontrolü incelenmektedir. Yağış miktarı ve buharlaşma oranı kayıtları, Meteoroloji Genel Müdürlüğünce yapılmaktadır. Tarımsal amaçlı sulamaya verilen sular ile ilgili kayıtlar sulama alanlarını işletenler (kooperatif ve sulama birlikler) tarafından yapılmaktadır. Bu bilgiler her yıl sulama mevsimi sonunda Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde yayımlanmaktadır. Ülkemizde su kaynaklarının etkin yönetimi ve verimli kullanımı amacıyla üst düzeyde koordinasyon ve iş birliği sağlayacak Ulusal Su Kurulu'nun kurulmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, 29.11.2023 tarihli ve 32384 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bahse konu Kurulda yapılacak çalışmalarda şehirlerimizin uzun vadeli içme suyu arz güvenliğinin sağlanması hedeflerinin gerçekleşmesi adına belediyelerin mevcut durumda kullandığı tüm içme suyu kaynaklarının (yer üstü/yer altı) ölçülmesi ve izlenmesi hedeflenmekte olup il-ilçe-belde merkezlerini besleyen tüm içme suyu kaynaklarından yıllık sisteme giren su miktarının düzenli şekilde ölçülmesi ve izlenmesi amacıyla haberleşme ve ölçüm sistemlerinin kurulması ile ilgili envanter ve fizibilite çalışmaları yürütülmektedir. Bakanlığımızca "Tarımsal Kaynaklı Nitrat Kirliliğine Karşı Suların Korunması Yönetmeliği" kapsamında su kaynaklarının tarımsal faaliyetlerden kaynaklı kirliliğe karşı korunması amacıyla çalışmalar yürütülmektedir. Tarımsal kaynaklı kirliliğin tespiti ve nitrata hassas bölgelerin belirlenmesi amacıyla 4.852 istasyona ulaşan izleme ağında sularda tarımsal kaynaklı nitrat kirliliği izleme çalışmaları yürütülmektedir. Analiz sonuçları Nitrat Bilgi Sistemine (NİBİS) kaydedilmekte, tarımsal kaynaklı nitrat kirliliğinin tespiti ve nitrata hassas bölgelerin belirlenmesi çalışmalarında değerlendirilmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı Nitrat kirliliği izleme sonuçlarına bağlı olarak Nitrata hassas bölgelerin belirlenmesi çalışmasına devam edilmektedir. TÜBİTAK MAM ile yapılmakta olan çalışmada 25 nehir havzasında nitrata hassas bölgelerin belirlenmesi, bu bölgelerde uygulanacak eylem planları ve eylem planlarının fayda/maliyet analizi hazırlanmaktadır. Nitrat kirliliği eylem planlarında; arazi yönetimi, gübreleme yönetimi, hayvansal gübre yönetimi, sulama yönetimi konularında toprak ve su kaynaklarının korunmasına yönelik tedbirler yer almaktadır. Nitrat kirliliği eylem planlarının uygulanması ile tarımsal üretim yapılırken, çevrenin korunması ve doğal kaynakların sürdürülebilirliği için toprak ve su kaynaklarının koruma/kullanma dengesinin gözetilerek çevre dostu tarımsal uygulamaların yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. 28.07.2020 tarihli ve 2800 sayılı "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında, Tarıma Dayalı Ekonomik Yatırımlar Ve Kırsal Ekonomik Altyapı Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı"na istinaden 2025 yılı sonuna kadar geçerli olan 25.02.2021 tarihli ve 31406 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2021/7 Nolu "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Bireysel Sulama Sistemlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ" doğrultusunda, bireysel tarla içi modern sulama sistemlerine 1 milyon TL'ye kadar 9050 oranında hibe desteği sağlanmaktadır. Su tasarrufu sağlayacak tarla içi modern basınçlı sulama sistemleri aşağıda yer almaktadır: Tarla içi damla sulama sistemi kurulması, Tarla içi yağmurlama sulama sistemi kurulması, Tarla içi mikro yağmurlama sulama sistemi kurulması, Tarla içi yüzey altı damla sulama sistemi kurulması, Lineer veya Center Pivot sulama sistemi kurulması, Tamburlu sulama sistemi kurulması, Güneş enerjili sulama sistemi kurulması, Tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemleri, Akıllı sulama sistemleri. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Ayhan Barut (CHP, Adana). “Erzurum ilindeki su kaynaklarının korunmasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/1950, 17 Temmuz 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-1950-erzurum-ilindeki-su-kaynaklarinin-korunmasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/0478074f-a7d2-4f2d-8363-018968280857 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.