# Bakanlığa bağlı kütüphanelerde bulunan Kürtçe dilindeki kitaplara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/19633 - **Veren:** Beritan Güneş Altın (DEM Parti, Mardin) - **Muhatap:** Kültür ve Turizm Bakanlığı (Mehmet Nuri Ersoy) - **Veriliş tarihi:** 15 Kasım 2024 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 105 gün sonra, 28 Şubat 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/cca4f01d-b8e2-4353-aa37-01933e62d45c - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-19633-bakanliga-bagli-kutuphanelerde-bulunan-kurtce-dilindeki-kitaplara-iliskin > Beritan Güneş Altın (DEM Parti), 15 Kasım 2024 tarihinde 7/19633 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 105 gün sonra, 28 Şubat 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından Anayasa'nın 98. ve TBMM İçtüzüğü'nün 96. ve 99. maddeleri uyarınca yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Beritan G LTIN Mardin Milletvekili Türkiye tarihsel ve coğrafi yapısı ile çok dilli ve çok kültürlü bir yapıya sahiptir. Türkiye'de konuşulan farklı dillerde, özellikle de yaygın olarak kullanılan Kürtçe dilinde kitapların kütüphanelerde yer alması, yurttaşların kendi dillerinde okuma ve araştırma yapma ve bilgiye erişim haklarının korunması açısından büyük önem taşımaktadır. Kütüphanelerin toplumun kültürel ve sosyo-ekonomik kalkınmasına destek sağlayan kurumlar olması gerekmektedir. Farklı dillerde kaynaklar sunmak, kültürel hakların korunmasına, eğitim ve öğrenmenin desteklenmesine, kültürlerarası (diyaloğun güçlendirilmesine katkıda bulunur. Bu bağlamda, yurttaşlara hizmet veren kütüphanelerde Kürtçe ve diğer dillerde kitap bulundurulması, çoğulcu ve demokratik bir toplumun gereğidir. Edebiyat Eserlerinin Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik çerçevesinde, yayınevlerine "ilk eser" için maddi destek sağlanmaktadır. Bu program dahilinde, yayıncılar yılda iki kez başvuru yapabilmekte ve her başvuruda en fazla 3 eser için destek talep edebilmektedir. Ancak, bu finansal yardımdan yararlanabilmek için önemli bir koşul bulunmaktadır: buna göre destek talep edilen eserin Türkçe dilinde olması zorunludur. Bu şart, Türkçe dışındaki dillerde eser üreten yazarların bu destekten faydalanma imkanını ortadan kaldırmaktadır. Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü (KYGM) tarafından yapılan kitap alımlarında da benzer sorunlar göze çarpmaktadır. 2010-2020 yılları arasında satın alınan kitaplar listesi incelendiğinde, Kürt kültürel yayıncılığı yapan yayınevlerinden çok sınırlı sayıda kitap alındığı görülmektedir. Bu durum, Kürt yayınevlerinin ekonomik olarak dezavantajlı durumlarını pekiştirmekte ve yayıncılar arasındaki rekabeti Kürt yayıncılığı aleyhine etkilemektedir. , 194397 Bu soru önergesi, bakanlığınıza bağlı kütüphanelerde dil çeşitliliğinin sağlanması, kültürel hakların korunması ve Türkçe dışında yayıncılık faaliyeti yürüten yayınevlerine yönelik ayrımcılığın önlenmesi amacıyla hazırlanmıştır. Bakanlığın bu konudaki • politikalarının şeffaf bir şekilde açıklanması, toplumsal eşitlik ve adaletin sağlanması açısından önem arz etmektedir. Türkiye Cumhuriyeti'nin tarafı olduğu uluslararası sözleşmeler ve ulusal mevzuat gereği; 1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 10. maddesi: "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir." 2. Türkiye'nin 2017 yılında onayladığı, UNESCO'nun 2005 yılında kabul ettiği "Kültürel İfadelerin Çeşitliliğinin Korunması ve Geliştirilmesi Sözleşmesi", kültürel çeşitliliğin korunması ve teşvik edilmesi ilkesini benimsemektedir. 3. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 14. maddesi ve Ek 12 No'lu Protokol, dil de dahil olmak üzere her türlü ayrımcılığı yasaklamaktadır. 4. Halk Kütüphaneleri Yönetmeliği'nin ilgili maddeleri, kütüphanelerin toplumun bilgi ihtiyacını karşılama görevine vurgu yapmakta ve kütüphaneleri toplumun kültürel ve sosyo-ekonomik kalkınmasına destek sağlayan önemli kurumlar olarak tanımlamaktadır. Bu bağlamda; 1. Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü (KYGM) tarafından yapılan kitap alımlarında Kürtçe kitaplar da alınmakta mıdır? 2. Eğer alınıyorsa son beş yıl içerisinde bakanlığınıza bağlı kütüphanelere alınan Kürtçe kitapların sayısı ve toplam kitap alımları içindeki oranı nedir? 3. Tüm Türkiye?de bakanlığınıza bağlı kütüphanelerinin envanterinde kayıtlı Kürtçe dilinde kitap sayısı ne kadardır ve bu miktarın toplam kayıtlı kitap sayısına oranı ne kadardır? 4, Farklı dillerde kitap alımı yapılmaması ya da orantısız bir biçimde az miktarda alınması durumunda, bu durum Anayasa'nın eşitlik ilkesine ve ayrımcılık yasağına aykırılık teşkil etmez mi? 5. Edebiyat Eserlerinin Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik'te yer alan "eserin dilinin Türkçe olması" şartı, Anayasa'nın eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı ile çelişmiyor mu? Bu şartın, Türkçe dışındaki diğer dillerde eser veren yazarları destekten mahrum bırakması konusunda Bakanlığınızın bir değerlendirmesi var mıdır? Web sayfanızda bakanlığınız tarafından basıldığı duyurulan 14 Kürtçe eser bakanlığınıza bağlı kütüphanelerde bulunmakta mıdır? Bulunmakta ise bu eserlerden hangileri kaç adet, kaç kütüphaneye dağıtılmıştır? Kürtçe kitap alımlarında herhangi bir kota veya sınırlama uygulanmakta mıdır? Uygulanıyorsa, bu uygulama hangi kriterlere dayanmaktadır? Bakanlığınıza bağlı kütüphanelerde Kürtçe kitap bulundurulması konusunda bakanlığınızın izlediği bir politika var mıdır? Varsa bu politika nedir ve nasıl uygulanmaktadır? Bakanlığınıza bağlı kütüphanelerde Türkiye'de Türkçe dışında konuşulan dillerde çeşitliliğin ve kitap yoğunluğunun artırılması için bakanlığınızın planladığı projeler var mıdır? Varsa bu projeler nelerdir? ## Bakanlığın cevabı Bakanlığımız (Kütüphaneler ve Yayımlar Genel MüdürlüğüY'ca; Bakanlığımıza bağlı Halk, Çocuk ve Edebiyat Müze Kütüphanelerinde kullanıcı yararına sunulmak üzere satın alınan kitap ve kitap dışı materyalin seçimi; 18 Haziran 2005 tarihli ve 25849 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayın Seçme Yönetmeliği Hükümleri ve Yayın Başvuru Koşulları doğrultusunda, Yayıncı Meslek Birlikleri ile Eser Sahibi Meslek Birlikleri temsilcilerinin de yer aldığı Yayın Seçme Kurulu tarafından yapılmaktadır. Söz konusu Kurul tarafından yapılan değerlendirmede ilgili Yönetmeliğin IWuncu ve 1'inci maddelerinde yer alan hükümlerin yanı Sira; kütüphane koleksiyonunun zenginleştirilmesi, kütüphaneler aracılığı ile Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğüne iletilen ve okuyucular tarafından en çok talep edilen kitap istekleri ve güncel yayınlar dikkate alınarak farklı dillerde de kitap satın alınmaktadır. Bu kapsamda Bakanlığımıza bağlı Halk Kütüphanelerinde okuyucu hizmetine sunulmak üzere Kürtçe kitaplar da alınmaktadır. Son beş yıl içerisinde 45 çeşit kitaptan 8.500 adet satın alınmasına karar verilmiştir. Koha Kütüphane Otomasyon Sisteminde kullanımda olan kitapların 626.620'sı Türkçe dışındaki dillerde yazılmış olup bunların 19.901'ı Kürtçe dilindedir. Bakanlığımızca, 2014 yılında hayata geçirilen Edebiyat Eserlerini Destekleme Programı (EDES) kapsamında Türk edebiyatı alanında yeni ve özgün eserlerin üretilmesi, yayımlanması ve yeni yazarların desteklenmesi amacıyla "ilk eser" niteliği taşıyan edebiyat eserlerini yayımlayacak yayınevlerine destek sağlanmaktadır. Program kapsamında destek alan yayınevi, sağlanan desteğin 9635'ini yazara ödemekle yükümlüdür. Yayımcının ve yazarın aynı anda desteklendiği söz konusu destek programı ile yayımcılık sektörünün gelişimine, edebi üretimin artmasına ve yeni yazarların teşvik edilmesine katkı sağlanmaktadır. Programa yurt içinde faaliyet gösteren bütün yayınevleri başvurabilmektedir. Söz konusu destek programı, 26 Ağustos 2017 tarihli ve 30166 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Edebiyat Eserlerinin Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerince yürütülmektedir. İlgili Yönetmeliğin 6'ncı maddesinde programa başvuru şartları belirtilmekte olup üretilecek eserin dilinin Türkçe olması, Türk edebiyatı alanında ilk eser desteği sağlanan bu programın başvuru şartlarından sadece biridir. "Başvuru şartları MADDE 6 — (1) Eseri yayımlayacak yayımcı aşağıdaki şartlar çerçevesinde yayın desteğine müracaat edebilir: a) Yayıncıların Telif Hakları ve Lisanslama Meslek Birliği veya Türkiye Basım Yayın Meslek Birliği üyesi olması, b) Üretilecek eserin dilinin Türkçe olması, c) Üretilecek eserin edebiyat üretimini artırması ve edebiyata yeni boyutlar kazandırması, ç) Üretilecek eserin özgünlük taşıması, yurt içinde veya yurt dışında daha önce hiçbir şekilde basılmamış, yayımlanmamış olması, d) Eserin, başvuru öncesinde veya proje uygulama süresince herhangi bir fondan destek almamış olması, e) Yazarın Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması, f) Eserin yazara ait ilk eser olması." Bakanlığımızca 2010 yılından bu yana Milli Kültür Eserlerinin Basımı ve Yayımı Projesi kapsamında Kürtçe klasik eserler yayımlanmaktadır. Söz konusu proje ile 2010 yılından 2025 yılına kadar 17 başlık Kürtçe klasik eser yayımlanmıştır. Yayım faaliyetleri önümüzdeki yıllarda da sürdürülecektir. Bakanlığımız, manevi bağlarla asırlardır birlikte yaşayan insanlarımızın ortak kültürümüze sağladığı katkılara ayna tutmaya çalışarak hem edebi hem sosyolojik açılardan önemli çalışmalar gerçekleştirmektedir. Bakanlığımızca, Kürtçenin klasik sayılan eserleri 2010 yılından beri yayımlanmaktadır. Bakanlığımızca, Anadolu'nun ortak mirasını tüm çeşitliliğiyle gelecek nesillere aktarmak ve ortak kültürel zenginliği toplumumuzun her kesimine aktarmak için yürütülen çalışmalar kapsamında; ülkemizde yaygın olarak konuşulan yerel dil ve lehçelerde klasik sayılabilecek düzeydeki özgün bazı edebi eserlerin Bakanlığımızca yayımlanması Bakanlık Makamının 11.01.2010 tarihli yazılı talimatı üzerine Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayın Projeleri Değerlendirme Kurulu kararları doğrultusunda, "Mili Kültür Eserlerinin Basımı ve Yayımı Projesi" kapsamında Kürtçe klasik eserlerin yayımlanmasına ilişkin yayın hazırlıkları devam etmektedir. Bu çerçevede Bakanlığımızca 2025 yılına kadar 17 başlık Kürtçe eser yayımlanmıştır. Bakanlığımızca yayımlanan eserler her yıl düzenli olarak 250 Halk Kütüphanesinin koleksiyonuna dâhil edilmektedir. Ayrıca; çalışmalarıyla Kürt etnografyası, edebiyat ve folkloruna dair birçok eser ve malzemenin muhafazasına çok önemli katkı sağlayan Aleksandre Jaba'nın Rusya Mili Kütüphanesi arşivinde kayıtlı bulunan "Aleksandre Jaba Koleksiyonu"nda yer alan 69 eserinin 13 cilt hâlinde Bakanlığımızca, Mardin Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü ile iş birliği hâlinde yayımlanması ile devam edilmesine yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Bakanlığımızca yayımlanması planlanan eserlerden bir kısmı için Kürtçe eser yayımı gerçekleştiren yayınevleriyle birlikte yürütülen çalışmalar çerçevesinde eserlerin telifi ve yayımı sürecinde iş birliği yapılmakta, eserlerin yayım öncesi hazırlık çalışmaları birlikte yürütülmektedir. Bakanlığımızca yayımlanan Kürtçe klasik eserler çeşitli kurum, kuruluş ve yurt içi ve yurt dışındaki Halk Kütüphaneleri ve üniversite kütüphaneleri koleksiyonlarına kazandırılmaktadır. Aynı zamanda Bakanlığımız Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü bünyesinde hizmet veren Geleneksel El Sanatları Satış mağazasında ve online satış mağazasında (WWw.ges.gov.tr) söz konusu kitaplar satışa sunulmaktadır. Bununla birlikte, Bakanlığımızca yayımlanan Kürtçe klasik eserler Bakanlığımızca katılım sağlanan uluslararası kitap fuarlarında Bakanlığımız ulusal standlarında sergilenmektedir. Öte yandan, 2022 yılından bu yana Bakanlığımızca iş ve işlemleri yürütülen Kültür Yolu Festivalleri kapsamında Sur Kültür Yolu Festivali'nde 2 defa ve Van'da 1 defa olmak üzere Bakanlığımızca yayımlanan Kürtçe eserlerin tanıtımı amacıyla kitap tanıtım etkinlikleri düzenlenmektedir. 2025 yılında söz konusu kitap tanıtım etkinliklerinin Cizre/Şırnak ve Mardin'de düzenlenmesi planlanmaktadır. Halihazırda kullanılmakta olan Materyal Sağlama ve Satın Alma Bilgi Sistemi (http://www.ekygm.gov.tr/masde) üzerinden yaklaşık bin yüz yayınevi tarafından 35.000'in üzerinde kitap başvurusu yapılmaktadır. Yapılan kitap başvuruları Yayın Seçme Kurulu tarafından değerlendirilmekte ve Kürtçe kitap alımlarında herhangi bir kota ve sınırlama uygulanmamaktadır. Bakanlığımızca veya kütüphanelerce satın alınacak, bağışlanacak ve değişimi yapılacak yayınlar ile abone olunacak süreli yayınların değerlendirilmesinde, Anayasa'da belirtilen temel ilkelere, kanunlara, genel ahlaka ve uluslararası anlaşmalara aykırı olmamak üzere kullanıcı isteklerine cevap veren, kütüphane koleksiyonlarının çeşitli konularda gereksinimlerini karşılayacak şekilde ve konular arasında dengeyi de gözeterek, güncel ve gündemdeki yayınlara; edebiyat, kültür, sanat eserleri ve çocuk kitaplarının klasikleri ve yeni örnekleri ile tarih ve yakın tarihle ilgili anı ve belgesel kitaplarıyla, Cumhuriyet Dönemi yazarlarının eserlerine ve ülkemizi tanıtıcı kültür ve sanat ağırlıklı yayınlara öncelik verilmektedir. Her kesimden ve her yaştan okura ulaşmak ve en iyi hizmeti verebilmek amacıyla Kitap Alımı Projesi kapsamında Türkçe ve Türkçe dışında konuşulan dillerde kitap alımı yapılmaktadır. --- **Kaynak gösterme:** Beritan Güneş Altın (DEM Parti, Mardin). “Bakanlığa bağlı kütüphanelerde bulunan Kürtçe dilindeki kitaplara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/19633, 15 Kasım 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-19633-bakanliga-bagli-kutuphanelerde-bulunan-kurtce-dilindeki-kitaplara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/cca4f01d-b8e2-4353-aa37-01933e62d45c Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.