# Eber Gölü'nde yaşanan kirliliğin ve gölün kurumasının önlenmesine ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/19770
- **Veren:** Çiçek Otlu (DEM Parti, İstanbul)
- **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı)
- **Veriliş tarihi:** 25 Kasım 2024
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 120 gün sonra, 25 Mart 2025)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/d1ff9c6e-a7f7-403b-a2c3-01936765e7f6
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-19770-eber-golu-nde-yasanan-kirliligin-ve-golun-kurumasinin-onlenmesine-iliskin

> Çiçek Otlu (DEM Parti), 25 Kasım 2024 tarihinde 7/19770 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 120 gün sonra, 25 Mart 2025).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasanın 98. İçtüzüğün 96 ve 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz

Çiçek OTLU ederim.

Afyonkarahisar'ın Bolvadin, Çay ve Sultandağı ilçeleri arasında yer alan ve Türkiye'nin en büyük göllerinden olan Eber Gölü, göçmen kuşlar için önemli bir durak ve üreme alanıdır. Sucul bitki örtüsüyle dikkat çeken Eber Gölü balıkçılık ve saz üretimi açısından da önemlidir. Üzerinde bulunan kamışlardan dolayı çayırlık gibi görünmektedir. Göl, Uluslararası Ramsar Sözleşmesi kapsamında olmasa da Türkiye'nin sulak alanlarının korunması için oluşturulan "Ulusal Sulak Alan Envanteri" listesinde yer almaktadır. Ayrıca biyolojik çeşitlilik açısından zengin olduğu için 4 Kasım 2020 tarihinde kesin korunacak hassas alan olarak tescil ve ilan edilmişti. Akarçay Havzası'nda bulunan ve 150 km2'yi bulan bir alana sahip olan Eber Gölü'nde son bir ayda çok sayıda yangın çıkmış, göl çevresindeki yaklaşık 50-60 kilometrekarelik bir alan yangınlardan etkilenmiş ve alanda adeta çevre felaketi yaşanmıştır. Yangının ekosisteme zarar verdiği, göçmen kuşların yuvalarına ve endemik bitki türlerine olumsuz etkilerinin olduğu belirtilmektedir. Yangınların neden olduğu hava kirliliği Bolvadin, Çay ve Sultandağı ilçelerinde yaşayan vatandaşları olumsuz etkilemiştir. Ayrıca çevredeki 10'a yakın köyde yaşayanların geçim kaynağı olan sazlık ve kamış üretimi de büyük ölçüde zarar görmüştür. Özellikle sazlıkların altında bulunan torf tabakasında halen zaman zaman yanmalar meydana gelmektedir.

Eber Gölü, Akarçay ve Sultandağları'ndan gelen kaynak suları ile beslenen bir göldür. Çevresinde kirlilik, su seviyesi azalması ve tarımsal faaliyetler gibi nedenlerle Eber Gölü'nün doğal yapısında bozulmalar yaşanmaktadır. Gölü en çok besleyen kaynakların önüne bölgenin en yüksek barajı denilerek 105 metre yüksekliğe sahip Çay Barajı inşa edilmiştir. Her ne kadar Afyonkarahisar İleri Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi inşa edilse de organize sanayi, şeker fabrikası, Biokütle enerji santrali, alkoloid fabrikası atıkları ve diğer atıklar gölün su kalitesine telafisi neredeyse imkansız zararlar vermiştir. İklim krizi, kuraklık, madencilik faaliyetleri, ormansızlaştırma ve kontrolsüz su kullanımı da Eber Gölünü kurutan etmenler arasındadır. Sulak alanların azalmasıyla birlikte, yangınlar kontrol edilemez hale gelmiştir. Bilim insanları Eber Gölü'nün su kütlesindeki oksijen miktarının tükenme noktasına geldiğini belirterek göldeki sazlık ve turbalıklarda, neredeyse her yaz sonunda ve genellikle kurak aylarda yangınlar çıktığını belirtmektedir. Türkiye'deki 240 gölden 186'sı son 60 yılda tamamen kuruduğu ve geride kalan göllerin de kuraklık ve aşırı kirlilik tehdidi altında olduğu bilinmektedir. Bu nedenle, başta Eber gölü olmak üzere mevcut göller için etkin koruma çalışmaları yapılması gerekmektedir?

Bu bağlamda;

1. Çay Barajı'nın Eber Gölü'nü besleyen ana kaynakların önüne yapıldığı, gölü besleyen su kaynaklarının baraj ve gölet inşaatlarıyla akışının kesildiği belirtilmektedir. Baraj yapılmadan önce Eber Gölü'ne olası etkileri dikkate alınmış mıdır? Barajın Eber Gölü'ne olası etkileri üzerine Bakanlığınızın yaptığı bir çalışma var mıdır?

2. Eber Gölü'nü kirleten atık su ve organize sanayi, şeker fabrikası, Biokütle enerji santrali, alkoloid fabrikası atıkları ve diğer atıklar, erozyon, jeotermal akışkanlar, iklim değişiklikleri, madencilik faaliyetleri gibi etkenler için yaptığınız bir çalışma var mıdır? Eber Gölü'nün kirlenmesini engelleyecek, suyun miktarını ve kalitesini arttıracak ne gibi çalışmalarınız vardır?

3. Eber Sarısı ile nesli tükenme tehlikesi altındaki Saz Kedisi gibi birçok fauna ve flora türünü barındıran Eber Gölü'ndeki habitatın korunması nasıl sağlanacaktır?

4. Eber Gölü'nde çıkan yangınlara sadece havadan müdahalede bulunulabileceği ve havadan geç müdahale edildiği iddiasına ilişkin açıklamanız var mıdır?

5. Eber Gölü'nün bulunduğu havzada bütüncül bir koruma planı var mıdır? Var ise uygulamaya neden konulmamıştır?

6. Göldeki su miktarını azaltan hatalı tarımsal üretimleri engelleyecek misiniz? Yöre halkını kontrollü su kullanımı ve tarımsal ilaç kullanımı konularında bilinçlendirmek için çalışmalarınız var mıdır?

7. Eber Gölü'ne ulaşan çay ve dereler üzerinde yapılacak baraj ve gölet projeleri var mıdır?

8. Gölün dip çamuru alınarak yeterli temizlik yapılması sağlanacak mıdır?

9. Erozyona karşı göl çevresinde ağaçlandırma çalışması yapacak mısınız?

10. Eber Gölü'nün kirliliğini ve kurumasını engellemeye yönelik son beş yılda ne kadar para harcanmıştır?

11. Eber Gölü için bilim insanları ile ortak projeler geliştirecek misiniz?

## Bakanlığın cevabı

İklim değişikliğinin etkilerinin yoğun olarak hissedileceği Akdeniz iklim kuşağında yer alan ülkemizde büyüyen ekonomi ve artan üretimle tarımda, sanayide, enerjide, turizmde ve daha birçok sektörde suya olan ihtiyaç artmaktadır.

Bakanlığımızca 2016 yılında tamamlanan "İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi" ile iklim değişikliğinin tüm havzalarda yüzey ve yer altı sularına muhtemel etkisi tespit edilmiş ve gerekli uyum faaliyetleri belirlenmiştir.

Ulusal su verimliliği hedeflerinin ve stratejilerinin ortaya konulduğu "Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023-2033)" hazırlanmıştır.

Bulunduğumuz yüzyıl için yapılan iklim etki değerlendirmeleri, artan sıcaklıklar ve değişen yağış rejimi neticesinde tarımsal sulama, endüstri, kentsel ve turizm kullanımlarının hangi ölçüde artacağı ile ilgili olarak gelecek dönemlere ilişkin su ihtiyaçları projeksiyonları yapılmıştır.

Ülkemizde tüm sektörlerde suyun verimli kullanılması ve su verimliliği konusunda toplumsal farkındalığın artırılması amacıyla 31 Ocak 2023 tarihinde "Ulusal Su Verimliliği Seferberliği" başlatılmıştır.

Seferberlik kapsamında kentsel, endüstriyel ve tarımsal su verimliliğinin sağlanmasına ilişkin rehber dokümanlar hazırlanmış olup www.suverimliligi.gov.tr adresinden dokümanlara ulaşılabilmektedir.

Tüm sektörlerde su verimliliği bilincinin oluşturulması ve farkındalık oluşturulması maksadıyla ülke genelinde eğitim çalışmaları yürütülmektedir. Suyun verimli kullanılmasına ilişkin afişler ve bilboardlar hazırlanmış olup halkın farkındalığının sağlanması maksadıyla ortak alanlarda sergilenmeye başlanılmıştır.

Su Yönetimi Genel Müdürlüğümüzce tarım sektörü ile birlikte 12 sektörün adil ve dengeli su paylaşımını sağlamak aynı zamanda su kullanımından elde edilecek faydayı en üst seviyeye çıkarmak amacıyla havza ve alt havza bazında sektörel su tahsis planları (SSTP) hazırlanmaktadır. Eber Gölü'nün de yer aldığı Akarçay Havzası SSTP 2018 yılında tamamlanmış olup takip çalışmaları gerçekleştirilmektedir.

Havza ölçeğinde planlama çalışmaları kapsamda Eber Gölü'nün yer aldığı Akarçay Havzası'nda Nehir Havza Yönetim Planı (NHYP) 2021 yılında tamamlanarak uygulanmaya başlanmıştır. NHYP?'de Eber Gölü başta olmak üzere Akarçay Havzası'ndaki yer üstü ve yer altı su kaynakları su kütleleri bazında incelenmiş, su kütlelerinin üzerindeki noktasal, yayılı ve hidromorfolojik tüm baskı ve etkiler belirlenmiş ve yapılan izleme çalışmaları ile suyun miktar ve kalite durumları ortaya konulmuştur.

Ulusal Sulak Alan Komisyonu tarafından onaylanan Akşehir Eber Gölleri Sulak Alan Yönetim Planı'nın (2022-2026 yıllarını kapsayan) birinci uygulama hedefinde Akarçay Nehri başta olmak üzere gölü besleyen tüm yüzey su kaynaklarının (nehir, dere, kaynak vb.) düzenli akışının sağlanarak göle ulaştırılması hedeflenmiştir.

Yönetim planının ikinci uygulama hedefinde Eber Gölü'nün su kalitesinin iyileştirilmesi kapsamında;

TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı e Akarçay Nehri'ne deşarj yapan tüm yerleşim yerlerinin mevcut arıtma tesislerinin çalışmalarının sağlanması, arıtma tesisi olmayanların yapılmasının sağlanması,

"e Sulak alan çevresinde bulunan sanayi tesislerinin atık su arıtma tesislerinin denetlenmesi, verimli çalışmalarının sağlanması, e Sulak alan çevresinde bulunan hayvancılık tesislerinde sızdırmaz gübre depolama ünitelerinin yapılmasının sağlanması ve

• Akarçay Nehri ve Eber Gölü'nde su kalitesi parametrelerinin izlenmesi yer almaktadır.

Eber Gölü'nün kirlenmesini engellemek, su miktarını ve kalitesini artırmak üzere "Eber Gölü Su Verimliliği Eylem Planı" 2025 yılında hazırlanacaktır.

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğümüzce biyolojik çeşitlilik açısından önemli türlerin belirlenmesi ile nesli tehlike altına düşen veya düşebilecek türlerin korunması amacıyla tür koruma eylem planları hazırlanmıştır. Bu türler arasında yer alan Piyan-Eber Sarısı (Vuralia turcica-Thermopsis turcica) Tür Eylem Planı 2024-2028 yıllarını kapsayacak şekilde revize edilmiştir.

"Afyonkarahisar İli Flora (Damarlı Bitkiler) Fauna (Kuşlar, Memeliler, Çift Yaşarlar, Sürüngenler, İç Su Balıkları) ve Habitat/Ekosistem İzleme Projesi" başlıklı protokol Doğa Koruma ve Milli Parklar 5. Bölge Müdürlüğümüz ve Afyon Kocatepe Üniversitesi Rektörlüğü arasında imzalanmıştır. Protokol kapsamında endemik ve nesli tehlike altında olan bitki, hayvan türü (saz kedisinin (Felis chaus) dahil olduğu ve habitat alanlarının izlenmesi ve takibi yapılmaktadır.

Eber Gölü'nde çıkan yangınlarda (bataklık olmayan alanlarda) Belediye ve Orman Genel Müdürlüğümüz (OGM) araçlarıyla karadan müdahale edilmektedir. Havadan yangın söndürme faaliyetlerinde, dönem içerisinde meteorolojik veriler değerlendirilerek yangın risk durumu haritasına göre proaktif dağılımı yapılan hava araçları kullanılmaktadır.

Eber Gölü çevresinin tapulu tarım arazisi niteliğinde olması nedeniyle göl çevresinde ağaçlandırma çalışması planlanmamıştır.

Su ve diğer doğal kaynakları geliştirmeye yönelik tesisler ile birlikte altyapı projelerinin çevreye olan etkilerini saptamak için Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) raporları hazırlanmaktadır. ÇED yönetmeliğinde, "Bu yönetmeliğe tabi projeler için "ÇED Olumlu Kararı" veya "ÇED Gerekli Değildir Kararı" alınmadıkça bu projelere hiçbir teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez." hükmü yer almaktadır. Çay Barajı Projesi için "ÇED Olumlu Kararı" bulunmaktadır.

Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğümüzce (DSİ) Eber Gölü'ne ulaşan çay ve dereler üzerinde yapılması planlanan baraj/gölet projesi bulunmamaktadır.

İbrahim YUMAKLI
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** Çiçek Otlu (DEM Parti, İstanbul). “Eber Gölü'nde yaşanan kirliliğin ve gölün kurumasının önlenmesine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/19770, 25 Kasım 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-19770-eber-golu-nde-yasanan-kirliligin-ve-golun-kurumasinin-onlenmesine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/d1ff9c6e-a7f7-403b-a2c3-01936765e7f6

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.