# Esendere Gümrük Kapısındaki sınır geçişlerinde yaşanan sorunlara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/21692 - **Veren:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari) - **Muhatap:** Ticaret Bakanlığı (Ömer Bolat) - **Veriliş tarihi:** 7 Ocak 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 35 gün sonra, 11 Şubat 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ee09c0eb-f5a6-44f1-99e7-019440e95d2d - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-21692-esendere-gumruk-kapisindaki-sinir-gecislerinde-yasanan-sorunlara-iliskin > Öznur Bartin (DEM Parti), 7 Ocak 2025 tarihinde 7/21692 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Ticaret Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 35 gün sonra, 11 Şubat 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın, Ticaret Bakanı Ömer Bolat tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Öznur Bartin Son günlerde Hakkari'nin Yüksekova ilçesindeki Esendere Gümrük Kapısı'nda oluşan 10 kilometrelik tır kuyruğu, bölgesel ekonomiyi ve uluslararası ticaret akışını olumsuz etkilemektedir. Sorunun temel nedeni, İran tarafında yaşanan sistemsel aksaklıklar ve keyfi uygulamalar olarak değerlendirilmektedir. Bu durum, özellikle şoför esnafını mağdur etmekte, ticaretin işleyişini zorlaştırmaktadır. İran tarafında meydana gelen sistemsel sorunlar, sınır geçişlerinde uzun beklemelere yol açmaktadır. Bu aksaklıkların ticaret hacmi üzerindeki etkisinin detaylı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir. Türkiye tarafında ise bu sorunların ekonomik boyutlarının yeterince analiz edilip edilmediği ve İran ile diplomatik temasların hangi düzeyde sürdürüldüğü önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. Sorunun çözümüne yönelik etkili bir koordinasyon sağlanması gerekmektedir. Özellikle dikkat çeken bir diğer nokta, şoför esnafının İran tarafında maruz kaldığı keyfi muamelelerdir. Şoförlerin uzun süre bekletilmesi ve ticari akışın kesintiye uğraması hem ekonomik hem de insani boyutlarıyla ele alınmalıdır. Uluslararası ticaret kurallarına aykırı olan bu uygulamalar karşısında, İran tarafına gerekli diplomatik ve hukuki girişimlerin yapılması zorunludur. Esendere Gümrük Kapısı'nın fiziki altyapısı da mevcut sorunların çözümü için değerlendirilmelidir. 10 kilometreye ulaşan tır kuyrukları, sınır kapısının mevcut kapasitesinin yetersiz olduğunu göstermektedir. Bekleme sürelerinin azaltılmasına yönelik altyapı iyileştirmeleri ve lojistik düzenlemeler yapılması gerekmektedir. Aynı zamanda, şoför esnafının bekleme sırasında temel ihtiyaçlarını karşılayabileceği düzenlemeler sağlanmalıdır. Sorunun çözümü için Türkiye ile İran arasında daha etkin bir iş birliği geliştirilmesi önemlidir. Bu kapsamda, Urmiye Ticaret Odası veya İran Ticaret Bakanlığı gibi kurumlarla görüşmeler yapılması ve sınır geçişlerini düzenleyecek ortak mekanizmaların oluşturulmasını önermekteyiz. Ayrıca, benzer sorunların tekrar yaşanmaması için iki ülke arasında bir protokol hazırlanması gündeme alınabilir. Yaşanan sorunların bölgesel ekonomi üzerindeki etkileri de dikkate alınmalıdır. Uzun süreli tır kuyrukları, bölgedeki ticari faaliyetleri aksatmakta ve özellikle lojistik sektörü ile esnaf üzerinde olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Bu nedenle, bölge ekonomisine ilişkin kapsamlı bir analiz yapılmalı ve çözüm önerileri yerel aktörlerin katılımıyla şekillendirilmelidir. Esendere'de yaşanan bu sorunlar, ticaretin kesintisiz bir şekilde devam etmesi ve şoför esnafının mağduriyetinin giderilmesi açısından dikkatle ele alınmalıdır. İran tarafıyla yapılacak diplomatik ve ticari görüşmelerin, sorunların çözümüne katkı sağlayacak somut adımlarla sonuçlanması önem taşımaktadır. Bu bağlamda; Esendere Gümrük Kapısı'nın fiziki altyapısına yönelik iyileştirme çalışmaları yapılmakta mıdır? Yapılıyorsa bu çalışmaların kapsamı ve tamamlanma süresi nedir? İran tarafında yaşanan sistemsel aksaklıklar ve keyfi uygulamalara karşı bugüne kadar hangi diplomatik girişimlerde bulunulmuştur? Bu girişimlerin sonuçları nelerdir? Şoför esnafının uzun bekleme süreleri sırasında temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için Türkiye tarafında ne gibi düzenlemeler yapılmıştır? Esendere"de yaşanan bu sorunların Hakkâri ve bölge kentlerine veya ulusal ekonomi üzerindeki etkilerine dair bir analiz yapılmış mıdır? Yapılmışsa, bu analizlerin sonuçları nelerdir? İran ile Türkiye arasında sınır geçişlerini düzenleyecek ortak mekanizmalar oluşturulmasına yönelik herhangi bir protokol veya anlaşma çalışması bulunmakta mıdır? Esendere Gümrük Kapısı'ndaki mevcut kapasitenin artırılması için kısa ve orta vadede ne gibi somut adımlar atılması planlanmaktadır? Uluslararası ticaret kurallarına aykırı olan İran tarafındaki keyfi uygulamalar konusunda hangi hukuki girişimlerde bulunulması planlanmaktadır? Bu konuda uluslararası kuruluşlara başvurulmuş mudur? ## Bakanlığın cevabı İlgi (o : 15.01.2025 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1565759 sayılı yazınız. İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Hakkâri Milletvekili Sayın Öznur BARTİN tarafından verilen 7/21692 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur. Bilgilerini ve gereğini arz ederim. Üva olak Prof. Dr. Ömer BOLAT Bakan Ayrıntılı bilgi için; Mü Telefon No: 03124491331 Faks No: 0312449 13 41 GÜLAY ÖZCAN ik ç TİCARET BAKANLIĞI Hakkâri Milletvekili Sayın Öznur BARTİN'e Ait 7/21692 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar: Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir: 1. 7) Ülkemiz ile İran arasında 2014 yılında imzalanmış olan "Ortak Gümrük Komitesi Tüzüğü" çerçevesinde Sayın Bakan Yardımcılarının başkanlığındaki heyetlerin katılımıyla düzenli aralıklarla Gümrük İdaresi Başkanları Toplantıları düzenlenmekte; bahse konu toplantılarda diğer iş birliği alanlarının yanı sıra, İran ile ticarette Türk ticaret erbabınca karşılaşılan problem ve zorluklar gündeme getirilmekte, iki ülke arasındaki sınır geçişlerini düzenleyecek uygulama ve tedbirler görüşülmektedir. Ayrıca, İran ile ülkemiz arasında 2015 yılında imzalanan "Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile İran İslam Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Taşıtların ve Eşyanın Uluslararası Dolaşımına İlişkin Elektronik Veri Değişimi Anlaşması" bulunmaktadır. Diğer taraftan, Yap-İşlet-Devret modeli ile 2016 yılında çağın gereklerine uygun olarak modemize edilen Esendere Gümrük Kapısında, 3 giriş - 3 çıkış olmak üzere toplam 6 araç muayene peronu, yarı sabit X-Ray araç tarama sistemi, bagaj X-Ray cihazları, | adet arama hangarı, 2 adet yolcu salonu ve temel ihtiyaçların karşılanabilmesi için sosyal alanlar inşa edilmiş olup, gümrük sahasında mevcut iş akışının iyileştirilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. Bununla birlikte, gümrük işlem ve süreçlerinin daha konforlu ve etkin bir şekilde yürütülmesi, sahada işlem sırası bekleyen araçların düzenli bir şekilde muayene kontrollerinin gerçekleştirilmesi ve uygun şartlarda park yapmaları amacıyla TIR bekleme alanı yapılması için Hakkâri Valiliği ile koordineli bir şekilde çalışmalar yapılmaktadır. --- **Kaynak gösterme:** Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Esendere Gümrük Kapısındaki sınır geçişlerinde yaşanan sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/21692, 7 Ocak 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-21692-esendere-gumruk-kapisindaki-sinir-gecislerinde-yasanan-sorunlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ee09c0eb-f5a6-44f1-99e7-019440e95d2d Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.