# Van ilinde tarım ve hayvancılık alanında yaşanan sorunlara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/23956 - **Veren:** Gülderen Varli (DEM Parti, Van) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 5 Şubat 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 104 gün sonra, 20 Mayıs 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/587f530c-6107-4c8f-9730-0194db9c8e1a - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-23956-van-ilinde-tarim-ve-hayvancilik-alaninda-yasanan-sorunlara-iliskin > Gülderen Varli (DEM Parti), 5 Şubat 2025 tarihinde 7/23956 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 104 gün sonra, 20 Mayıs 2025). ## Önerge metni Aşağıda belirtilen sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98*inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ıncı ve 99*uncu maddeleri uyarınca yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Gülüteren VARLİ Van Milletvekili Van'da yıllarca uygulanan kayyım pratikleri Van'ı işsiz ve göç eden bir kente dönüştürmüş, üretimin azalmasına ve ekonomik krizin derinleşmesine sebebiyet vermiştir. Van "ın sahip olduğu coğrafi koşullar, geniş mera, yayla ve çayır alanları ile beraber tarım ve hayvancılık faaliyetleri hem beslenme kaynakları hem de ekonomik fonksiyonlar için son derece önem taşımaktadır. Van ilinin sahip olduğu bu alanlara yönelik yapılan beşeri müdahalelerden dolayı hayvancılıkla beraber tarımsal üretimde ciddi zararlar görmektedir. Yaşanan kuraklıkla beraber, artan yem ve ot fiyatları, yasaklı mera alanları ve çobanların istihdam sorunu gün gittikçe Van?da hayvancılığı etkilemekte ve üretimi düşürmektedir. Oysa, hayvancılık sağladığı birçok istihdam alanı ile birden fazla sanayi dalına hammadde sağlamakta ve yapıldığı ilin kalkınmasını etkileyen önemli bir ekonomik faaliyettir. Van'da yurttaşların hayvancılıkla geçimini sağladığı önemli ilçelerden biri de Muradiye ilçesidir. e Muradiye ilçesinde tarım ve hayvancılıkta son yıllara göre verimin düştüğü belirtilirken; tarımsal desteklerin zamanında ödenmediği, çobanların istihdam sorunu, yem ve ot fiyatlarındaki artışının aksine hayvan fiyatlarının düşmesi ve kullanılan mazot, gübre fiyatlarındaki artış, Muradiye başta olmak üzere Van ilinde çiftçilik yapanları üretimden uzaklaştırmaktadır. Ayrıca, Van merkez ve Muradiye ilçesinde ekonomik daralma ve alım gücünün düşmesi nedeniyle çok sayıda esnaf kepenk kapatmaktadır. Bölgedeki çiftçi ve hayvancılık sektöründeki sorunların esnafa da yansıdığı açıkça görülmektedir. Bu bağlamda; 2395" 1. Van'da tarım ve hayvancılık yapan çiftçilerin yaşadığı sorunlara ilişkin alınan tedbirler nelerdir? 2. Bakanlığınıza ve bağlı kurumlarına son yıllarda hayvancılık alanında üretimin düştüğü ve verimin azaldığına dair yapılan başvurulara ilişkin alınan tedbirler ve yapılan çalışmalar nelerdir? Yapılan başvuruların akıbetlerine ilişkin bakanlığınız tarafından bir açıklama yapılacak mıdır? 3. Çiftçilerin mazot ve gübre maliyetleri, yem ve ot fiyatlarının artışları sebebiyle üretimde zorlandıkları bilinmektedir. Yaşanılan bu zorluklara ilişkin bakanlığınız tarafından alınan ek önlemler nelerdir? Herhangi bir önlem alınmamışsa gerekçesi nedir? 4. Tarımsal destekleme ödemelerinin geç yatırılmasının nedenleri nelerdir? Desteklerin zamanında ödenmesi ve yeni bir düzenleme yapılması için bakanlığınız tarafından yapılan herhangi bir çalışma var mıdır? 5. Küçük ve orta ölçekli çiftçilerin üretimini sürdürebilmesi için maliyetleri düşürmeye ve üretimi teşvik etmeye yönelik yeni destek paketleri hakkında yapılan herhangi bir çalışma var mıdır? 6. Hayvancılığı teşvik etmek amacıyla küçük ölçekli üreticilere yönelik çoban desteği, yem desteği veya kredi kolaylığı sağlayacak bir proje hazırlığı var mıdır? Uygulanan ya da hazırlanan bir proje yoksa bunun gerekçesi nedir? 7. Son 10 yıl içinde Van ve Muradiye ilçesinde çiftçilik yapmayı bırakıp başka illere göç eden kişi sayısı bilinmekte midir? -8. Son 5 yıl içinde Van ve Muradiye ilçesinde kepenk kapatan esnaf sayısı kaçtır? Esnafların yaşadığı ekonomik sorunların çözümü için Bakanlığınızın herhangi bir girişimi var mıdır? ## Bakanlığın cevabı Van ilimizde Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)'ne kayıtlı 2015 yılında 30.953 üretici, 2024 yılında ise 31.024 üretici bulunmaktadır. Van ilimiz Muradiye ilçesinde ise ÇKS'ye kayıtlı 2015 yılında 1.711 üretici, 2024 yılında ise 2.104 üretici bulunmaktadır. Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir. Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir. Tarımsal desteğin türüne bağlı olarak desteklerin ödeme zamanı değişmektedir. Sertifikalı tohum kullanım, çiğ süt, tiftik, ipek böceği, besilik erkek sığır, hayvan gen kaynakları ve hayvan hastalıkları tazminatı gibi destekler yılı içinde ödenmektedir. Ayrıca hububat, baklagil ve dane mısır desteklerinin ödemelerine bütçe imkanları doğrultusunda üretim yılı içinde de başlanabilmektedir. Üretim, kontrol ve destek başvuru sürecinin tamamlanması, ürün satışının gerçekleşmesi gibi nedenler ile bazı desteklerin üretim yılı içinde ödenmesi mümkün olmamaktadır. Bakanlığımız tarafından yapılan tarımsal destekleme ödemeleri için Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa göre tahsis edilen bütçenin kullanımı; Bakanlığımız teklifi doğrultusunda, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenmektedir. Hayvancılıkta sürdürülebilirliğin sağlanması, geliştirilmesi, verimliliğin artırılması, üreticinin korunması, hayvansal ürün piyasalarında istikrarın sağlanarak tüketicinin yeterli ve sağlıklı gıdaya erişimi Bakanlığımızın öncelikleri arasında yer almaktadır. Bu çerçevede yetiştiricilere hayvansal üretim konularında destekleme ödemesi yapılmakta ve projeler uygulanmaktadır. 8760 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında hayvansal üretim, su ürünleri üretimi, tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Hayvansal üretimde yeni destekleme programı temel hayvancılık ve ürün geliştirme destekleri olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. e Temel hayvancılık destekleri; büyükbaş hayvancılık, küçükbaş hayvancılık, atık, arıcılık ve ipek böceği faaliyetlerinin desteklenmesinden oluşmaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan yetiştiricilere temel destek tutarına ilave destek verilecektir. Ayrıca suni tohumlama, soy kütüğü, yerli sperma, ari işletme, sürü yöneticisi (çoban) gibi verimlilik kriterlerine ilave destek sağlanmaktadır. e Ürün geliştirme destekleri; çiğ süt, besilik erkek sığır (karkas), tiftik üretimi desteklerini kapsamaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi Sirateji Geliştirme Başkanlığı ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan üreticilere temel destek tutarına ilave destek verilecektir. Ayrıca ari işletme, kendi tankında soğutma, örgüt üzerinden pazarlama, karkas ağırlığı, kaliteli tiftik ve sözleşmeli üretim gibi verimlilik kriterlerine ilave destek verilmektedir. Yeni destekleme modeli ile ilk defa; e Oğlak ve kuzuya temel destek ödemesi, e o Genç ve kadın yetiştiriciye ilave destek, " Aile işletmelerine temel destek oranında ilave destek, e Doğduğu aile işletmesinden kesime giden erkek sığırlara ilave destek, e Gezginci arıcılık yapanlara ilave destek ve e Birinci derece örgüt üyesi yetiştiricilere ilave destek verilmektedir. Ayrıca planlı üretim bölgelerinde uygun üretim yapanlara ilave destek ve her buzağıya temel destek ödemesi yapmak suretiyle üreten herkesin destek alması sağlanmaktadır. Yeni destekleme modeli ile birlikte hayvancılık işletmelerinin ekonomik açıdan güçlü, dirençli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşması hedefiyle sübvansiyonlu kredilerde; kadınlara, gençlere ve planlı üretim bölgelerine ilave indirim uygulanmaktadır. Bu sayede geleceğimizin teminatı gençlerimiz ve ailemizin temel direği olan kadınlarımızın üretimde kalmalarına imkân sağlanmaktadır. Hazırlanan yeni destekleme modeliyle hayvancılıkta temel amacımız; verimli, kaliteli, sağlıklı ve sürdürülebilir bir üretim modeli ile gıda ve tarım alanında ülkemizi bölgesinde lider, dünyada küresel aktör hâline getirmektir. Yeni destekleme modelinde su ürünleri desteklerinde, yetiştiricilere her bir teknik kriter için temel destek tutarına ilave destek verilecek, küçük ölçekli balıkçılık desteği "643-100 arasında artırılacak ve balıkçı gemisi sahibi veya ortağı kadınlara küçük ölçekli balıkçılık desteği 935 daha fazla ödenmektedir. 2024 yılı için sürü yöneticisi istihdam desteği 9620 artırılarak 36.000 TL'ye çıkarılmıştır. 8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Yeni destekleme modeliyle; e İlk defa bitkisel üretim destekleri 3 yıllık ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. Strateji Geliştirme Başkanlığı e Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. e Çifiçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir. Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir. Çifiçi Kayıt Sistemine kayıtlı olan, planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten tüm çiftçilere ve planlama kapsamı dışındaki diğer ürünleri üreten çiftçilerin tamamına temel destek ödenecektir. Böylece stratejik ürünlerin mazot maliyetinin 9050'si ve gübre maliyetinin 9625'i karşılanacaktır. Planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten çiftçilere temel desteğe ilave olarak planlı üretim desteği verilerek, mazot maliyetinin 90100'ü ve gübre maliyetinin 7050'si karşılanacaktır. Diğer taraftan su kısıtının olduğu 11 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen arpa, buğday, yağlık ayçiçeği, aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çiftçilerimize ise gübre maliyetinin kalan 9050*lik kısmı da yer altı su kısıtı desteği olarak verilecektir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin 90100*ü desteklenecektir. Çiftçilerimize bitkisel üretim destekleri nakdi olarak ödenecektir. Yem bitkileri üretim planlaması kapsamına alınmış olup, tüm havzalarda desteklenecektir. Süt havzası olarak belirlenen illerde yem bitkisi üreten çiftçilere ilave 9050 planlı üretim desteği ödenecektir. Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir. Biyolojik ve biyoteknik mücadele desteği, patates siğili desteği, lisanslı depolarda muhafaza edilen ürünler için kira desteği (Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen kira ücret tarifesinin "075'i oranında), bitkisel üretim sigortası, hasar fazlası, çay budama tazminatı ve masrafi destekleri de devam edecektir. Üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9625-96100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir. Üreticilerimiz temel bitkisel ve temel hayvansal üretim konularında 300.000 TL'ye kadar sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TL'ye kadar 9050-9100 aralığında faiz/kar payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir. Bu kapsamdaki işletme kredi/finansmanlarının belirli bir kısmı ayni olarak tahsis edilmekte, bu Strateji Geliştirme Başkanlığı tutar akaryakıt, gübre, tohum, fide, ilaç, veterinerlik hizmeti, yem, aşı ve benzeri tarımsal girdilerin alımına yönelik kullandırılmaktadır. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Gülderen Varli (DEM Parti, Van). “Van ilinde tarım ve hayvancılık alanında yaşanan sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/23956, 5 Şubat 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-23956-van-ilinde-tarim-ve-hayvancilik-alaninda-yasanan-sorunlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/587f530c-6107-4c8f-9730-0194db9c8e1a Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.