# Gaziantep'te yetiştirilen bir zeytin türünün verimliliğine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/24165 - **Veren:** Orhan Sarıbal (CHP, Bursa) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 13 Şubat 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 138 gün sonra, 1 Temmuz 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/d9c3b21e-e4b8-4a9b-8462-019504c9598f - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-24165-gaziantep-te-yetistirilen-bir-zeytin-turunun-verimliligine-iliskin > Orhan Sarıbal (CHP), 13 Şubat 2025 tarihinde 7/24165 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 138 gün sonra, 1 Temmuz 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 11.02.2025 yi an Sarıbal " Bursa Milletvekili Gaziantep'te geçmiş yıllarda hükümet tarafından verilen teşviklerle Gemlik Zeytini fidanlarının ekimi desteklenmiş, ancak bölgenin ekolojik yapısına uygun olmayan bu türün yeterli verim vermediği, kuruma oranlarının yüksek olduğu ve çiftçilerin büyük mağduriyet yaşadığı görülmüştür. Zeytin ve Zeytinyağı Rekoltesi Ulusal Resmi Tespit Heyetlerince Güneydoğu genelinde toplam 8 il ve bağlı ilçelerinde, zeytin ağacı gelişimi ve verimlilik için ekstrem iklim koşullarının yaşandığı, özellikle çiçeklenme döneminde düşük gece sıcaklıkları ve don olaylarının gerçekleştiği, Temmuz-Ağustos aylarında ise aşırı yüksek sıcaklıkların bitki gelişimini olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Düşük ve zayıf sürgün verimi, küçük kalibreli ve buruşuk meyve oluşumu, sürgün kuruması ve hatta bitki kayıplarının olduğu sahalara lokal olarak rastlanılmıştır. Sulama yapılamayan zeytinliklerde kararına ve buruşmalar görülmüştür. Hastalık ve zararlılar açısından Zeytin sineği, Zeytin halkalı leke, Ağaç sarı kurdu, Antraknoz ve Vertisilyum solgunluğu hastalığına bağlı zararlanmalara yer yer rastlanılmıştır. Bölgede bu yıl geçen yıla göre daha yüksek ürün beklentisi olduğu, çiçeklenme döneminde gece düşük sıcaklıklılar lokalinde meyve tutumunu olumsuz etkilemiştir. Oğuzeli ve Nizip ilçelerinde yer alan bazı Gemlik plantasyonlarında ise Ağaç Sarı Kurdu (Zeuzera pyrina) zararının olduğu iletilmiştir. Gaziantep iline ait 2023-2024 sezonunda toplam 9.224.929 adet meyve veren, 1.190.981 adet meyve vermeyen ağaç mevcuttur. Ağaç başına ortalama 3,1 kg. zeytin verimi ile 28.500 ton zeytin tanesi alınacağı, bunun 1.500 tonunun sofralığa, 27.000 tonunun yağlığa ayrılacağı, bundan da ortalama 1/ 4,5 randıman ile 6.000 ton zeytinyağı elde edileceği tahmin edilmiştir. İNE Eİ Oysa bu bölgenin doğal ve yerel zeytin türleri olan Nizip ve Kroisos çeşitleri yağ oranı ve kalite bakımından daha uygun olduğu halde, yanlış destekleme politikaları nedeniyle bölgeye uyumlu olmayan sofralık türlerin ekilmesi teşvik edilmiştir. Gemlik tipi sofralık zeytinlerden 5-7 kilogramda 1 kilogram yağ elde edilirken, Nizip ve Krosios tipi 3-4 kilogram zeytinden 1 kg yağ elde edilebilmektedir. Bu çerçevede, 1. 2000'li yıllarda dönüm başına verilen 250 TL destekle ülke genelinde ekilen zeytin fidariları ile ilgili yapılan etki analizleri nelerdir? Gemlik Zeytini'nin Gaziantep gibi uygun olmayan bölgelere dikilmesinin tarımsal sonuçları değerlendirilmiş midir? 2.4165 Gaziantep ve çevresinde ekilen Gemlik Zeytini ağaçlarının verimliliği, hastalık ve kuruma oranlarına dair bakanlığınızın herhangi bir saha araştırması veya raporu var mıdır? Bölgenin iklim ve toprak yapısına uygun olmayan sofralık zeytin türleri yerine, asit oranı düşük ve yüksek yağ içeriğine sahip Nizip ve Kroisos zeytin türlerinin ekiminin teşvik edilmesi için bir çalışma yapılması planlanmakta mıdır? Yanlış zeytin türü seçimi nedeniyle mağduriyet yaşayan üreticilere yönelik herhangi bir telafi edici destekleme programı uygulanacak mıdır? Bölgedeki aşırı sıcaklık ve hastalıklarla mücadele etmek için Bakanlığınızın aldığı önlemler nelerdir? Bölgede zeytin ve zeytinyağı üretiminin artırılması amacıyla teşvik ve destek planlanmakta mıdır? Sulama yapılamayan zeytinliklerde verimi artırmak ve kuruma oranlarını düşürmek için Bakanlığınızın yürüttüğü bir proje veya destekleme programı var mıdır? ## Bakanlığın cevabı Bakanlığımızca bitkisel üretimin en önemli girdilerinden olan fidan maliyetinin düşürülerek çiftçi gelirlerinin artırılması, sürdürülebilirliğin sağlanması ve fidan üretiminin yetersiz olduğu türlerde üretimin teşvik edilmesi amacıyla 2005 yılından itibaren sertifikalı fidan/fide ve standart fidan kullanım desteği verilmektedir. Bu kapsamda bugüne kadar ülke genelinde 3,2 milyon dekar alan için 565 milyon TL destekleme ödemesi yapılmıştır. Desteklenen türler içinde sertifikalı/standart fidan ile zeytin bahçesi tesislerine 718 bin dekar alana 136 milyon TL destekleme ödemesi yapılmıştır. Gemlik çeşidi zeytin, her yıl düzenli olarak meyve vermektedir. Bu özelliğinden dolayı bölgeye dikimi sağlanmıştır. Yerel çeşitlerimiz ise bir yıl ürün verip bir yıl ürün vermeme özelliğine sahiptir. Suya her bitki gibi zeytinde ihtiyaç duymaktadır. Bölgede yetiştirilen zeytinlerin çok büyük bir bölümü kuru şartlarda yetiştiriciliği yapılmaktadır. Bölgede dikilen Gemlik çeşidi zeytinlerin verim durumları yağmur ve sulama durumuna göre değişmekle birlikte yağmurun azalmasından dolayı diğer çeşitlerde olduğu gibi verimde düşmektedir. Özellikle Gemlik çeşidinde; zeytin dal kanseri, verticillium hastalığı ve ağaç sarıkurdu zararlısı bulunmaktadır. İllçe tarım ve orman müdürlüğümüz teknik personelince çiftçilerimize bu hastalık ve zararlıyla mücadelede, kültürel tedbirler hakkında bahçelerde uygulamalı eğitimler verilmektedir. Eğitimler yıl boyunca devam etmektedir. Zeytinyağında düşük asit oranları çeşit özelliğinden ziyade doğru uygulamaların zamanında yapılması, doğru hasat zamanı seçimi, uygun koşullarda işleme ve depolama ile alakalıdır. Bölgede son yıllarda dikimi diğer çeşitlere oranla daha fazla yapılan Gemlik zeytin çeşidi hem yüksek yağ verimi hem de kaliteli ürünü ile sofralık ve yağlık üretime uygun olup üreticilerin ürünlerini değerlendirmeleri esnasında alternatif sunabilmektedir. Bölgenin hâkim çeşidi olan Nizip yağlık zeytin çeşidinin üretimi ve yaygınlaştırılması ile ilgili çalışmalar da sürmektedir. Bölgede Kroisos olarak adlandırılan bir çeşit bulunmamaktadır. Bakanlığımız tarafından 2007 yılında 2007/12477 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı çıkarılmış ve 2008-2012 dönemini kapsayan "Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı" hazırlanarak yürürlüğe koyulmuştur. Söz konusu Eylem Planı 5 yılda bir yenilenmekte olup 2023-2027 dönemini kapsayan eylem planı yürürlüktedir. Eylem planı çerçevesinde ülke genelindeki meteorolojik veriler, sulama amaçlı baraj ve göletlerin doluluk oranları, 81 ildeki hububat ekim alanları ve hububatın fenolojik gözlemleri bir bütün olarak değerlendirilmekte ve tarım yılının her ayı için "İzleme Erken Uyarı ve Tahmin Komitesi Raporu" ile "Risk Değerlendirme Komitesi Raporu" hazırlanmaktadır. Bu raporlar, komite üyesi kurum ve kuruluşlarla düzenli olarak paylaşılmaktadır. Küresel ısınma, iklim değişikliği ve aşırı sıcaklık nedeniyle zaman zaman bitkisel üretim etki altında kalabilmektedir. Bitkileri sıcaklığın etkisinden korumanın en etkili yolu sulama, azaltılmış toprak işleme ve toprak yüzeyinin tek yıllık bitkilerle örtülü tutulmasıdır. Böylece bitkilerin hastalık ve zararlılara dayanıklılığı ve verimi önemli derecede artacaktır. Bu konularda İl/ilçe tarım ve orman müdürlüğümüzce arazide uygulamalı olarak çiftçilerimize eğitimler verilmektedir. Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak Strateji Geliştirme Başkanlığı amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir. Çiftçi Kayıt Sistemi'ne kayıtlı zeytin üreticilerine 2024 yılı üretimleri için aşağıdaki destekler verilmektedir. e Zeytinyağı Fark Ödemesi Desteği: 100 krş/Kg, Dane Zeytin Fark Ödemesi Desteği: 20 kış/Kg, Geleneksel Zeytin Bahçelerinin Rehabilitasyonu Desteği: 200 TL/da, Mazot ve Gübre Desteği: 138 TI./da, Katı Organik ve Organomineral Gübre Desteği: 40 TL/da, Standart/Sertifikalı Fidan Kullanım Desteği: 400-1.000 TL/da, Organik Tarım Desteği: 55-110 TL/da İyi Tarım Uygulamaları Desteği: 55-110 TI./da, Küçük Aile İşletmesi Desteği: 200 TL/da, Toprak Analizi Desteği: 50 TL/Analiz, Biyolojik ve Biyoteknik Mücadele Desteği: 870 TL/da, TARSİM poliçe bedelinin 9650'si, Lisanslı depolarda muhafaza edilen zeytin ve zeytinyağında kira desteği ve analiz desteği, e Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı çerçevesinde; depolama, ürün işleme, paketleme, ambalajlama, sulama ile makine-ekipman alımı konularında 9050 hibe desteği, e IPARD Programı kapsamındaki 27 ilde "bitkisel üretimin çeşitlendirilmesi, bitkisel ürünlerin işlenmesi ve paketlenmesi" başlığı altında 9055-65 arasında değişen hibe oranlarında yatırım desteği, e Zeytin üreticilerimize, Ziraat Bankası ve tarım kredi kooperatifleri tarafından indirimli tarımsal kredi kullandırılmaktadır. Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir. 8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Yeni destekleme modeliyle; Strateji Geliştirme Başkanlığı e İlk defa bitkisel üretim destekleri 3 yıllık ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. e Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamukuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. e Çifiçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir. Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir. Yeni destekleme modelinde üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. 2025 üretim yılı için destek katsayı değeri dekara 244 TL'dir. Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. Bu kapsamda zeytin üreticilerine temel destek kapsamında dekara 244 TL destekleme yapılacaktır. Ülkemizde son yıllarda biyotik-abiyotik stres koşullarına ve iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşı öncelikler dikkate alınarak yeni çeşit ve anaç geliştirmeye yönelik ıslah çalışmaları ağırlıklı olarak yürütülmektedir. Ayrıca Gaziantep bölgesinde "Sulu ve Kuru Koşullarında Bazı Yerli ve Yabancı Zeytin Çeşitlerinin Performanslarının Belirlenmesi" projesiyle bölgenin yerli çeşitlerinin, aralarında Gemlik çeşidinin de bulunduğu 15 zeytin çeşidi ile sulanan ve sulanmayan koşullarda bu çeşitlerin bölgedeki adaptasyonları denenmektedir. Gemlik çeşidi, mevcut çeşitler arasında 15 kg/ ağaç ile verim açısından öne çıkan çeşitler arasında bulunmaktadır. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Orhan Sarıbal (CHP, Bursa). “Gaziantep'te yetiştirilen bir zeytin türünün verimliliğine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/24165, 13 Şubat 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-24165-gaziantep-te-yetistirilen-bir-zeytin-turunun-verimliligine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/d9c3b21e-e4b8-4a9b-8462-019504c9598f Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.