# Bursa'nın Orhangazi ilçesinde bir şirketin tarım alanlarında sanayi tesisi işlettiği iddiasına ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/24699 - **Veren:** Kayıhan Pala (CHP, Bursa) - **Muhatap:** Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Murat Kurum) - **Veriliş tarihi:** 21 Şubat 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 237 gün sonra, 16 Ekim 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/4b2a006a-929e-44e3-89c5-01953d299555 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-24699-bursa-nin-orhangazi-ilcesinde-bir-sirketin-tarim-alanlarinda-sanayi-tesisi-islettigi-iddia > Kayıhan Pala (CHP), 21 Şubat 2025 tarihinde 7/24699 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 237 gün sonra, 16 Ekim 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 96 ve 99*uncu maddelerine uygun olarak, Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat KURUM tarafından yazılı olarak yanıtlanması için gereğinin yapılmasını arz ederim. Bursa ili Orhangazi ilçesinde Cargill Tarım ve Gıda Sanayi Tic. A.Ş.'nin, tarım niteliği korunacak arazilerde izinsiz sanayi yapılaşması ve tarım dışı kullanıma ilişkin onlarca yargı kararı bulunmasına karşın, söz konusu faaliyetlerini sürdürdüğü iddiaları kamuoyunda uzun yıllardır gündemdedir. Mahkemelerce iptal edilen planlara, ruhsatlara ve "tarım dışı kullanım izni"ne rağmen, yeni yönetmelik ve plan değişiklikleriyle tarım alanlarının fiilen sanayiye açıldığı öne sürülmektedir. Cargill'e ait nişasta fabrikasının, başından bu yana "Tarımsal Niteliği Korunacak Alan" içinde olduğu hâlde, çeşitli mevzi imar planları ve bakanlık kararlarıyla sanayi faaliyetine açıldığı ve bu kararların çoğunun yargı tarafından iptal edildiği belirtilmektedir. Örneğin, 1998"den bugüne 11 ayrı iptal kararı kesinleşmiştir. Basına yansıyan süreçte; Danıştay 6. Dairesi, Bursa İdare Mahkemeleri ve Danıştay 10. Dairesi gibi farklı yargı mercilerince iptal kararları verildiği, buna karşın mahkeme hükümlerinin ya uygulanmadığı ya da yeni plan değişiklikleriyle "füli durum" yaratıldığı iddia edilmektedir. AİHM (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi) kararlarının dahi uygulanmadığı, bakanlıklarca veya yerel idarelerce yasal süreçlerin görmezden gelindiği öne sürülmektedir. 1. sınıf verimli tarım arazilerinde sanayi yapılaşması, hem Bursa'nın çevre düzeni planlarına aykırıdır hem de İznik Gölü gibi önemli su kaynaklarının kalitesini tehdit etmektedir. Dava dilekçelerinde ve kamuoyunda, tarım arazilerinin doldurulup sanayi, kullanımına dönüştürüldüğü, yeraltı ve yüzey sularının kirliliğe maruz kaldığı, yöre çiftçisinin sulama ve toprak verimi kayıpları yaşadığı belirtilmektedir. Yakın dönemde mahkeme tarafından iptal edilmiş ruhsat ve planlar (örneğin 25/01/2023 tarihli Bursa 3. İdare Mahkemesi kararı) olmasına rağmen, Bakanlığınız tarafından yeni plan değişiklikleri ile Cargill?e ait yapılar için tekrar ruhsat verilmesinin hazırlığında olunduğu iddia edilmektedir. Mahkeme kararlarının uygulanması gerekirken, tekrar sanayi imarına olanak tanıyan düzenlemeler yapıldığı iddiaları kamuoyuna yansımıştır. Yerel yönetimlerin uygulamaları yanında, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının da tarım ve doğal sit alanlarını koruması, "tarım niteliği korunacak" statülü arazilerde sanayi faaliyetine onay vermemesi beklenmektedir. Fakat yeni plan ve ruhsatlarla ilgili bakanlık onayı olup olmadığı, iptal kararlarına rağmen neden müdahale edilmediği gibi sorular kamuoyunca yanıt beklemektedir. Yukarıdaki gerekçeler çerçevesinde, Bursa Orhangazi'deki Cargill tesisinin faaliyetleri ve mahkeme kararlarının uygulanmaması yönündeki iddialar, bölgede kamu adına büyük bir endişe kaynağıdır. Konu, tarım arazilerinin korunması, ekoloji ve yargı kararlarının saygınlığı açısından acilen yanıtlanması gereken bir boyut taşımaktadır. Bu bağlamda; 1. Yargı kararlarıyla iptal edilmiş planlar, yapı ruhsatları ve tarım dışı kullanım izinleri bulunmasına rağmen, Bakanlığınız tarafından Cargill tesisinin faaliyetini sürdürmesine dair hangi resmi inceleme veya denetim yapılmıştır? Mahkeme kararlarını uygulanmayan idareler ve sorumlular hakkında Bakanlığınızın başlattığı veya talep ettiği bir soruşturma var mıdır? 2. Bahsi geçen bölgede, 05/12/2022 tarihli İznik Gölü 1/25.000 Ölçekli Nazım İmar Planı ve Orhangazi Belediye Meclisi?nin 10 Ekim 2023 tarih, 50 sayılı kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı gibi düzenlemelerle iptal edilen ruhsatların yeniden verileceğine dair iddialar söz konusudur. Bakanlığınız bu plan değişikliklerini onaylamış mıdır veya sürece dair resmi bir değerlendirmesi var mıdır? i 3. Söz konusu alanlar "Tarımsal Niteliği Korunacak Alan" olarak tanınmış, 11 ayrı iptal kararıyla da bu statü pekiştirilmiştir. Buna karşın, tarım dışı kullanım izninin yeniden verilmesi veya saklı biçimde sürdürülmesi Bakanlığınızın bilgisi dâhilinde midir? 4. İptal edilen ruhsatların dayanak aldığı imar planlarının da defalarca yargı kararlarına konu olması sonrası, hâlihazırda Cargill tesisinin yasal statüsü nedir? Bakanlığınızın kayıtlarında, Cargill işletmesi "tarım arazisinde sanayi faaliyeti" olarak mı, yoksa "yasal mevzuata uygun bir endüstri yatırımı" olarak mı gözükmektedir? Eğer herhangi bir yasal zemini kalmadıysa, Bakanlığınız hangi tedbirleri almayı planlamaktadır? 5. İznik Gölü çevresi, su varlığının korunması gereken hassas bölge olarak bilinmekte olup, alanda sanayi faaliyetinin genişlemesi ekolojik açıdan tehdit oluşturmaktadır. Son yayımlanan 125.000 ölçekli İznik Gölü Çevre Düzeni Planı, mahkemece iptal edilen önceki planlar yerine mi getirilmiştir? Bu yeni planda Cargill tesisinin yer aldığı alanın statüsü nedir, tarım arazisi statüsü değiştirilmiş midir? Değiştirildiyse hangi bilimsel ve çevresel raporlarla dayanak sağlanmıştır? 6. Köylülerin şikâyetleri ve meslek odalarının başvuruları doğrultusunda, Bakanlığınız veya ilgili ilmüdürlükleri son 5 yıl içinde Cargill tesisinde kaç kez denetim yapmıştır? İznik Gölü'ne olası kirleticilerin akışını engellemek adına bir izleme veya koruma programı mevcut mudur? İİİ Prof. Dr. Kayıhan PALA 9g Bursa Milletvekili , )4 b 9 7. Bölgeden alınan şikâyetlerde Orhangazi İlçesi'nde İznik Gölü sahiline ve tarım arazilerine moloz ve hafriyat toprağı döküldüğü, bununla ilgili CİMER üzerinden yapılan başvuruların ise üstünkörü bir incelemeyle geçiştirildiği iddia edilmektedir. Bakanlığınız veya bağlı birimlerin, bu moloz dökümüne yönelik bir tutanak ya da ceza işlemi bulunmakta mıdır? Mevzuata aykırı olarak tarımsal alanlara hafriyat dökülmesine dair denetim süreçleri ve yaptırım mekanizmaları işletilmekte midir? 8. Konuyla ilgili şikâyet dilekçelerinin ilgisiz kurumlara yönlendirildiği, verilen yanıtların mevcut hukuksuzluklarla ilgili gerçeği yansıtmadığı öne sürülmektedir. Bakanlığınız bu konuda hangi tedbirleri almıştır? 9. AİHM'nin 19/06/2018 tarih ve 25680/05 sayılı kararında Cargille dair davalar zincirinde "mahkeme kararlarının uygulanmaması" nedeniyle hak ihlali tespit ettiği bilinmektedir. Şu an devam eden kararların icra aşamasında da Avrupa Kofseyi Bakanlar Komitesi, Türkiye'yi takip etmektedir. Bakanlığınız, AİHM ve Danıştay kararlarının uygulanması için hangi somut adımları atacak, hangi idari ve hukuki yaptırımları devreye sokacaktır? 10. Tarım arazilerine kurulan sanayi tesislerinin yargı kararlarına karşın korunması ve resmi kurumların kararlara uyulmamasını mazur görmesi, kamuoyunda "kamu otoritesi tarafından hukukun tanınmadığı, çevre ve tatım arazisinin rant amacıyla feda edildiği" görüşünü pekiştirmektedir. Tarım arazilerinin korunması, mahkeme ilamlarının uygulanması ve İznik Gölü gibi çevresel değerlerin sürdürülebilir yönetimi açısından, Cargill örneği "yasal boşluklar ve idari ihmaller" konusundaki kaygıları derinleştirmektedir. Bu örnekten hareketle, Bakanlığınızın benzeri durumların önüne geçmek için genel bir eylem planı veya çalışması mevcut mudur? i ## Bakanlığın cevabı Milletvekillerimiz tarafından şahsıma yöneltilen ve ilişik listede; TBMM Esas numaraları ve konuları belirtilen yazılı soru önergeleri incelenmiş olup, söz konusu önergelerde yer alan hususlara ilişkin cevaplarımız ekte sunulmuştur. Bilgilerinizi ve gereğini arz ederim. Bakan -Dosya (1 Takım) Mustafa Kemal Mahallesi Eskişehir Devlet Yolu (Dumlupınar Bulvarı) 9. km. No: 278 Çankaya / Ankara İrtibat: Ecem Hazal KOÇOĞLU Tel: 41014 16 SAYIN KAYIHAN PALA'NIN TBMM 7/24699 ESAS SAYILI . YAZILI SORU ÖNERGESİNE 7/2469 İLİŞKİN SORULAR VE CEVABI GK 120 SORULAR Bursa ili Orhangazi ilçesinde Cargill Tarım ve Gıda Sanayi Tic. A.Ş.'nin, tarım niteliği korunacak arazilerde izinsiz sanayi yapılaşması ve tarım dışı kullanıma ilişkin onlarca yargı kararı bulunmasına karşın, söz konusu faaliyetlerini sürdürdüğü iddiaları kamuoyunda uzun yıllardır gündemdedir. Mahkemelerce iptal edilen planlara, ruhsatlara ve "tarım dışı kullanım izni"ne rağmen, yeni yönetmelik ve plan değişiklikleriyle tarım alanlarının fiilen sanayiye açıldığı öne sürülmektedir. Cargill'e ait nişasta fabrikasının, başından bu yana "Tarımsal Niteliği Korunacak Alan" içinde olduğu hâlde, çeşitli mevzi imar planları ve bakanlık kararlarıyla sanayi faaliyetine açıldığı ve bu kararların çoğunun yargı tarafından iptal edildiği belirtilmektedir. Örneğin, 1998'den bugüne 11 ayrı iptal kararı kesinleşmiştir. Basına yansıyan süreçte; Danıştay 6. Dairesi, Bursa İdare Mahkemeleri ve Danıştay 10. Dairesi gibi farklı yargı mercilerince iptal kararları verildiği, buna karşın mahkeme hükümlerinin ya uygulanmadığı ya da yeni plan değişiklikleriyle "fiili durum" yaratıldığı iddia edilmektedir. AİHM (Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi) kararlarının dahi uygulanmadığı, bakanlıklarca veya yerel idarelerce yasal süreçlerin görmezden gelindiği öne sürülmektedir. 1. sınıf verimli tarım arazilerinde sanayi yapılaşması, hem Bursa'nın çevre düzeni planlarına aykırıdır hem de İznik Gölü gibi önemli su kaynaklarının kalitesini tehdit etmektedir. Dava dilekçelerinde ve kamuoyunda, tarım arazilerinin doldurulup sanayi kullanımına dönüştürüldüğü, yeraltı ve yüzey sularının kirliliğe maruz kaldığı, yöre çiftçisinin sulama ve toprak verimi kayıpları yaşadığı belirtilmektedir. Yakın dönemde mahkeme tarafından iptal edilmiş ruhsat ve planlar (örneğin 25/01/2023 tarihli Bursa 3. İdare Mahkemesi kararı) olmasına rağmen, Bakanlığınız tarafından yeni plan değişiklikleri ile Cargill'e ait yapılar için tekrar ruhsat verilmesinin hazırlığında olunduğu iddia edilmektedir. Mahkeme kararlarının uygulanması gerekirken, tekrar sanayi imarına olanak tanıyan düzenlemeler yapıldığı iddiaları kamuoyuna yansımıştır. Yerel yönetimlerin uygulamaları yanında, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın da tarım ve doğal sit alanlarını koruması, "tarım niteliği korunacak" statülü arazilerde sanayi faaliyetine onay vermemesi beklenmektedir. Fakat yeni plan ve ruhsatlarla ilgili bakanlık onayı olup olmadığı, iptal kararlarına rağmen neden müdahale edilmediği gibi sorular kamuoyunca yanıt beklemektedir. Yukarıdaki gerekçeler çerçevesinde, Bursa Orhangazi'deki Cargill tesisinin faaliyetleri ve mahkeme kararlarının uygulanmaması yönündeki iddialar, bölgede kamu adına büyük bir endişe kaynağıdır. Konu, tarım arazilerinin korunması, ekoloji ve yargı kararlarının saygınlığı açısından acilen yanıtlanması gereken bir boyut taşımaktadır. Bu bağlamda; 1. Yargı kararlarıyla iptal edilmiş planlar, yapı ruhsatları ve tarım dışı kullanım izinleri bulunmasına rağmen, Bakanlığınız tarafından Cargill tesisinin faaliyetini sürdürmesine dair hangi resmi inceleme veya denetim yapılmıştır? Mahkeme kararlarını uygulanmayan idareler ve sorumlular hakkında Bakanlığınızın başlattığı veya talep ettiği bir soruşturma var mıdır? 2. Bahsi geçen bölgede, 05/12/2022 tarihli İznik Gölü 1/25.000 Ölçekli Nazım İmar Planı ve Orhangazi Belediye Meclisi'nin 10 Ekim 2023 tarih, 50 sayılı kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı gibi düzenlemelerle iptal edilen ruhsatların yeniden verileceğine dair iddialar söz konusudur. Bakanlığınız bu plan değişikliklerini onaylamış mıdır veya sürece dair resmi bir değerlendirmesi var mıdır? 3. Söz konusu alanlar "Tarımsal Niteliği Korunacak Alan" olarak tanınmış, 11 ayrı iptal kararıyla da bu statü pekiştirilmiştir. Buna karşın, tarım dışı kullanım izninin yeniden verilmesi veya saklı biçimde sürdürülmesi Bakanlığınızın bilgisi dâhilinde midir? 4. İptal edilen ruhsatların dayanak aldığı imar planlarının da defalarca yargı kararlarına konu olması sonrası, hâlihazırda Cargill tesisinin yasal statüsü nedir? Bakanlığınızın kayıtlarında, Cargill işletmesi "tarım arazisinde sanayi faaliyeti" olarak mı, yoksa "yasal mevzuata uygun bir endüstri yatırımı" olarak mı gözükmektedir? Eğer herhangi bir yasal zemini kalmadıysa, Bakanlığınız hangi tedbirleri almayı planlamaktadır? 5. İznik Gölü çevresi, su varlığının korunması gereken hassas bölge olarak bilinmekte olup, alanda sanayi faaliyetinin genişlemesi ekolojik açıdan tehdit oluşturmaktadır. Son yayımlanan 1/25.000 ölçekli İznik Gölü Çevre Düzeni Planı, mahkemece iptal edilen önceki planlar yerine mi getirilmiştir? Bu yeni planda Cargill tesisinin yer aldığı alanın statüsü nedir, tarım arazisi statüsü değiştirilmiş midir? Değiştirildiyse hangi bilimsel ve çevresel raporlarla dayanak sağlanmıştır? 6. Köylülerin şikâyetleri ve meslek odalarının başvuruları doğrultusunda, Bakanlığınız veya ilgili il müdürlükleri son 5 yıl içinde Cargill tesisinde kaç kez denetim yapmıştır? İznik Gölü'ne olası kirleticilerin akışını engellemek adına bir izleme veya koruma programı mevcut mudur? 7. Bölgeden alınan şikâyetlerde Orhangazi İlçesi'nde İznik Gölü sahiline ve tarım arazilerine moloz ve hafriyat toprağı döküldüğü, bununla ilgili CİMER üzerinden yapılan başvuruların ise üstünkörü bir incelemeyle geçiştirildiği iddia edilmektedir. Bakanlığınız veya bağlı birimlerin, bu moloz dökümüne yönelik bir tutanak ya da ceza işlemi bulunmakta mıdır? Mevzuata aykırı olarak tarımsal alanlara hafriyat dökülmesine dair denetim süreçleri ve yaptırım mekanizmaları işletilmekte midir? 8. Konuyla ilgili şikâyet dilekçelerinin ilgisiz kurumlara yönlendirildiği, verilen yanıtların mevcut hukuksuzluklarla ilgili gerçeği yansıtmadığı öne sürülmektedir. Bakanlığınız bu konuda hangi tedbirleri almıştır? 9. AİHM'nin 19/06/2018 tarih ve 25680/05 sayılı kararında Cargill'e dair davalar zincirinde "mahkeme kararlarının uygulanmaması" nedeniyle hak ihlali tespit ettiği bilinmektedir. Şu an devam eden kararların icra aşamasında da Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Türkiye'yi takip etmektedir. Bakanlığınız, AİHM ve Danıştay kararlarının uygulanması için hangi somut adımları atacak, hangi idari ve hukuki yaptırımları devreye sokacaktır? 10. Tarım arazilerine kurulan sanayi tesislerinin yargı kararlarına karşın korunması ve resmi kurumların kararlara uyulmamasını mazur görmesi, kamuoyunda "kamu otoritesi tarafından hukukun tanınmadığı, çevre ve tarım arazisinin rant amacıyla feda edildiği" görüşünü pekiştirmektedir. Tarım arazilerinin korunması, mahkeme ilamlarının uygulanması ve İznik Gölü gibi çevresel değerlerin sürdürülebilir yönetimi açısından, Cargill örneği "yasal boşluklar ve idari ihmaller" konusundaki kaygıları derinleştirmektedir. Bu örnekten hareketle, Bakanlığınızın benzeri durumların önüne geçmek için genel bir eylem planı veya çalışması mevcut mudur? CEVAP Osmangazi Belediye Başkanlığından alınan bilgide; Cargill firmasının bulunduğu Gemiç Mahallesi 1660 parsel nolu alanın, 17.01.2025 tarihli ve 2025/59 karar numarası ile iptal edilen 1/25000 ölçekli İznik Gölü nazım imar planında ve güncel olarak onaylı olan Bursa 2020 yılı 1/100000 ölçekli çevre düzeni planında tarım alanı fonksiyonunda olduğu, Söz konusu firmanın 2019/108, 2019/109, 2019/110, 2021/2, 2021/3 ve 2021/4 sayılı yapı ruhsatları ile 2021/102, 2021/103 ve 2021/104 sayılı yapı kullanma izin belgelerinin, Bursa 3. İdare Mahkemesi'nin 25.01.2023 tarihli ve E:2021/493, K:2023/81 sayılı kararı uygulanarak iptal edildiği belirtilmiştir. --- **Kaynak gösterme:** Kayıhan Pala (CHP, Bursa). “Bursa'nın Orhangazi ilçesinde bir şirketin tarım alanlarında sanayi tesisi işlettiği iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/24699, 21 Şubat 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-24699-bursa-nin-orhangazi-ilcesinde-bir-sirketin-tarim-alanlarinda-sanayi-tesisi-islettigi-iddia (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/4b2a006a-929e-44e3-89c5-01953d299555 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.