# Geleceğe Miras Projesi kapsamında yapılan arkeolojik kazılara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/24751 - **Veren:** Reşat Karagöz (CHP, Amasya) - **Muhatap:** Kültür ve Turizm Bakanlığı (Mehmet Nuri Ersoy) - **Veriliş tarihi:** 21 Şubat 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 223 gün sonra, 2 Ekim 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/cf630a4d-2c0c-4a85-99a1-019537f3fb4e - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-24751-gelecege-miras-projesi-kapsaminda-yapilan-arkeolojik-kazilara-iliskin > Reşat Karagöz (CHP), 21 Şubat 2025 tarihinde 7/24751 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 223 gün sonra, 2 Ekim 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri ERSOY tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Reşat Kdr4gö CHP Arpâsyg Milletvekili Geleceğe Miras Projesi, 2019 yılında arkeolojik kazıların yıl boyunca sürdürülmesi hedefiyle başlatılan çalışmaların bir devamı olarak 2023'te kamuoyuna duyurulmuştur. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından açıklanan projeyle, arkeolojik kazıların sayısını artırmak ve kapsamlarını genişletmek amaçlanmaktadır. Ancak, kamuoyuna yansıyan bilgilere göre, proje kapsamında kazı alanlarına sağlanacak desteklerin çıkarılan hafriyat miktarı ve kazılan metrekare üzerinden hesaplanacağı iddia edilmektedir. — Bu durum, kazı alanlarına sağlanacak ödeneklerin, turistik değer taşıyan bölgelere öncelik verilerek dağıtılacağı yönünde endişelere yol açmaktadır. Kazı çalışmalarının yalnızca turizm gelirleri odaklı bir yaklaşımla ele alınması, bilimsel amaç taşıyan kazılara verilen desteğin yetersiz kalmasına sebep olabilir. Ayrıca, arkeolojiye müteahhithane bir anlayışla yaklaşılması, alanın bilimsel değerini göz ardı eden bir uygulama olarak değerlendirilmektedir. Oysa arkeolojik çalışmaların temel amacı, yalnızca turistik cazibesi olan bölgeleri değil, tarihsel ve kültürel açıdan önemli olan tüm alanları araştırmak ve insanlık mirasını gün yüzüne çıkarmaktır. Hangi kazıdan veya bölgeden bilimsel açıdan kıymetli eserlerin çıkacağı önceden bilinemeyeceğinden, tüm kazı alanlarına eşit ve bilimsel kriterlere uygun bir destek sağlanması gerekmektedir. Teli: 0312 4205204 Savfa 1/3 Adres: TBMM Halkla İlişkiler Binası Zemin Kat E-Z04 Çankaya-ANKARA Bu bağlamda; 1. Geleceğe miras projesi için ayrılan bütçenin 2024 yılı için dağılımı nasıl gerçekleşmiştir? Ödenek ayrılan projeler nelerdir? Hangi kazı başkanlıklarına ödenek ayrılmıştır? Bu ödenek dilimlerinin Türkiye'nin coğrafi bölgelerine göre dağılım oranları nasıldır? 2024 yılı bütçe dağılımı belirlendikten sonra geleceğe miras kapsamında hangi ay hangi proje için ne kadar bütçe ayrılmış ve aktarımı gerçekleşmiştir? 2. Geleceğe miras projesinin yeni ve hiç yapılmamış bir proje gibi gösterilmesinin amacı nedir? Bugüne kadar örenyerlerinde herhangi bir kazı, onarım, restorasyon, projelendirme çalışması yapılmamış mıdır? Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren Başkanlıklar içinde yer alan restorasyon, örenyerleri, kazılar, müzeler gibi birimler zaten bu işi yapmakta değil miydi? Bu birimlerinin görev tanımlarında bu çalışmalar yer almamakta mıdır? 3. Hafriyat toprağı ile orantılı ödenek aktarılacaktır açıklaması doğru mudur? Arkeolojik kazıların ölçütü, çıkan hafriyat toprağı ile mi ölçülecektir? Bu talihsiz karar, birimin hangi birim sorumluları tarafından belirlenmiştir? 4. Bir sıradan işçinin bile çalışma gündeliği bugün 3000 TL gibi bir miktarken, kazı başkanlıklarına gönderilen kazı bütçelerinin 100 bin, 200 bin gibi rakamlar olması ne kadar gerçekçidir? Bu durumda, geleceğe mirastan bahsetmek mümkün müdür? Kazı başkanlarının bu bütçeler ile kazıya mı, arkeolojik akademik çalışmalarına mı yoksa kazı ekiplerinin ihtiyaçlarına mı yetişecektir? Bu ödenek nasıl belirlenmektedir? 5. Sponsor ya da kendi çabalarıyla buldukları desteklerle kazılarını yürütmeye çalışan kazı başkanı akademisyen hocalarımız enerjilerini hem bilimsel çalışmalara hem de bir ekonomist gibi kazı bütçesi dengelemeye ayırmaktadır. Bu noktada bilimden, araştırmadan söz etmemiz mümkün müdür? Akademisyenlerimize daha rahat çalışma imkanları sağlamak için neler planlanmaktadır? Adres: TBMM Halkla İlişkiler Binası Zemin Kat E-704 Çankaya-ANKARA AKTI CEP Amasya Milletvekili 6. Turizmin yoğun olduğu, özellikle malum beş yıldızlı otellerin bulunduğu yerlerdeki ören yerlerinin geleceğe miras projesi adı altında sayın bürokratlarımızın kendi tabirleriyle ihya edildiği, Orta Anadolu, İç Anadolu gibi kazı başkanlıklarının turistik değer taşımayan kazılarının yalnız, öksüz bırakıldığı iddiaları doğru mudur? 7. Yeni açılan kazılardan kazı evi talep edildiği ve yeni başlayacak kazılarda kazı evi için bir bütçe ayrılmadığı, kazı başlatmak isteyen kazı başkanlarının kazı evi için destek, sponsor arayışında olması ve kapı kapı bütçe arıyor olmaları bakanlığı rahatsız etmekte midir? Bu konuda atılması düşünülen bir adım var mıdır? Devam eden birçok kazıda kazı evinin olmaması ve hem öğrenciler hem de akademisyenlerin konteynırlarda zor şartlarda çalıştığı bir ortamda bilimden ve bilimsel araştırmalardan söz edilebilir mi? 8. Kazılara sadece turistik gözle bakılması ve bütçelerin çoğunun turistik amaçlı kazılara aktarılıyor olması bölgesel olarak çalışmaları zorlaştırmaktadır. Akdeniz, Ege Bölgelerindeki arkeolojik çalışmalara verilen bütçe dağılımı ile İç Anadolu ya verilen bütçe dağılımı ne kadar? Her bölgeye verilen bütçe dağılımı ayrı ayrı açıklar mısınız? Eğer amaç sadece turizm ise bilimden söz edilmesi ne kadar doğrudur? Adres: TBMM Halkla İlişkiler Binası Zemin Kat B-Z04 Çankaya-ANKARA ## Bakanlığın cevabı Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü) ca; Taşınmaz mirasın korunması, kazı ve araştırma çalışmaları ile bakım-onarım, sağlamlaştırma ve restorasyon çalışmalarının belirlenen bir planlama çerçevesinde, hızlı, etkin ve sağlıklı biçimde yapılması, uygulama çalışmalarının yönlendirilmesi, örenyerlerinde ( ziyaretçilerin (o gereksinimlerinin o karşılanabilmesine ( yönelik mekanların sağlanabilmesi için koordineli çalışmaların yapılması amacıyla 2024 yılında Bakanlığımızca "Geleceğe Miras Projesi" başlatılmıştır. Türkiye'nin zengin kültürel mirasını koruyarak gelecek nesillere aktarmayı hedefleyen Geleceğe Miras Projesiyle, tarihi ve arkeolojik alanlarda sürdürülebilir bir model oluşturma amaçlanmıştır. Kazıların 12 aya çıkarılması politikası ile beraber ülkemizde iklim koşullarının elverdiği antik kentlerde kazı çalışmalarının ivmelendiği, sonuçlarına ilişkin keşiflerin ve buna bağlı olarak bilimsel verilerin arttığı gözlemlenmiştir. Geleceğe Miras Projesi, ilk olarak 2023 yılı Ekim ayında Efes Antik Kenti'nde başlamış ve kısa sürede ülke genelini kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Kazı alanlarında antik dönem yapıları ortaya çıkarılarak varlığı toprak altında bulunan yapısal unsurlar ortaya çıkarılarak bilimsel veriler ışığında restorasyon çalışmalarına başlanmıştır. Binlerce yıllık geçmişe sahip kültürel değerlerimizin korunması, bilimsel yöntemlerle belgelenmesi ve gelecek nesillere aktarılması hedefiyle yürütülen Geleceğe Miras Projesi, 2025 yılında daha da kapsamlı bir şekilde devam etmektedir. Yeni başvuruların değerlendirilmesi neticesinde, 2025 yılı itibarıyla projeye dahil edilen arkeolojik alan sayısı 251'e yükselmiştir. Kazı Başkanlığınca 4 yıllık kazı, restorasyon, proje ve uygulama eylem planları oluşturulmuş, Geleceğe Miras Projesi kapsamında yer almak üzere, Bakanlığımıza sunularak başvuruda bulunulmuştur. Kazı Başkanlıklarından Bakanlığımıza iletilen kazı eylem planları doğrultusunda yıl boyunca yapılacak olan çalışmalara yönelik ödenek planlaması yapılmaktadır. Bilimsel kazı çalışmalarının yürütüldüğü bu Kazı Başkanlıklarının tümüne kazı, basit onarım, restorasyon ve uygulama çalışmalarına yönelik olarak 2024 yılında kullanılmak üzere bütçe ayrılmıştır. Geleceğe Miras Projesi kapsamında, tüm Türkiye ve Anadolu'nun kültürünü koruyarak yaşatmak, gelecek nesillere miras olarak aktarmak amacıyla, ülkemiz sınırları içerisinde yer alan ve projeye katılım sağlayan tüm arkeolojik kazılara ödenek aktarımı gerçekleştirilmiştir. Ülkemizdeki tüm antik kentlerde kazı başkanlarının koordinatörlüğünde planlanan/programlanan kazı, her türlü plan/proje ve uygulamaların öncelik durumlarına göre gerçekleştirilmesi, takibinin yapılması, denetlenmesi, etkin ve sağlıklı yürütülmesi, sistematik raporlanması ve sürekliliğine yönelik iş ve işlemlerin yürütülmesi bütüncül olarak Geleceğe Miras Projesi kapsamında ele alınmıştır. Bu çalışmalar ile antik kentlerimizde kazı ve restorasyon işlerini yürütürken, bir yandan da bütüncül çevre düzenleme projeleriyle kamuya açık gezilebilir alanlarda örenyeri ziyaretçi karşılama merkezleri yapımı, gece müzeciliği aydınlatma çalışmaları ve ziyaretçi yönetim planları yapılmasına yönelik çalışmalar bütüncül bir eylem planı doğrultusunda ülkemizde ilk defa Geleceğe Miras Projesi kapsamında ele alınmıştır. Geleceğe Miras Projesi ile ülkemizin arkeolojik değerlerinin bilimsel çalışmalar ışığında hızla gün yüzüne çıkarılması, ülke çapında kazı ve restorasyon çalışmaları gerçekleştirilerek Anadolu'nun tamamında kültür turizmi potansiyelinin ortaya koyulması ve aynı zamanda da üniversitelerin arkeoloji ve sanat tarihi bölümünden mezun olan gençlere istihdam sağlanması hedeflenmektedir. 2024 yılı boyunca gerçekleştirilen bilimsel arkeolojik çalışmalarla birlikte, başta Arkeoloji ve Sanat Tarihi olmak üzere çeşitli disiplinlerden yetişmiş nitelikli uzmanların istihdamı sağlanmış; 2 bini aşkın uzman personel ve 3 bini aşkın destek personeli ile yürütülen 12 aylık kazı sezonunda 6 bini aşkın arkeolojik buluntu gün yüzüne çıkarılmıştır. Elde edilen verilerle yürütülen bilimsel yayınlar ise ulusal ve uluslararası arkeoloji literatürüne önemli katkılar sunmuştur. Geleceğe Miras Projesi kapsamında arkeolojik çalışmaların bir inşaat kazısı gibi değerlendirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle hafriyat toprağı ile orantılı ödenek aktarılacak ifadesinin bilimsel olarak bir karşılığı bulunmamaktadır. Ödenek planlama sürecinde hiçbir kazıya ayrıcalık tanıyan özel bir kriter bulunmamaktadır. Geleceğe Miras Projesi kapsamında, kazı yapılması planlanan alanlarda (10x10) karelaj sistemi ile kazı açmalarına ayrılan alanlar Kazı Başkanlıklarınca teklif edilmiş, Bakanlığımıza sunulmuş ve eylem planına dönüştürülmüştür. Bilimsel yöntemler çerçevesinde kazıda ihtiyaç duyulan lojistik malzeme, uzman teknik personel ve bilimsel materyal desteği sağlanarak kazılar ivmelendirilmiştir. 2024 yılında, 224 Kazı Başkanlığınca arkeolojik alanlarda 4 yıllık eylem planları oluşturulup kazı, restorasyon proje ve uygulamaları ile birlikte Geleceğe Miras Projesi kapsamında yer almak üzere Bakanlığımıza başvuruda bulunulmuş, tüm kazı alanları değerlendirilerek bütün Kazı Başkanlıklarına önceki yıllar ile kıyaslanamayacak düzeyde ve arkeoloji kazı tarihimizde bir rekor olacak şekilde ödenek aktarımı gerçekleştirilmiştir. Bakanlığımız bütçe imkanları dahilinde, söz konusu kazı çalışmalarının ilgili yılı içerisinde belirlenen çalışma programları dahilinde ödenek planlanması ve aktarımı gerçekleştirilmektedir. Kazı Başkanlıklarının sponsoru olsun ya da olmasın proje kapsamında, ülkemizdeki tüm antik kentlerimiz, höyük, mağara, fosil ve su altı çalışmalarında kazı başkanlarının koordinatörlüğünde planlanan/programlanan kazı, her türlü plan/proje ve uygulamaların öncelik durumlarına göre gerçekleştirilmesi, takibinin yapılması, etkin ve sağlıklı yürütülerek sistematik raporlanması ve kazının sürekliliğine yönelik iş ve işlemlerin sağlıklı ve nesnel veriler üzerinde yürütülmesi ile kazı ekibinin bilimsel çalışmalarını yaparken aynı zamanda güvenli, konforlu ve teknolojiden yararlanarak işlerini sürdürebilmeleri için konaklama, lojistik, malzeme ve ihtiyaç gereksinimleri dahil olmak üzere tüm planlamalar yapılarak hareket edilmektedir. Ülkemizin, kültür ve tabiat varlıkları açısından, dünyada eşine ender rastlanır bir zenginliğe sahip olduğu tartışmasız kabul gören bir gerçektir. Topraklarımız üzerinde izleri sürülebilen tüm kültürlerin mirasının varisi ve hamisi olma bilinci ile korumaya yönelik çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Bu zengin mirası korumak, Bakanlığımıza büyük bir sorumluluk yüklemektedir. Geleceğe Miras Projesi kapsamında tüm Türkiye ve Anadolu'nun kültürünü koruyarak yaşatmak, gelecek nesillere miras olarak aktarmak amacıyla, ülkemiz sınırları içerisinde yer alan tüm arkeolojik kazılara destek sağlanması için bölgesel özellikler ve mevsimsel koşullara bağlı olarak kazı alanlarında çalışılabilir gün sayısının az olması gibi etmenlerde göz önüne alınmakta ve ödenek aktarımı gerçekleştirilmektedir. Geleceğe Miras Projesi kapsamında ödenek aktarılmasına ilişkin çalışmalar düzenli olarak devam edecektir. 2024 yılında ülke genelinde yürütülen arkeolojik kazı çalışmalarına Bakanlığımız Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından ödenek aktarılmıştır. Akdeniz Bölgesinde gerçekleştirilen 42 arkeolojik kazı çalışması ülke genelinde gerçekleştirilen arkeolojik kazı çalışmaları toplamının 624'ü, Ege Bölgesinde gerçekleştirilen 45 kazı çalışması toplam çalışmaların 9045'ine ve İç Anadolu Bölgesinde gerçekleştirilen 28 kazı çalışması ise söz konusu kazı çalışmalarının "016'sına tekabül etmektedir. Ege ve Akdeniz bölgeleri, yürütülen toplamda 97 arkeolojik kazı çalışması ile ülke çapında en fazla arkeolojik çalışma yürütülen bölgelerin başında gelmektedir. Ayrıca söz konusu kazı çalışmalarının neredeyse tamamının Arkaik, Klasik, Helenistik, Roma ve Bizans Dönemlerine ait antik kent niteliği taşıyan alanlar olmasından dolayı yürütülen kazı çalışmalarının yanı sıra rölöve, restitüsyon ve restorasyon uygulamalarına daha fazla ihtiyaç duyulmaktadır. Ülkemizdeki tüm antik kentler, höyük, mağara, fosil ve su altı çalışmalarında kazı başkanlarının koordinatörlüğünde planlanan/programlanan kazı, her türlü plan/proje ve uygulamaların öncelik durumlarına göre gerçekleştirilmesi, takibinin yapılması, denetlenmesi, etkin ve sağlıklı yürütülmesi, sistematik raporlanması ve sürekliliğine yönelik iş ve işlemlerin sağlıklı yürütülmesi ile kazı ekibinin bilimsel çalışmalarını yaparken aynı zamanda güvenli, konforlu ve teknolojiden yararlanarak işlerini sürdürebilmeleri için konaklama, lojistik, malzeme ve ihtiyaç gereksinimleri dahil olmak üzere tüm planlamalar ve finansal hesaplamalar yapılarak hareket edilmektedir. Yeni kazı başvurularında kazı evi konusunda Ağustos 2024 tarihli Bakan Olur'u ile yürürlüğe giren Kültür ve Tabiat Varlıklarıyla İlgili Yapılacak Yüzey Araştırması, Sondaj ve Kazı Çalışmalarının Yürütülmesi Hakkında Yönerge'nin 4'üncü maddesi uyarınca kazı başkanı tarafından, kazı evi ve kazı deposu konularının 3 yıl içinde çözüleceğinin taahhüt edilmesi gerektiği (belirtilmektedir. Başvurularda Bakanlığımızca bu hususlara dikkat edilerek değerlendirme yapılmaktadır. Bununla birlikte, anılan Yönerge'nin 11'inci maddesinde "Kazı çalışmalarına yönelik olarak bina niteliği bulunmayan, prefabrike kurulumlar, konteyner gibi taşınabilir özellikte olanlar ihtiyaç duyulan farklı alanlarda (kazı evi, laboratuvar, depo, mutfak, yatakhane vb.) kullanılmak üzere mevzuata uygun olarak alınabilir. Hiçbir surette kazı evi, deposu gibi taşınmaz nitelikli varlıklar ve bunlarla ilgili arsa ve arazi satın alınamaz, yeni inşaat yapılamaz." ifadesi yer almakta, bu doğrultuda Bakanlığımız izinleri ile gerçekleştirilen kazı çalışmalarında kullanılmak üzere Yönerge'nin ilgili maddesi gereğince de bütçe olanakları dahilinde ödenek aktarımı yapılmaktadır. Mehmet Nuri ERSOY Bakan --- **Kaynak gösterme:** Reşat Karagöz (CHP, Amasya). “Geleceğe Miras Projesi kapsamında yapılan arkeolojik kazılara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/24751, 21 Şubat 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-24751-gelecege-miras-projesi-kapsaminda-yapilan-arkeolojik-kazilara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/cf630a4d-2c0c-4a85-99a1-019537f3fb4e Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.