# Anadilde hizmet sunulması ve dil çeşitliliğinin korunması adına yürütülen çalışmalara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/24752 - **Veren:** Gülderen Varli (DEM Parti, Van) - **Muhatap:** Kültür ve Turizm Bakanlığı (Mehmet Nuri Ersoy) - **Veriliş tarihi:** 24 Şubat 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 134 gün sonra, 8 Temmuz 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/be9fb631-124b-42d8-b1d5-01954117d66e - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-24752-anadilde-hizmet-sunulmasi-ve-dil-cesitliliginin-korunmasi-adina-yurutulen-calismalara-ilis > Gülderen Varli (DEM Parti), 24 Şubat 2025 tarihinde 7/24752 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 134 gün sonra, 8 Temmuz 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri ERSOY tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğü 'nün 96'ıncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Güldören VARLİ Van Milletvekili Yurttaşların kendi dillerinde konuşma, eğitim alma, yaşamlarını ve kültürlerini devam ettirmeleri haktır. Dilsel ve kültürel çoğulculuk ile toplumların barış içinde bir arada ve özgürce yaşama koşulları sağlanabilmelidir. 17 Kasım 1999 tarihinde 21 Şubat'ı Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından "Uluslararası Anadili Günü" olarak kabul edilmiştir. Bugün, dillerin çeşitliliği ve korunması açısından büyük önem taşımakta olup, özellikle kaybolma tehlikesi altında bulunan dillerin yaşatılması ve korunması yönünde bir farkındalık yaratmayı amaçlamaktadır. Kaybolma tehlikesi yaşayan dillerin sayısı yıllar geçtikçe artarken bu dillerin korunmasına ilişkin alınan önlemler yeterli gelmemektedir. Alınmayan önlemler ve yapılmayan çalışmalarla her geçen yıl bu dillerin kullanımı daha da azalmaktadır. Alınmayan önlemlerin yanında bir de yapılan engelleme, yok sayma politikaları ve kamusal alanda kullanımlarının yasaklanmasıdır. Türkiye'de başta Kürtçe olmak üzere, birçok farklı dilin kamusal kullanımı engellenmektedir. Türkiye'de konuşulan diller arasında yer alan Kürtçe, tarihsel olarak çeşitli baskılar ve asimilasyon politikalarına maruz kalmış; eğitim, medya ve kamusal alanda kullanımına yönelik kısıtlamalar uygulanmıştır. Anadilinde eğitim hakkı, evrensel insan hakları bağlamında kabul edilmiş bir hak olmasına rağmen, Kürtçe başta olmak üzere birçok dil halen resmi statüden yoksun olup, kamu hizmetlerinde ve eğitimde yeterince yer almamaktadır. UNESCO'nun "Tehlike Altındaki Diller Atlası"nda da Kürtçenin bazı lehçeleri kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu bilinmektedir. 0 i Yurttaşların anadilde eğitim görme ve hizmet alma talebi görmezden gelinmektedir. Meclis'te, kamu kurumlarda, hizmet alanlarında, eğitimde kendi anadilini kullanamayan Kürt halkı her gün baskı ve engellemelere maruz kalmaktadır. Kürt kültürüne ve diline yönelik saldırı ve yasaklar sistematik hal almış durumdadır. Kürtçe tiyatro, sinema, konser gibi benzeri kültürel etkinliklerin yasaklanması ve Kürtçe yayın organlarının engellenmesi, Kürtçe kitapların ve Kürt yazarların kitaplarının toplatılması, düğünlere düzenlenen polis baskınları ve bu etkinliklerdeki kıyafet ya da şarkılar üzerinden yapılan tutuklamalar. Kısaca Kürt halkının kültürel zenginliği baskı altında ve hedef alınmış durumdadır. Kürtçe konuşan bireylerin ırkçı saldırılara uğraması ve Kürt dilini yaşatmaya çalışan kurumların baskı altına alınması, yalnızca bireysel haklara değil, toplumsal bir kimliğe yönelikte tehditler bulunmaktadır. Bu saldırıların amacı, sadece bir dile veya kültüre değil, çok sesli ve çok renkli bir toplumun temel değerlerine yapılmış müdahalelerdir. Mesele Kürt ve Kürtçe olunca haber yazan gazetecilerin haberleri suç sayılmakta, inşaat işçileri saldırıya maruz kalmakta, futbolcu ve taraftarlar hedef alınıp darp edilmekte ve kayyım politikalarıyla, yerelde kültürel çalışmalar, toplumsal ve tarihsel hafıza hedef alınmaktadır. Bu bağlamda; I. Türkiye'de kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olan dillerin korunmasına yönelik yürütülen bir çalışma var mıdır? Eğer varsa, bu çalışmaların kapsamı ve içeriği nedir? 2. Kamusal hizmetlerde, mahkemelerde ve resmi işlemlerde vatandaşların anadillerinde hizmet alabilmesi için bakanlığınız tarafından görevlendirilen personel sayısı kaçtır? 3. Türkiye'de dil çeşitliliğinin korunması ve geliştirilmesi adına kamu kurumları tarafından Kürtçe başta olmak üzere farklı dillerde yayın, eğitim ve materyal hazırlanmasına yönelik projeler var mıdır? Varsa bunların detayları nelerdir? 4. Türkiye'de Kürtçeye yönelik baskı ve asimilasyon politikalarına ilişkin tarihsel süreçte yaşanan olumsuzlukları gidermek adına bakanlığınız tarafından herhangi bir telafi edici veya destekleyici politika geliştirmesi düşünülmekte midir? 5. Bakanlığınız tarafından sunulan kamusal hizmetlerde Türkçe dışında başka hangi dillerde hizmet verilmektedir? Türkçe dışında farklı dillerde verilen hizmetlerde Kürtçe var mıdır? 6. Bakanlığınız ya da bağlı kamu kuruluşlarında Türkçe dışında farklı dilde hizmet verilmesi için farklı dil bilme zorunluluğu olan bölüm ya da istihdam edilen personel sayısı kaçtır? 7. Son 5 yılda yasaklanan, engellenen Kürtçe tiyatro, sinema ve konser sayısı kaçtır? Kürtçe kültürel etkinliklerin yasaklanmasının asıl gerekçesi/ gerekçeleri nelerdir? ## Bakanlığın cevabı Bakanlığımız (Kütüphaneler ve Yayımlar Genel MüdürlüğüYca; Türk kültür, sanat ve edebiyatını ulusal ve uluslararası alanda tanıtmak ve gelişmesine katkıda bulunmak amacıyla Bakanlığımız "Milli Kültür Eserlerinin Basımı ve Yayımı Projesi" kapsamında 1952 yılından bu yana yayım faaliyetlerini yürütmektedir. Milli Kültür Eserlerinin Basımı ve Yayımı Projesi ile ülkemizin kültürel, edebi, tarihi ve sanatsal değerlerinin tanıtılması ve geniş kitlelere ulaştırılması öve bilhassa gelecek Okuşaklara değerlerimizin aktarılması amaçlanmaktadır. Bakanlığımız, manevi bağlarla asırlardır birlikte yaşayan insanlarımızın ortak kültürümüze sağladığı katkılara ayna tutmaya çalışarak hem edebi hem sosyolojik açılardan önemli çalışmalar gerçekleştirmektedir. Bakanlığımızca, Kürtçenin klasik sayılan eserleri de 2010 yılından beri yayımlanmakta olup Milli Kültür Eserlerinin Basımı ve Yayımı Projesi kapsamında 2010 yılından 2025 yılına kadar 17 başlıkta Kürtçe klasik eser yayımlanmıştır. Bakanlığımızca yayımlanan Kürtçe klasik eserler çeşitli kurum, kuruluş ve yurt içi ve yurt dışındaki halk kütüphaneleri ve üniversite kütüphaneleri koleksiyonlarına kazandırılmaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı yayını olarak yayımlanan Kürtçe klasik eserler, aynı zamanda Bakanlığımızca katılım sağlanan uluslararası kitap fuarlarında Bakanlığımızca yayımlanan tüm eserler ile birlikte Bakanlığımız ulusal stantlarında da sergilenmektedir. Ayrıca, söz konusu Kürtçe klasik eserler Bakanlığımız Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü bünyesinde hizmet veren Geleneksel El Sanatları Satış mağazasında ve online satış mağazasında (Www. ges.gov.tr) satışa sunulmaktadır. Öte yandan, 2022 yılından bu yana Bakanlığımızca iş ve işlemleri yürütülen Kültür Yolu Festivalleri kapsamında düzenlenen Sur Kültür Yolu Festivali'nde 2 defa ve Van'da 1 defa olmak üzere Bakanlığımızca yayımlanan Kürtçe eserlerin tanıtımı amacıyla kitap tanıtım etkinlikleri düzenlenmiştir. Bununla birlikte Bakanlığımızca 2012 yılında Bilimin ve Felsefenin Doğulu Öncüleri dizisinde, Mor Efrem'in Kilise Ataları Tarafından "Kutsal Ruh'un Kavalı" Olarak Adlandırılan Süryani Mor Efrem'in Şiirleri adlı eser Türkçe çevirisi hazırlatılarak tıpkı basımıyla birlikte Aramice-Türkçe olarak yayımlanmıştır. Bakanlığımız (Personel Genel Müdürlüğü)'ca; Bakanlığımız merkez ve taşra teşkilatında Türkçe dışında farklı dilde hizmet verilmesi için istihdam edilen personel sayısı 81/tür. Bakanlığımız (Vakıflar Genel Müdürlüğü)'ca; Vakıflar Genel Müdürlüğü bünyesinde Türkçe dışında farklı dilde hizmet verilmesi için dil bilme zorunluluğu olan bölüm ya da istihdam edilen personel bulunmamaktadır. Bakanlığımız (Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü)'ca; Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğünde Dünya Tiyatro Literatürünü takip etme konusunda yetkinlik gerektiren, Dramaturg pozisyonunda istihdam edilecek olan personelin, öğrenim şartına ek olarak en az 1 iyi derecede dil bilmesi gerekmekte olup sekiz Dramaturg ve bir Başdramaturg görev yapmaktadır. Devlet Tiyatrolarının, Türkiye genelinde iptal edilen veya yasaklanan Kürtçe tiyatro oyunu bulunmamaktadır. Bakanlığımız (Devlet Opera ve Balesi Genel MüdürlüğüYca; Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünün bülten, dergi, broşür, kitapçık gibi yayınları Türkçe olarak, uluslararası etkinlikler için de İngilizce tercümesi yapılarak yayımlamaktadır. Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü repertuvarı, ulusal ve uluslararası opera geleneğinin önemli eserlerinden oluşmakta olup bu eserler genellikle özgün yabancı dillerinde sahnelenmektedir. Bakanlığımız (Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı)"'ca; Ülkemizde dil çeşitliliğinin korunması ve geliştirilmesi adına Türkiye Yazma Eserler Kurulu Başkanlığınca Türkçe, Arapça, Farsça ve İngilizce materyaller hazırlanmaktadır. Başkanlığın kütüphanelerinde mevcut Kürtçe eserlerin tespiti, kataloglanması, dijital ortama aktarılmaları çalışmaları devam etmektedir. Başkanlık tarafından sunulan kamusal hizmetlerde Türkçe dışında Arapça ve İngilizce dilleri kullanılmaktadır. Başkanlıkta dil bilme zorunluluğu/yeterliliğiyle istihdam edilen Yazma Eser Uzman Yardımcısı ve Yazma Eser Uzmanı kadrolarında personel bulunmaktadır. Başkanlığımızda, 07.03.2012 tarihli ve 28226 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yazma Eser Uzmanlığı Yönetmeliği çerçevesinde Yazma Eser Uzman Yardımcısı alımları yapılmaktadır. Başvuru şartları arasında ilgili Yönetmeliğin 7'nci maddesi birinci fıkrasının (d) bendi gereğince; "Başkanlıkça ilan edilecek ihtiyaç öncelikli dillerin herhangi birinden YDS'den (C) düzeyinde ya da buna denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen sınavlardan eşdeğer seviyede puan almış olmak" şartı bulunmaktadır. Başkanlıkta bu şartları sağlayan 68 Yazma Eser Uzmanı ve 2 Yazma Eser Uzman Yardımcısı bulunmakta olup Başkanlığın faaliyetleri doğrultusunda farklı dillerde hizmet sunmaktadırlar. Bakanlığımız (Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı)'ca; Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlına ait www.ytb.gov.tr adresinden erişilebilen resmi internet sitesi, faaliyetlerin yoğunlaştığı alanlar göz önünde bulundurularak Türkçe dışında İngilizce, Almanca, Fransızca ve Arapça dil seçeneklerine sahip olup bilhassa uluslararası alandaki bilinirliğin artırılması amacıyla yabancı dil seçeneklerinin çoğaltılması hususu da Başkanlığın gündemindedir. Başkanlıkça geniş bir coğrafyadaki kardeş topluluklara yönelik olarak her yıl çok sayıda proje ve faaliyet desteği sağlanmakta olup başvurusu gerçekleştirilen proje/faaliyetlerin hedef kitlesine göre kullanılan diller de çeşitlilik göstermektedir. Bu kapsamda Kürtçe de Başkanlığın hizmetlerinde yer verilen diller arasında bulunmaktadır. Başkanlık tarafından yürütülen Türkiye Bursları programı kapsamındaki tanıtım ve oryantasyon faaliyetleri çerçevesinde de Kürtçe kullanılan dillerden biridir. Başkanlığın faaliyetleri çerçevesinde farklı dillerde yetkin personeli bulunmaktadır. Bakanlığımız (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı)'ca; Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı bir uluslararası kalkınma iş birliği kuruluşu olarak Türkiye içine yönelik bir proje yürütmemektedir. Faaliyet coğrafyasındaki ülkelerde muhtelif dillerde yayınlar desteklenebilmektedir. Yurtdışı program koordinasyon ofislerinde ilgili ülkede konuşulan dilleri bilen yerel personel istihdamı yoluyla iletişim sağlanmaktadır. Başkanlığın resmi web sitesine Türkçe dışında İngilizce ve Arapça dillerinde erişim bulunmaktadır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun Ek: 4'inci maddesi ve buna bağlı olarak 5.6.2012 tarihli ve 28314 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan TİKA Uzmanlığı Yönetmeliği çerçevesinde YDS/e-YDS veya buna denkliği bulunan uluslararası geçerli bir yabancı dil sınavından en az 80 puan almış olanlar TİKA Uzman Yardımcılığı sınavlarına başvuru yapabilmektedir. Başkanlığın ihtiyaçları doğrultusunda farklı meslek dallarında anılan yabancı dil sınavları ile ölçülebilen yabancı dillerden TİKA Uzman Yardımcısı istihdam edilmektedir. Bakanlığımız (Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü)'ca; Bakanlığımıza bağlı müze ve örenyerine gelen ziyaretçilere, ziyaret edilen mekân/eserler hakkında daha kapsamlı bilgi verilmesinin sağlanması amacıyla elektronik rehberlik sistemi projesi hayata geçirilmiştir. Söz konusu proje dahilinde yer alan ziyaret alanlarında Türkçe, İngilizce, Fransızca ve Almanca dilleri zorunlu olmak üzere; Arapça, İspanyolca, Japonca, Farsça, Yunanca, Rusça, Korece, Çince, İtalyanca, Portekizce, Hollandaca, İsveççe, Norveççe, Sırpça dillerinden tercih edilen dillerin ilavesi sağlanmıştır. Mehmet Nuri ERSOY Bakan --- **Kaynak gösterme:** Gülderen Varli (DEM Parti, Van). “Anadilde hizmet sunulması ve dil çeşitliliğinin korunması adına yürütülen çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/24752, 24 Şubat 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-24752-anadilde-hizmet-sunulmasi-ve-dil-cesitliliginin-korunmasi-adina-yurutulen-calismalara-ilis (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/be9fb631-124b-42d8-b1d5-01954117d66e Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.