# Aydın'ın Germencik ilçesinde yürütülen JES projelerinin çevresel etkilerine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/25269 - **Veren:** Ferit Şenyaşar (DEM Parti, Şanlıurfa) - **Muhatap:** Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Murat Kurum) - **Veriliş tarihi:** 12 Mart 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 134 gün sonra, 24 Temmuz 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/59a9699d-d58d-42a6-b637-01958b0e71dd - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-25269-aydin-in-germencik-ilcesinde-yurutulen-jes-projelerinin-cevresel-etkilerine-iliskin > Ferit Şenyaşar (DEM Parti), 12 Mart 2025 tarihinde 7/25269 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 134 gün sonra, 24 Temmuz 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği Bakanı Murat KURUM tarafından Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzüğün 96 ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı o erit ŞENYAŞAR cevaplandırılmasını arz ederim. Aydın'ın Germencik ilçesinde yürütülen JES projeleri büyük tahribatlar yaratmaktadır. 45 bin nüfuslu ilçede zeytin, incir, pamuk gibi çok sayıda tarımsal ürün yetiştirilmektedir. Ancak JES projeleri nedeniyle, bölge halkı tarımın bitme noktasında olduğunu ifade edilmektedir. 2022 yılında tarım arazilerinde oluşan dev çatlaklar üzerine yapılan çalışmalarla, çatlakların su çekilmesine bağlı kuraklık nedeniyle meydana geldiği belirlendi. Germencik Çevre Platformu'nun verdiği bilgilere göre, kent genelinde 40, Germencik'te ise 20 JES projesi bulunmaktadır. Bu santrallerin 10'u Kipaş Holding'in şirketlerine aittir. Kipaş Holding'e ait Maren Maraş Elektrik Üretim şirketinin, yeni bir jeotermal kaynak arama sondajı için harekete geçtiği belirtilmektedir. Şirketin, Bozköy Mahallesi'nde 7 bin 745 hektarlık ruhsat alanı içerisinde bin 38 hektarlık bölümde bir sondaj kuyusu açmayı planlaması halkta endişe yaratmaktadır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na başvuran şirket, çevresel etki değerlendirme (ÇED) süreci başlatmıştır. Proje, yine verimli tarım arazileti'üzerinde hayata geçirilmek istemekte ve şirket, proje bedelini 9 milyon TL olarak belirlemiştir. Geçtiğimiz günlerde bu şirketin Bozköy'deki kimyasal atıklarını, Hıdırbeyli Sulama Göleti'ne boşalttığı ortaya çıkmış fakat hala bölgedeki tarımsal faaliyetler yeni projelerin tehdidi altındadır. Bu bağlamdâ; 1. JES yoluyla yeraltından çıkarılacak zehirli sıvıların canlı yaşamına karışmaması ve atıkların güvenli biçimde uzaklaştırılması adına söz konusu saha için planlanan yöntem nedir ve belirlenen bir alan varsa buna dair saha çalışmasi yapılarak canlı yaşamına dair kabul edilebilir bir mesafede bulunmakta mıdır? 2. Bölgede var olan santrallerin tarımsal faaliyetlere olan etkisine yönelik bir çalışmanız bulunmakta mıdır? 3. Daha temiz bir enerji kaynağı olarak rüzgar ve güneş enerjisi yerine JES gibi ekolojik ve canlı yaşamı açısından risk barındıran bir yöntemin özellikle tercih edilmesinin gerekçesi nedir? JES yöntemi ile elde edilecek enerjiye dair daha az risk barındıran farklı enerji yöntemleri ile karşılaştırması yapılmış bir çalışma var mıdır? 4. Bakanlık olarak son 10 yılda JES"ler için ne kadar teşvik verilmiştir? 5. Buşirketin Bozköy'deki kimyasal atıklarını, Hıdırbeyli Sulama Göleti'ne boşaltması ile ilgili herhangi bir işlem yapılmış mıdır? Eğer yapılmamışsa bunun gerekçesi nedir? ## Bakanlığın cevabı İLİŞKİN SORULAR VE CEVAPLAR SORULAR Aydının Germencik ilçesinde yürütülen JES projeleri büyük tahribatlar yaratmaktadır. 45 bin nüfuslu ilçede zeytin, incir, pamuk gibi çok sayıda tarımsal ürün yetiştirilmektedir. Ancak JES projeleri nedeniyle, bölge halkı tarımın bitme noktasında olduğunu ifade edilmektedir. 2022 yılında tarım arazilerinde oluşan dev çatlaklar üzerine yapılan çalışmalarla, çatlakların su çekilmesine bağlı kuraklık nedeniyle meydana geldiği belirlendi. Germencik Çevre Platformu'nun verdiği bilgilere göre, kent genelinde 40, Germencik'te ise 20 JES projesi bulunmaktadır. Bu santrallerin 10'u Kipaş Holding'in şirketlerine aittir. Kipaş Holding'e ait Maren Maraş Elektrik Üretim şirketinin, yeni bir jeotermal kaynak arama sondajı için harekete geçtiği belirtilmektedir. Şirketin, Bozköy Mahallesi'nde 7 bin 745 hektarlık ruhsat alanı içerisinde bin 38 hektarlık bölümde bir sondaj kuyusu açmayı planlaması halkta endişe yaratmaktadır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na başvuran şirket, çevresel etki değerlendirme (ÇED) süreci başlatmıştır. Proje, yine verimli tarım arazileri üzerinde hayata geçirilmek istemekte ve şirket, proje bedelini 9 milyon TL olarak belirlemiştir. Geçtiğimiz günlerde bu şirketin Bozköy'deki kimyasal atıklarını, Hıdırbeyli Sulama Göleti'ne boşalttığı ortaya çıkmış fakat hala bölgedeki tarımsal faaliyetler yeni projelerin tehdidi altındadır. Bu bağlamda; IE JES yoluyla yeraltından çıkarılacak zehirli sıvıların canlı yaşamına karışmaması ve atıkların güvenli biçimde uzaklaştırılması adına söz konusu saha için planlanan yöntem nedir ve belirlenen bir alan varsa buna dair saha çalışması yapılarak canlı yaşamına dair kabul edilebilir bir mesafede bulunmakta mıdır? 2- Bölgede var olan santrallerin tarımsal faaliyetlere olan etkisine yönelik bir çalışmanız bulunmakta mıdır? 3 Daha temiz bir enerji kaynağı olarak rüzgar ve güneş enerjisi yerine JES gibi ekolojik ve canlı yaşamı açısından risk barındıran bir yöntemin özellikle tercih edilmesinin gerekçesi nedir? JES yöntemi ile elde edilecek enerjiye dair daha az risk barındıran farklı enerji yöntemleri ile karşılaştırması yapılmış bir çalışma var mıdır? 4- Bakanlık olarak son 10 yılda JES'ler için ne kadar teşvik verilmiştir? Bu şirketin Bozköy'deki kimyasal atıklarını, Hıdırbeyli Sulama Göleti'ne boşaltması ile ilgili herhangi bir işlem yapılmış mıdır? Eğer yapılmamışsa bunun gerekçesi nedir? CEVAPLAR Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesi, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemler ile seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesi ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar olarak tanımlanmakta olup, ÇED Yönetmeliği Ek Listeleri?nde yer alan "Jeotermal" faaliyetleri için hazırlanan ÇED Raporlarında/Proje Tanıtım Dosyaları'nda çevre ve insan sağlığına, kaynağın çıkartılması ve kullanılması olası etkiler ortaya konularak, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bağlı yönetmelikler ve diğer mevzuat hükümlerince olumsuz etkilere karşı alınacak önemler yer almaktadır. Ayrıca gerekli görülmesi halinde ilave çalışmalar yaptırılmakta ve Nihai ÇED Raporu'nda belirtilen tüm önlemlere uyulacağına yönelik ilgili işletme/firmalardan taahhütname alınmaktadır. İşletme aşamasında meydana gelebilecek herhangi bir sucul ortama atık deşarjı konusunda ise gerek İl Müdürlükleri gerekse de Bakanlığımız denetim birimleri tarafından incelenmekte ve gerekli görülmesinde halinde numuneler alınarak analizleri yaptırılmaktadır. Söz konusu projelerle ilgili olarak Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 3. fıkrası gereğince komisyon üyeleri oluşturulmakta olup, bahse konu komisyonlarda İl Tarım ve Orman Müdürlükleri de mutlaka yer almakla birlikte, bahse konu komisyon tarafından; bölgenin mevcut çevresel özelliklerinin yanı sıra bölgedeki tarım ve hayvancılık faaliyetleri, mevcut ve planlanan geçim kaynakları ve projenin bunlara etkileri vb. hususlar dikkate alınarak değerlendirmeler yapılmaktadır. Enerji politikalarının o belirlenmesi Okonusunda Bakanlığımız görev ve sorumlulukları bulunmamakla birlikte, gerçekleştirilmesi planlanan tüm enerji yatırımı projelerinin (nükleer, termik, rüzgar, güneş, jeotermal, hidroelektrik vb) kurulması planlandığı alandaki çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek Bakanlığımız görev ve sorumlulukları kapsamında JES projeleri için herhangi bir teşvik verilmemekte olup, bahse konu projeler için Bakanlığımızca (Çevresel Etki Değerlendirilmesi,İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü ) Çevresel Etki Değerlendirilmesi (ÇED) Yönetmeliği hükümlerince ÇED süreci yürütülmektedir. Söz konusu jeotermal santralinden alıcı ortama akışkan deşarjı olduğunu belirten ihbara istinaden Aydın Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ( teknik personellerince yerinde denetim gerçekleştirilmiştir. Denetim esnasında Jeotermal santralden, santral ile yol arasındaki araziye akışkan deşarjının olduğu görülmüş, bu akışkandan yetkili laboratuvar tarafından numune aldırılmış ve numune sonucunun deşarj ( standartlarını sağlamaması sebebiyle 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun ilgili maddeleri kapsamında gerekli idari yaptırım uygulanmıştır. Adli süreç için gerekli işlemler başlatılmıştır. Murat KURUM Bakan --- **Kaynak gösterme:** Ferit Şenyaşar (DEM Parti, Şanlıurfa). “Aydın'ın Germencik ilçesinde yürütülen JES projelerinin çevresel etkilerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/25269, 12 Mart 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-25269-aydin-in-germencik-ilcesinde-yurutulen-jes-projelerinin-cevresel-etkilerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/59a9699d-d58d-42a6-b637-01958b0e71dd Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.