# Su varlıklarının tarım sektöründe verimli kullanımı için yapılan çalışmalara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/25314 - **Veren:** İbrahim Akın (DEM Parti, İzmir) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 13 Mart 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 125 gün sonra, 16 Temmuz 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/49ced59b-85f0-4983-8ef3-01959392e04a - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-25314-su-varliklarinin-tarim-sektorunde-verimli-kullanimi-icin-yapilan-calismalara-iliskin > İbrahim Akın (DEM Parti), 13 Mart 2025 tarihinde 7/25314 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 125 gün sonra, 16 Temmuz 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki soruların Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzüğün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. İbrahim AKIN İzmir Milletvekili İklime ilişkin çalışmalar sonucu pek çok Akdeniz ülkesi gibi Türkiye'de de 2050 itibarıyla yağışların yaklaşık 9020 oranında azalacağı tahmin ediliyor. Yıl içerisinde en az altı ay kuraklık koşulları hâkim olacak beklentisi mevcut. Buna işaret eden verileri görmek mümkün. Örneğin DSİ 2021 yılından bu yana havza bazlı sulama planlaması yapmaktadır. Yine Bursa İznik Gölü'nün yükseklik oranına istinaden tarımsal sulama izni kaldırılmıştır. Tüm bu sebeplerle bakanlığınız tarımsal sulamayı azaltmaya ilişkin önlemler almaktadır. Ancak Bakanlığınızın tarımsal alanlardaki sulamaya ilişkin alacağı kısıtlama önlemlerinin beklenen kuraklık sorununa çare olamayacağı ve daha fazla kuru tarıma yönelmenin giderek artacağı açıktır. Öte yandan yeraltı/yerüstü sularının kullanımının üste düzeyde olduğu alanlardan biri de Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının sorumluluk alanına giren madencilik sektörüdür. Ayrıca, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının da sorunun çözümünde sorumluluk düşmektedir. Bu durum, kuraklık gibi ciddi bir sorun karşısında bakanlıklar arası koordinasyonu, eşgüdümü, işbirliğini ve tüm bu süreci birlikte değerlendirmeyi zorunlu kılmaktadır. Bu işbirliğinin gerçekleşmemesi durumunda kuraklık sorununun hızla büyüyeceği ve önüne geçilemez büyük sıkıntılara yol açacağı öngörülmektedir. Bu bağlamda; 1. Bakanlığınız ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı arasında su varlıklarına etki konusunda yürüttüğünüz ortak çalışmalar mevcut mudur? Mevcutsa bu çalışmaların verileri nelerdir? 2. Bakanlığınız ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında su varlıklarına etki konusunda yürüttüğünüz ortak çalışmalar mevcut mudur? Mevcutsa bu çalışmaların verileri nelerdir? Bakanlığınız ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında su varlıklarına etki konusunda yürüttüğünüz ortak çalışmalar mevcut mudur? Mevcutsa bu çalışmaların verileri nelerdir? Bakanlığınızın tarımda vahşi sulamaya ilişkin aldığı önlemler nelerdir? Bakanlığınız kaçak kuyu tespiti ve önlenmesine ilişkin ne gibi çalışmalar yürütmektedir? i . Bakanlığınız damla sulama yöntemini teşvik için ne gibi çalışmalar yapmaktadır? Bakanlığınız ön görülen ciddi kuraklık sorununa ilişkin herhangi bir su yönetimi planı hazırlamış mıdır? Hazırladıysa bu plan hangi unsurları barındırmaktadır? Bakanlığınızın bölgelere ilişkin kuraklığa uyumlu ürün deseni çalışması mevcut mudur? Mevcutsa bu çalışmanın verileri nelerdir? ## Bakanlığın cevabı Bakanlığımız tarafından havza ölçekli olarak nehir havza yönetim planları ve sektörel su tahsis planları hazırlanmaktadır. Söz konusu planların hazırlık, tamamlanma, onaylanma ve uygulama süreçlerinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı da dâhil olmak üzere su sektöründeki ilgili tüm paydaşlarla mutabakat sağlandıktan sonra çalışmalar tamamlanmaktadır. Tamamlanan havza ölçekli planlar Bakanlığımız Su Yönetimi Genel Müdürlüğü intermet sitesinde yayımlanmaktadır. Ayrıca, Bakanlığımız ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında 02.02.2024 tarihinde Sanayide Su Verimliliği İçin İş Birliği Protokolü imzalanmış olup iş birliğine konu hususlar aşağıdaki şekilde imza altına alınmıştır: e Sanayi sektöründe su verimliliğinin artırılması için yasal, idari ve teknik altyapının güçlendirilmesi, • Sanayi sektöründe su verimliliği uygulamalarının ve NACE Kodu bazında 152 farklı faaliyet alanı için hazırlanan ve 2023/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle yayımlanan su verimliliği rehberlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülmesi, "e Sanayide su verimliliği uygulamaları kapsamında farkındalığın artırılması, iyi uygulamaların yaygınlaştırılması ve kamu kurumları, üniversiteler, sanayi sektörüyle ilişkili sivil toplum kuruluşları ve özel sektör arasında iş birliğinin sağlanması, e Ölçüm veizleme sistemlerinin geliştirilmesi ve güncel envanterlerin oluşturulması, e Havza bazında su ile ilgili birimler ile organize sanayi bölgeleri yönetimleri, sanayi odaları, sanayi sivil toplum kuruluşları arasında suyun verimli kullanımı ve izlenmesine yönelik kurumsal bağlantı ve iş birliği yapısının geliştirilmesi ve e Sanayide su verimliliğine yönelik destek ve teşvik mekanizmalarının geliştirilmesi vb. faaliyetleri kapsamaktadır. Söz konusu protokol ile sorumlu ve ilgili paydaşların iş birliğinde kurumlarımız tarafından yürütülen çalışmaların, edinilen bilgi ve tecrübelerin, iyi uygulama örneklerinin paylaşılması, ortak sorumluluk bilinciyle çalışmalar yürütülmesi ve iş birliği kültürünün güçlendirilmesi amaçlanmaktadır. Tarımsal sulama alanındaki gelişmeler Bakanlığımız tarafından yakından takip edilmekte olup teknik ve ekonomik şartlara bağlı olarak hızla modern sulama sistemlerine geçilmektedir. Sulama şebekeleri uzun yıllar açık kanal ve kanaletler şeklinde imal edilmekteyken inşaatı devam eden işlerin 9094'ü borulu şebekelerden oluşmaktadır. Ayrıca, mevcut sulamaların rehabilitasyon faaliyetleri kapsamında borulu şebekeye dönüştürülme çalışmaları devam etmektedir. Yenilemesi yapılan sulama şebekeleri ile de yağmurlama ve damla sulama yapılan modern yüksek basınçlı sulama şebekeleri üreticilerimizin hizmetine sunulmaktadır. Sulamalarda verim ve tasarrufu artıracak diğer bir faaliyet ise sahaya verilen suyun kontrolü ve ölçümü için yapılan çalışmalardır. Bu kapsamda sulama vanalarına sayaç takılması ve uzaktan kontrollü otomasyon sistemlerinin devreye alınması için çalışmalar devam etmektedir. Tüm bu Strateji Geliştirme Başkanlığı çalışmalara ek olarak, tasarruflu su kullanımı konusunda sulama birlikleri ve üreticilerimize eğitimler verilmektedir. Yer altı suyu kullanımı amacı ile düzenlenen kullanma belgelerinde tahsis miktarı damla sulama ve yağmurlama sulama modülüne göre belirlenmektedir. Ayrıca, ülkemizde yer altı suyu sulaması yapan sulama kooperatiflerinin ise "063'ü kapalı sulama sistemi ile sulama yapmaktadır. Yer altı sularını korumak amacıyla yasal olmayan yer altı suyu çekimlerine müdahale edilmekte ve 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun'un 18"inci maddesi kapsamında işlem yapılmakta, yasal olmayan yollardan kuyu açan vatandaşlara idari para cezası uygulanmaktadır. Kuyunun açıldığı saha, yer altı suyu tahsisine kapalı ise kuyu kapatılmakta, açık ise belgelendirilmektedir. Bunun yanında belgesiz açılan kuyuların önlenmesi açısından cezai müeyyidelerin artırılması amacı ile mevzuatta yeni düzenleme çalışmaları yapılmaktadır. Bakanlığımızca 2016 yılında tamamlanan "İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi" ile iklim değişikliğinin tüm havzalarda yüzey ve yer altı sularına muhtemel etkisi tespit edilmiş ve gerekli uyum faaliyetleri belirlenmiştir. Ulusal su verimliliği hedeflerinin ve stratejilerinin ortaya konulduğu "Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023-2033)" hazırlanmıştır. Planda, sektörel ve bireysel su kullanımlarında hedefler, stratejiler, eylemler ve sorumlu kurumlar belirlenmiştir. Ayrıca plan kapsamında tarımsal su kullanım verimliliğini artıran uygulamaların yaygınlaştırılmasıyla mevcut durumda 9650 olan sulama randımanının 2030 yılına kadar 9060, 2050 yılına kadar 9665 seviyesine yükseltilmesi hedeflenmektedir. Bulunduğumuz yüzyıl için yapılan iklim etki değerlendirmeleri, artan sıcaklıklar ve değişen yağış rejimi neticesinde tarımsal sulama, endüstri, kentsel ve turizm kullanımlarının hangi ölçüde artacağı ile ilgili olarak gelecek dönemlere ilişkin su ihtiyaçları projeksiyonları yapılmıştır. Ülkemizde tüm sektörlerde suyun verimli kullanılması ve su verimliliği konusunda toplumsal farkındalığın artırılması amacıyla 31.01.2023 tarihinde "Ulusal Su Verimliliği Seferberliği" başlatılmıştır. Seferberlik kapsamında kentsel, endüstriyel ve tarımsal su verimliliğinin sağlanmasına ilişkin rehber dokümanlar hazırlanmış olup www.suverimliligi.gov.tr adresinden dokümanlara ulaşılabilmektedir. Tüm sektörlerde su verimliliği bilincinin oluşturulması ve farkındalık oluşturulması maksadıyla ülke genelinde eğitim çalışmaları yürütülmektedir. Suyun verimli kullanılmasına ilişkin afişler ve reklam panoları hazırlanmış olup halkın farkındalığının sağlanması maksadıyla ortak alanlarda sergilenmeye başlanılmıştır. Su verimliliği seferberliğinin uygulanmasına yönelik 27.12.2024 tarihli ve 32765 sayılı Resmi Gazete'de "Su Verimliliği Yönetmeliği" yayımlanmıştır. Mezkur Yönetmelik ile sektörel su kullanımlarının izlenmesi, kayıt altına alınması, orantısız su kullanımlarının ve su kayıplarının azaltılması, ekosistemlerin ve su kaynaklarının korunarak her türlü su kullanımında verimliliğin sağlanması hedeflenmektedir. Bakanlığımız Su Yönetimi Genel Müdürlüğünce çevre, içme suyu, tarım, sanayi, hayvancılık, turizm vb. sektörlerin adil ve dengeli su paylaşımını sağlamak aynı zamanda su kullanımından elde edilecek faydayı en üst seviyeye çıkarmak amacıyla havza ve alt havza bazında Sektörel Strateji Geliştirme Başkanlığı Su Tahsis Planları (SSTP) hazırlanmaktadır. SSTP ile havza ve alt havza ölçeğinde her sektörün ihtiyacı olan suyun, ekonomik, sosyal ve çevresel açıdan analiz edilerek planlanması yapılmaktadır. Bu çalışmalarda iklim değişikliği sebebiyle oluşabilecek kuraklık risklerine karşı normal durum ve 4 farklı kuraklık senaryosu (hafif kurak, orta kurak, şiddetli ve çok şiddetli kurak dönemler) ile geleceğe yönelik havzadaki çevre, içme suyu, tarım, sanayi, hayvancılık, turizm gibi sektörlerin havza bazındaki su taleplerine uygun olarak su tahsis senaryoları hazırlanmakta ve su tahsis planlaması yapılmaktadır. İklim değişikliğinin tarımsal üretim ve gıda arzı üzerindeki etkileri değerlendirilmekte ve tarım sektöründeki riskler en aza indirilmektedir. İklim değişikliğinin tarım sektörü üzerindeki olumsuz etkileri ise daha sıcak ve a7 yağışlı iklim koşulları, ekstrem meteorolojik olaylarda artış, su kaynaklarında azalma, kuraklık şiddetinde artış, su ve toprak kalitesinde bozulma ve biyolojik çeşitliliğin azalması gibi hususlar olarak sıralanmaktadır. Bu bağlamda; Bakanlığımız koordinatörlüğünde ülkemiz şartlarına uygun 2008-2012, 2013- 2017, 2018-2022 ve 2023-2027 dönemine ait Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulmuştur. Kuraklık risklerinin olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilmesi ve kuraklıklara karşı hazırlıklı olunması maksadıyla ülkemizdeki 25 nehir havzası için kuraklık yönetim planları hazırlanmıştır. Kuraklık yönetim planları kapsamında su kaynaklarımızın verimli kullanılması ve kuraklıklara karşı hazırlıklı olunmasına yönelik olarak belirlenen tedbirler aşağıda sıralanmaktadır. e Sulamaalanlarının rehabilitasyonu ve modern sulama sistemlerine geçilmesi, e İçme ve kullanma suyu şebekelerindeki kayıp kaçakların azaltılması, e Sanayi sektöründe kullanılan suyun geri kazanılması ve temiz üretim tekniklerinin yaygınlaştırılması, e" Alternatif su kaynaklarının belirlenmesi, e Gözlem ağının geliştirilmesi, Kullanılmış suların yeniden kullanımının sağlanması, e Kuraklığa dayanıklı bitkisel ürünlerin artırılması, e Kuraklığın ekosistem üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması ve e Kuraklık farkındalığının artırılması. Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı'nın yol göstericiliğinde illerin kendi dinamiklerine ve özel koşullarına uygun olarak "İl Kuraklık Eylem Planı" oluşturulmuştur. İl Eylem Planı kapsamında; Vali başkanlığında ilgili kurum ve kuruluşların katılımı ile oluşturulan İl Kriz Merkezi kararlarıyla olası kuraklık ile ilgili tedbirler alınarak il bazında uygulanmaktadır. Ayrıca "Kuraklık Tahmini ve Erken Uyarı Sisteminin Kurulması" çalışmalarına başlanmış olup 2027 yılında tamamlanması hedeflenmektedir. Bu sistemle kuraklık öncesinde tarım, içme suyu, turizm, sanayi gibi su kullanan sektörlere gerekli uyarılar yapılarak kuraklık zararlarının en aza indirilmesi hedeflenmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı Bakanlığımızca tarımda kullanılan suyun etkin kullanımını sağlamak üzere 2007 yılından iübaren bireysel tarla içi modern sulama sistemlerine Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) kapsamında 650 oranında hibe desteği sağlanmaktadır. Bu kapsamında 2007-2024 yılları arasında 57.296 projeyle 5,4 milyon dekarlık alanın modern sistemlerle sulanması sağlanmıştır. Sulama sistemleri başvuru konuları aşağıda sıralanmaktadır. Tarla içi damla sulama sistemi kurulması, e Tarla içi yağmurlama sulama sistemi kurulması, e Tarlaiçi mikro yağmurlama sulama sistemi kurulması, e Tarla içi yüzey altı damla sulama sistemi kurulması, e Lineer veya Center Pivot sulama sistemi kurulması, e Tamburlu sulama sistemi kurulması, Güneşenerjili sulama sistemi kurulması, e Tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemleri ve e Akıllı sulama sistemleri. Kurak ve yarı kurak bölgelerde yağış sularından maksimum fayda sağlanmak üzere yağmur hasadı projeleri yürütülmektedir. 2022 yılında KKYDP kapsamında tarımsal kuraklığı önlemeye yönelik kırsalda yağmur hasadı için havuz yapımı (Jeomembran) 9650 hibe kapsamına alınmıştır. IPARD TI Programı kapsamında çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9650-75 değişen oranlarda yatırım tedbirlerine (damla sulama, yağmurlama, pivot ve tamburlu sulama sitemlerinin ayrıca suyun kaynağından çıkarılmasında ihtiyaç duyulan enerjinin karşılanabildiği modern tarımsal solar sulama sistemlerinin dahil olduğu) hibe desteği sağlanmaktadır. İklim değişikliği kaynaklı risklerin etkilerini en aza indirmek için Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) kapsamında yer alan "Köy Bazlı Verim Sigortası" ile kuru tarım alanlarında yetiştirilen buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale, nohut, kırmızı mercimek, yeşil mercimek ve yağlık ayçiçeği ürünlerinde kuraklık, don, sıcak rüzgar, sıcak hava dalgası, aşırı nem ve aşırı yağış risklerinden kaynaklı verim azalışları teminat altına alınmaktadır. Köy Bazlı Verim Sigortası kapsamında poliçede yazılı primin 9070'i Devlet tarafından karşılanmaktadır. 8038 ve 8039 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024-31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9625-90100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir. Bu doğrultuda; basınçlı sulama sistemleri ve tarımsal yenilenebilir enerji yatırımlarına 15 milyon üst limite kadar 0100'e varan oranlarda faiz/kâr payı desteği verilmektedir. Tarımda dijitalleşme ile bitkinin ne zaman ne kadar sulama suyuna ihtiyaç duyduğunun tahmin edilmesi için dijital sulama yönetimi projeleri yürütülmektedir. Bu amaçla TAGEM-suET (Sulama Yönetimi ve Bitki Su Tüketimi Sistemi) hayata geçirilmiştir. Tarımsal kuraklığın izlenmesi ve kuraklık internet portalının oluşturulması çalışmaları tamamlanmıştır. Strateji Geliştirme Başkanlığı "Dijital Sulama Yönetim Sisteminin (DiSU) Geliştirilmesi" projesi kapsamında 6 farklı bölgede çalışmalar yürütülmektedir. 8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Yeni destekleme modeliyle; e İlk defa bitkisel üretim destekleri 3 yıllık ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamukuruluşları tarafindan ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. e Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. e Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir. Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** İbrahim Akın (DEM Parti, İzmir). “Su varlıklarının tarım sektöründe verimli kullanımı için yapılan çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/25314, 13 Mart 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-25314-su-varliklarinin-tarim-sektorunde-verimli-kullanimi-icin-yapilan-calismalara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/49ced59b-85f0-4983-8ef3-01959392e04a Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.