# Fındık üretimine ve fındık üreticilerine sağlanan desteğe ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/25552 - **Veren:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 10 Mart 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 240 gün sonra, 5 Kasım 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/9b26cdfd-285b-41f2-b79c-0195843e3d10 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-25552-findik-uretimine-ve-findik-ureticilerine-saglanan-destege-iliskin > Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP), 10 Mart 2025 tarihinde 7/25552 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 240 gün sonra, 5 Kasım 2025). ## Önerge metni Aşağıda belirtilen konular hakkında Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak cevaplandırmasını arz ederim. Av. kl, TANRIKULU . 2006 yılında Fiskobirlik'in tasfiye edilmesinin ardından, TMO'nun alım fiyatları ile üretim maliyetleri arasındaki büyük farkın, üreticinin gelirini nasıl etkilediği konusunda Bakanlığınızca 2024 yılında bir inceleme yapılmış mıdır? 2023 yılı itibarıyla, fındık alım fiyatları ve üretim maliyetleri arasındaki büyük fark, birçok fındık üreticisinin zarar etmesine yol açmaktadır. Bu durum, üreticilerin tarlasını terk etmelerine veya : - göç etmelerine sebep olmaktadır. 2006 yılı ile 2024 yıllarındaki kayıtlı fındık üreticisi sayıları ile fındık ekimi yapılan arazilerin miktarları nedir? Türkiye'de giderek artan sözleşmeli tarım uygulamaları, küçük üreticilerin kendi topraklarında adeta köle durumuna düşmelerine sebep olmaktadır. Bu sorunu çözmek adına, Bakanlık olarak hangi önlemleri almayı planlıyorsunuz? Sözleşmeli tarım modelinin üretici üzerindeki olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak adına atılacak adımlar nelerdir? 2014 yılından bu yana fındık üreticisine yapılan alan bazlı gelir desteğinin artırılmaması, üreticinin yaşadığı ekonomik zorlukları derinleştirmiştir. Bakanlık olarak, fındık üreticilerine sağlanan desteklerin artırılması yönünde bir planınız var mıdır? 6. 2025 yılı için bu desteklerin yeniden değerlendirilmesi planlanmakta mıdır? İtalyan şirketi Ferrero ve Adalet ve Kalkınma Partisi'nin Kurucularından Cuneyd ZAPSU'nun yönetim kurulu başkanı olduğu Balsu Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin Türkiye'deki fındık üretim sürecine olan etkileri ve Türkiye'deki küçük çiftçilerin bu durumdan nasıl etkilendiği konusunda Bakanlığınızın bir çalışmasıü var mıdır, bu şirketlerin sektördeki tekelci yapıyı daha da güçlendirmesini engellemek amacıyla atılacak adımlar nelerdir? Balsu Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin Şili'deki fındık işleme yatırımlarının Türkiye fındık üreticisi üzerindeki olası olumsuz etkilerini göz önünde bulundurarak, Bakanlık olarak bu tarz küresel yatırımlara karşı nasıl bir duruş sergilemektesiniz? Türkiye'deki fındık üreticisini korumak adına bir strateji belirlemiş olmanız söz konusu mudur? Balsu Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin Şili'de fındık üretimi yapması, Türkiye'nin fındık üreticilerine ve yerli fındık sektörüne verebileceği olası zararların belirlenmesi i için bir çalışma yapılmış mıdır? Türk fındığının uluslararası pazardaki rekabet gücü göz önüne alındığında, Şili'de üretim yapan bir Türk firması ile ilgili durumun fındık fiyatları üzerindeki olası olumsuz etkileri nelerdir? Şili'de fındık üretimi yapılmasının, Türkiye'nin fındık üretiminde karşılaştığı çevresel ve tarımsal sorunlarla bir ilişkisi var mıdır; bu durum, sürdürülebilir üretim açısından Türkiye fındığı için nasıl bir tehdit oluşturabilir? Türkiye'deki fındık üreticileri ve tarım sektörü üzerindeki olası ekonomik etkilerin minimize edilmesi adına hükümet tarafından alınabilecek önlemler nelerdir? Türkiye'nin fındık sektörünün global pazarda orta ve uzun vadede Şili. ve başka ülkelere kayması tehdidine karşı geliştirdiğiniz stratejiler nelerdir? ## Bakanlığın cevabı Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) başta hububat ve bakliyat olmak üzere görev alanına giren ürün piyasalarını yakından takip ederek, piyasa regülasyonuna destek sağlamaktadır. TMO kabuklu fındık alım fiyatları, tüm parametreler dikkate alınarak belirlenen bir eşik fiyattır. Açıklanan ürün alım fiyatları, üretimin sürdürülebilirliği ve tüketiciye yansıması dikkate alınarak gerçekleştirilmektedir. Ülkemizde 2006 yılında fındık üretim alanı 666.226 hektar, üretici sayısı 298.876'dir. 2024 yılında ise fındık üretim alanı 749.769 hektar, üretici sayısı 544.737'dir. Ülkemiz fındık üretimi 2023 yılında 650.000 ton olup bu rakam dünya üretiminin 59'u iken Şili 65.000 ton ile 6'sı düzeyindedir. Fındık alanı bakımından ise ülkemiz 746.749 hektar alan ile 9669'luk paya sahip iken Şili 36.375 hektar alan ile 963*lük üretim alanına sahiptir. Ülkemizde fındık tarımının sürdürülebilirliğini sağlamak ve dünya pazarındaki konumunun korunması adına; dünya fındık piyasasında yaşanan gelişmeler, dünya fındık üretimi ve ihracatındaki payımızın korunması ve arttırılmasına ilişkiler politikalar, Ulusal Fındık Konseyi başta olmak üzere, önder üreticiler, üretici örgütleri, kooperatifler, ziraat odaları, ticaret ve sanayi odaları, borsalar, ihracatçı birlikleri ve üniversiteler ile eş güdüm içerisinde yapılan çalışmalarla belirlenmektedir. 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 13'üncü maddesinde yapılan değişik ile sözleşmeli üretimin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için yasal dayanak oluşturulmuş, bu kapsamda hazırlanan "Sözleşmeli Üretimin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik" 15.09.2023 tarihli ve 32310 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bakanlığımızca tarafların karşılıklı menfaatlerini koruyacak şekilde hazırlanan bireysel, tarımsal amaçlı örgüt ve üretici grubu ile düzenlenecek bitkisel üretim ve tohumculuk tip sözleşmeleri Bakanlığımız internet sayfasında yayımlanmıştır. Tip sözleşme kullanan çiftçilerimizin talebe göre üretim yaparak pazarlama sorunu yaşamaması, sözleşme ile fiyat riskinin asgariye inmesi, temel girdilere ve krediye daha kolay ulaşması ve temel bitkisel üretim kapsamında kullandırılan 300 bin TL üstü kredilerde 10 milyon TL üst limite kadar 9050 temel bitkisel üretim ile ilave "015 sözleşmeli üretim olmak üzere toplam 9065 faiz indirimli krediden faydalanabilmektedirler. Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir. Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir. Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine Strateji Geliştirme Başkanlığı uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir. 8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Yeni destekleme modeliyle; e İlk defa bitkisel üretim destekleri 3 yıllık ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. e Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. e Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir. Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir. Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak verilecektir. Bununla birlikte, su kısıtı olan yerlerde yine belirlenen şartlara uygun üretim yapan üreticilerimizin kullandığı mazot ve gübrenin tamamı nakdi olarak verilecektir. 10394 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Karar ile 2026 yılı bitkisel üretim desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır. " 2026 üretim yılı için destek katsayı değeri bir önceki yıla göre 9627 artırılarak dekara 310 TL olarak belirlenmiştir. e Kapalı ortam bitkisel üretime yönelik genç ve kadın çiftçilere ilave destek verilecektir. e Mısır (dana) ürünün destekleme kategorisi 1. kategoriden 2. kategoriye yükseltilmiştir. e Hayvancılıkta dane yem ihtiyacını karşılamak amacıyla yulaf, çavdar ve tritikale ürünlerinde yeşil otun yanı sıra dane üretimi de destek kapsamına alınmıştır. Strateji Geliştirme Başkanlığı e Hububat üretiminde sertifikalı tohum kullanımının artırılması amacıyla bir önceki yıla göre destek katsayısı artırılarak 0,56 belirlenmiştir. e Soya üretimini teşvik amacıyla mevcut sertifikalı tohum desteğine ek, yurt içinde ıslah edilip tescil edilen ve yine yurt içinde üretilerek sertifikalandırılan tohumların kullanımı halinde ilave destek sağlanacaktır. e Organik tarım desteğinde, 1. derece tarımsal amaçlı üretici örgütlerine üye çiftçilere, destek katsayısının yüzde 25'i oranında ilave destek verilecektir. e Katı organik-organomineral desteğinde 0,21 olan katsayı, 0,32"ye çıkarılmıştır. e Biyolojik/biyoteknik mücadele desteği birim fiyatları yüzde 21 artırılmıştır. e Yıl boyunca(12 ay) hizmet sunan serbest tarım danışmanları ile ziraat odaları ve üretici örgütlerinde istihdam edilen danışmanlara verilen tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, bir önceki yıla göre yüzde 17,5 artırılarak 2025 için 345.450 TL olarak ödenecektir. Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır). “Fındık üretimine ve fındık üreticilerine sağlanan desteğe ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/25552, 10 Mart 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-25552-findik-uretimine-ve-findik-ureticilerine-saglanan-destege-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/9b26cdfd-285b-41f2-b79c-0195843e3d10 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.