# Tokat ilindeki çiftçilere sağlanan tarım desteklerine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/26601 - **Veren:** Kadim Durmaz (CHP, Tokat) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 9 Nisan 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 126 gün sonra, 13 Ağustos 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ee23fd60-516c-4fb9-bb06-01961fa2c3aa - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-26601-tokat-ilindeki-ciftcilere-saglanan-tarim-desteklerine-iliskin > Kadim Durmaz (CHP), 9 Nisan 2025 tarihinde 7/26601 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 126 gün sonra, 13 Ağustos 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Anayasa'nın 98 ve TBMM İçtüzüğü'nün 96'ncı maddesi gereğince Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI taralindan yazılı olgrak yanıtlanması konusunda gereğini arz ederim. Oo Kadim DURMAZ Tokat Milletvekili Tokat ve Türkiye | genelinde tarım sektörü, çiftçilerin artan maliyetler, iklim değişikliği, destekleme politikalarındaki yetersizlikler ve pazar erişimi gibi sorunlarla karşı karşıya olduğu bir dönemi yaşamaktadır. Özellikle girdi maliyetlerinin yüksekliği ve üreticinin yeterli destek alamaması, kırsal kesimde geçim kaynaklarını tehdit etmektedir. Bu nedenle: Tokat ilinde faaliyet gösteren çiftçilere yönelik sağlanan desteklerin miktarı ve kapsamı nedir? Son 5 yıl içerisinde Tokat'ta tarımsal desteklerden faydalanan çiftçi sayısında , nasıl bir değişim gözlemlenmiştir? Girdi maliyetlerindeki artiş karşısında, çiftçilerin üretimden vazgeçmesini önlemek amacıyla Bakanlığınız tarafından alınan tedbirler nelerdir? Tokat ve çevresinde tarım alanlarının etkin kullanımı ve verimliliğin artırılması amacıyla yürütülen projeler nelerdir? Küçük ve orta ölçekli çiftçilerin kooperatifleşme ve pazarlama süreçlerinde daha etkin Tol almasını sağlamak için hangi çalışmalar yürütülmektedir? ... Tarımda genç nüfusun azalması ve çiftçi yaş ortalamasının yükselmesi konusunda Bakanlığınızın özel bir teşvik veya destek programı var mıdır? Tokat ilinde hayvancılık sektörünü desteklemek için son dönemde uygulanan projeler . ve sağlanan destekler nelerdir? Tokat ve çevresinde sulama altyapısının güçlendirilmesi, modern sulama sistemlerine geçiş ve su kaynaklarının daha verimli kullanımı için planlanan yatırimlar yar mıdır? ## Bakanlığın cevabı Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir. Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir. Bakanlığımız tarafından üreticilere; "e Bitkisel üretim, " Hayvansal üretim, " Kırsal kalkınma, e Su ürünleri üretimi ve e Tarımsal araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) olmak üzere 5 ana başlık altında tarımsal destekler verilmektedir. Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir. 8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlanması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Yeni destekleme modeliyle; e Bitkisel üretim destekleri ilk defa 3 yıllık olarak ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. Strateji Geliştirme Başkanlığı e Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamukuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. e" Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. e Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir. Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir. Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)Y'ne kayıtlı olan, planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten tüm çiftçilere ve planlama kapsamı dışındaki diğer ürünleri üreten çiftçilerin tamamına temel destek ödenecektir. Böylece stratejik ürünlerin mazot maliyetinin 9050'si ve gübre maliyetinin 9025'i karşılanacaktır. Planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten çiftçilere temel desteğe ilave olarak planlı üretim desteği verilerek, mazot maliyetinin "0100'ü ve gübre maliyetinin "050'si karşılanacaktır. Diğer taraftan su kısıtının olduğu 11 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen arpa, buğday, yağlık ayçiçeği, aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çiftçilerimize ise gübre maliyetinin kalan "50'lik kısmı da yer altı su kısıtı desteği olarak verilecektir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin "100'ü desteklenecektir. Çiftçilerimize bitkisel üretim destekleri nakdi olarak ödenecektir. Tokat iline 2025 yılında 01.07.2025 tarihi itibarıyla toplam olarak 901.600.949 TL tarımsal destekleme ödemesi yapılmış olup ödemeler devam etmektedir. Tokat ili genelinde ÇKS'ye kayıtlı 2021 yılında 31.024, 2022 yılında 31.543, 2023 yılında 32.839, 2024 yılında 34.763 ve 2025 yılında 35.121 üretici bulunmaktadır. Yem bitkileri üretim planlaması kapsamına alınmış olup, tüm havzalarda desteklenecektir. Tokat ilinin de dahil olduğu süt havzası olarak belirlenen illerde yem bitkisi üreten çiftçilere ilave "050 planlı üretim desteği ödenecektir. Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir. 8760 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında hayvansal üretim, su ürünleri üretimi, tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Hayvansal üretimde yeni destekleme programı temel hayvancılık ve ürün geliştirme destekleri olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. e Temel hayvancılık destekleri; büyükbaş hayvancılık, küçükbaş hayvancılık, atık, arıcılık ve ipek böceği faaliyetlerinin desteklenmesinden oluşmaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi Strateji Geliştirme Başkanlığı yönlendirici kriterleri sağlayan yetiştiricilere temel destek tutarına ilave destek verilecektir. Ayrıca suni tohumlama, soy kütüğü, yerli sperma, ari işletme, sürü yöneticisi (çoban) gibi verimlilik kriterlerine ilave destek sağlanmaktadır. e Ürün geliştirme destekleri; çiğ süt, besilik erkek sığır (karkas), tiftik üretimi desteklerini kapsamaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan üreticilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca ari işletme, kendi tankında soğutma, örgüt üzerinden pazarlama, karkas ağırlığı, kaliteli tiftik ve sözleşmeli üretim gibi verimlilik kriterlerine ilave destek verilmektedir. Yeni destekleme modeli ile ilk defa; e Oğlak ve kuzuya temel destek ödemesi, e Genç ve kadın yetiştiriciye ilave destek, " Aileişletmelerine temel destek oranında ilave destek, " Doğduğuaile işletmesinden kesime giden erkek sığırlara ilave destek, e" Gezginci arıcılık yapanlara ilave destek ve e Birinci derece örgüt üyesi yetiştiricilere ilave destek verilmektedir. Ayrıca planlı üretim bölgelerinde uygun üretim yapanlara ilave destek ve her buzağıya temel destek ödemesi yapmak suretiyle üreten herkesin destek alması sağlanmaktadır. Yeni destekleme modeli ile birlikte hayvancılık işletmelerinin ekonomik açıdan güçlü, dirençli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşması hedefiyle sübvansiyonlu kredilerde; kadınlara, gençlere ve planlı üretim bölgelerine ilave indirim uygulanmaktadır. Bu sayede geleceğimizin teminatı gençlerimiz ve ailemizin temel direği olan kadınlarımızın üretimde kalmalarına imkân sağlanmıştır. Hayvansal Üretim Planlaması çerçevesinde hazırlanan "Hayvancılığın Geliştirilmesi Projesi" kapsamında il/ilçe tarım ve orman müdürlükleri, bağlı ve ilgili kurum/kuruluşlarımız tarafından hazırlanan projelere destek verilmektedir. Bakanlığımızca yürütülen "Damızlık Koç-Teke Yatırımlarının Desteklenmesi Projesi" kapsamında Tokat ilinde kurulan koç-teke yetiştirme istasyonu inşaat giderleri ve alet-ekipman alımlarına hibe desteği sağlanmıştır. Ayrıca 372 yetiştiriciye 830 baş hayvan için hibe desteği sağlanmıştır. Bakanlığımızca yürütülen "Etçi ve Kombine Irkların Yaygınlaştırılması Projesi" 2023 yılında Tokat ilinde uygulanmıştır. 2025 yılında Tokat ilimizden 18.04.2025 tarihi itibarıyla 936 ton arz fazlası çiğ süt regüle edilmiştir. .Bakanlığımızca 2021 yılından itibaren ülke genelinde işlenmeyen ve nadasa bırakılan arazilerde gerek bitkisel üretimin artırılması gerekse kuraklığa dayanıklı çeşitlerin ekilişlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik azami ©0675 ayni desteğin sağlandığı "Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi" yürütülmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı Proje kapsamında uygun münavebe planı ve ekim yöntemleri uygulayarak stratejik ürünlerin üretiminde kullanılması, iklim değişikliğini dikkate alarak uygun çeşitlerle hububat, baklagil ve yağlı tohumlu bitkilerin üretiminin geliştirilmesi sağlanmaktadır. Kırsal kalkınma destekleri kapsamında; tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, kırsal kalkınma yatırımları (ekonomik ve alt yapı yatırımları), uzman eller proje desteği, bireysel sulama sistemlerinin desteklenmesi, IPARD ulusal eş finansman ödemeleri, çiftlik muhasebe veri ağı (ÇMVA) katılım primi destekleri yer almaktadır. Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KK YDP) kapsamında Tokat ilinde tarımsal üretime yönelik sabit yatırım tesisleri ve altyapı projeleri kapsamında 232 projeye, uzman eller projesi kapsamında 21 üreticiye, genç çiftçi projesi kapsamında 753 genç çiftçiye hibe desteği verilmiştir. IPARD Programı kapsamında 2007 yılı itibarıyla başlayan program üzerinden 42 ilde birçok tedbir altında tarım ve hayvancılık alanlarında hibe destekleri sağlanmaktadır. IPARD 1 ve IPARD II dönemi olarak başarıyla yürütülen süreç, IPARD 111 dönemiyle birlikte ülke geneline yayılmıştır. IPARD HI dönemiyle birlikte çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9650-75 değişen oranlarda yatırım tedbirlerine hibe desteği sağlanmaktadır. Tokat ilinde IPARD I ve IPARD II Programı kapsamında 1.236 projeye hibe ödemesi yapılarak tarım, hayvancılık ve kırsal kalkınma alanında destek sağlanmıştır. IPARD II Programı kapsamında 356 proje başvurusu alınmıştır. IPARD Programı kapsamında yer alan tedbirler ile kırsal alanda yaşayan gençlere, kadınlara ve üretici örgütlerine yönelik ek sıralama puanı ve ek hibe oranı uygulanarak pozitif ayrımcılık yapılmaktadır. Üreticilerimizin kurmuş oldukları üretici örgütlerinin ortak bir paydada buluşması, etkin ve verimli bir şekilde çalışmaları, kurum ve kuruluşlarla iş birliklerinin geliştirilmesi ayrıca başarılı olanların ödüllendirilmesi amacıyla "Tarımsal Amaçlı Örgütlerin Derecelendirilmesine İlişkin Yönetmelik" 28.11.2023 tarihli ve 32383 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ayrıca Bakanlığımızca tarımsal örgütlerin ürettikleri ürünlerin standardizasyonu ve markalaşması minvalinde "Tarımsal Örgütlerin Pazarlama Kabiliyetlerinin Geliştirilmesi Projesi" yürütülmektedir. Tokat ilinde 2024, 2025 yıllarında kooperatifleşme ve pazarlama konusunda 90 üreticinin katıldığı 10 eğitim ve yayım faaliyeti gerçekleştirilmiştir. Tokat ilinde kapalı sistemlerle suyun iletilmesi ve dağıtılması, verimli ve modem yöntemlerle sulama yapılması kapsamında 31.537 hektarlık alanda kapalı sulama sistemi ile sulama sağlanmıştır. 25.994 hektarlık alanda kapalı sulama sistemi proje ve planlama çalışmaları devam etmektedir. Tokat ili "Erbaa Sol Sahil Sulaması Yenileme", "Niksar Sulaması Yenileme", "Kazova Sağ ve Sol Sahil Sulamaları Yenileme" ve "Tokat-Sulusaray Barajı Sulaması" işlerinin proje ve planlama çalışmaları devam etmektedir. Tokat ilinde 2024, 2025 yıllarında modem basınçlı sulama sistemleri konusunda 284 üreticinin katıldığı 18 eğitim ve yayım faaliyeti gerçekleştirilmiştir. Basınçlı sulama sistemleri ve tarımsal yenilenebilir enerji yatırımlarına 15 milyon TL üst limite Strateji Geliştirme Başkanlığı kadar 0100'e varan faiz/kâr payı desteği sağlanmaktadır. Üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9625-96100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir. Üreticilerimiz temel bitkisel ve temel hayvansal üretim konularında 300.000 TLye kadar sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TL*ye kadar 9050-9100 aralığında faiz/kar payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Kadim Durmaz (CHP, Tokat). “Tokat ilindeki çiftçilere sağlanan tarım desteklerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/26601, 9 Nisan 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-26601-tokat-ilindeki-ciftcilere-saglanan-tarim-desteklerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ee23fd60-516c-4fb9-bb06-01961fa2c3aa Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.