# Diyarbakır ilinde hayvancılık ve tarımsal sulama konusunda yaşanan sorunlara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/26707 - **Veren:** Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 11 Nisan 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 96 gün sonra, 16 Temmuz 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/844c08a4-7230-4a29-8b58-0196333cb8d7 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-26707-diyarbakir-ilinde-hayvancilik-ve-tarimsal-sulama-konusunda-yasanan-sorunlara-iliskin > Serhat Eren (DEM Parti), 11 Nisan 2025 tarihinde 7/26707 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 96 gün sonra, 16 Temmuz 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasanın 98 ve İçtüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Serhat Eren Diyarbakır hem Türkiye'nin hem de bölge coğrafyasının önemli tarımsal üretim merkezlerinden biridir. Ancak özellikle son yıllarda iklim krizinin etkileri, kuraklık, kamusal yatırımların yetersizliği ve altyapı eksiklikleri nedeniyle kırsal üretim büyük darbe almış durumdadır. Kırsalda yaşayan yurttaşlar, özellikle hayvancılıkla uğraşan aileler, başta içme suyu ve tarımsal sulama olmak üzere temel kamu hizmetlerine erişimde ciddi zorluklar yaşamaktadır. Bu durum sadece ekonomik kayıplara değil, aynı zamanda mevsimsel ve kalıcı göçlere, üretim zincirinin parçalanmasına, sosyal bağların zayıflamasına ve yoksulluğun kuşaklar arası devrine neden olmaktadır. Diyarbakır'ın Çermik ilçesi ile Siverek sınırında yer alan Karacadağ bölgesinde yaşananlar bu yapısal sorunun yalnızca bir örneğidir. 6 Şubat depremleri sonrasında tamamen işlevsiz hale gelen ve yaklaşık 60 bin küçükbaş hayvanın su ihtiyacını karşılayan gölet, ancak aylar sonra yeniden onarılmaya başlanabilmiştir. Su kaynağı yetersizliği nedeniyle üreticiler her yıl hayvanlarını Muş ve Fızurum'daki yaylalara götürmek zorunda kalmakta, bu da ciddi ekonomik ve insani maliyetler doğurmaktadır. Karacadağ gibi stratejik meralara sahip bir bölgede dahi bu tür eksiklikler yaşanıyorsa, Diyarbakır genelindeki kırsal alanlarda yaşanan daha büyük yapısal sorunların boyutları açıkça ortadadır. Diyarbakır genelinde yüzlerce köy, yeterli içme suyu altyapısına, tarımsal sulama imkanına, gölet ya da sulama havuzu gibi temel kamu yatırımlarına erişememektedir. Oysa iklim krizi ve kuraklık gibi faktörler göz önünde bulundurulduğunda, bu tür altyapı hizmetleri artık sadece "kalkınma" değil, aynı zamanda hayatta kalma ve bölgede yaşamı sürdürebilme hakkı ile de ilgilidir. Öte yandan Tarım ve Orman Bakanlığı'nın verilerine göre Diyarbakır, Türkiye'de küçükbaş hayvancılıkta ilk sıralarda yer almakta; 2 milyonu aşkın küçükbaş ve 600 bini aşkın büyükbaş hayvan varlığıyla ülkenin et ve süt üretiminde önemli bir paya sahiptir. Ancak bu hayvan varlığını sürdürebilmek için gerekli olan su altyapısının durumu konusunda yeterli fizibilite, planlama ya da eşgüdüm bulunmamaktadır. Gölet sayısı, sıvat altyapısı, tarımsal sulama sistemleri gibi konular çoğu zaman yerel yönetimlerin ve üreticilerin bireysel çabalarına bırakılmaktadır. abe İklim krizinin derinleştiği, yaz mevsimlerinin daha kurak ve uzun geçtiği, su kaynaklarının azaldığı bir dönemde Diyarbakır gibi suya dayalı hayvancılık yapan bir coğrafyada merkezi idarenin etkili ve kalıcı bir kırsal kalkınma planı üretmemesi, bölgenin yalnızlaştırıldığını ve ihmal edildiğini göstermektedir. Bu ihmalin sonucu olarak birçok üretici ailesi başka illere göç etmekte, üretimden kopmakta ya da ekonomik çöküş yaşamaktadır. Diyarbakır'da hayvancılık yapan üreticilerin sayısı, hayvan varlığına karşılık gelen gölet ihtiyacı, Bakanlığın buna dair fizibilite çalışmaları ve özellikle iklim krizine karşı alınan tedbirlerin kamuoyuyla paylaşılması gerekmektedir. Bu bağlamda; 1. Diyarbakır il genelinde hayvancılıkla geçimini sağlayan hane sayısı kaçtır? Bu hanelerin ilçe bazlı dağılımı nedir? 2. Diyarbakır'da güncel olarak kayıtlı küçükbaş ve büyükbaş hayvan sayısı nedir? Son beş yıla ait veriler nelerdir? 3. Mevcut hayvan varlığına oranla Diyarbakır'da hayvan içme suyu ve tarımsal sulama ihtiyacını karşılamak için kaç gölet ve sulama tesisi gereklidir? Bu konuda Bakanlığınız tarafından yapılmış herhangi bir fizibilite çalışması var mıdır? 4. Diyarbakır'da hâlihazırda kaç gölet, hayvan içme suyu sıvatı ve sulama tesisi faaliyettedir? Bunların ilçe ve kapasite bazlı listesi nedir? 5. Karacadağ bölgesindeki göletin depremler sonrası tahrip olmasına rağmen neden aylarca onarılmadığı ve bu süreçte üreticilere ne tür destekler sunulduğu Bakanlığınız tarafından araştırılmış mıdır? 6. Diyarbakır'da kuraklık ve iklim krizine bağlı olarak 2023 ve 2024 yıllarında hayvansal üretimde yaşanan daralma oranı nedir? Bu durumdan etkilenen üretici sayısı kaçtır? 7. Önümüzdeki yıllarda Diyarbakır'da artması beklenen kuraklık ve su stresiyle mücadele amacıyla Bakanlığınız tarafından hazırlanmış bir iklim uyum planı var mıdır? Varsa bu planın detayları ve hedefleri nelerdir? 8. Mevsimsel ya da kalıcı göçle başka illere gitmek zorunda kalan hayvancılıkla uğraşan Diyarbakırlı ailelerin sayısı tespit edilmiş midir? Bu ailelere yönelik kalıcı yerinde üretim çözümleri için Bakanlığınızın özel bir programı mevcut mudur? ## Bakanlığın cevabı Büyükbaş, küçükbaş ve toplam hayvan sayıları verileri Türkiye İstatistik Kurumunun kurumsal internet sayfasında kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır. Silvan ilçesinde "Pamukçay Barajı Sulaması", "Kuruçay Barajı Sulaması" ve "Başlar Barajı Sulaması", Ergani ilçesinde "Ergani Barajı Sılaması" ve "Bereketli Yer Altı Suyu (YAS) Sulama Kooperatifi", Çınar ilçesinde "Çınar-Göksu Sulaması", "Kralkızı Dicle Cazibe Sulaması 2. Kısım Şebeke", "Beşpınar Sulaması", "Filizören YAS Sulama Kooperatifi", "Künreş Sulaması", "Ortaviran Sulaması", "Dikmencik YAS Sulama Kooperatifi", "Diyarbakır Çınar Gözegöl Sulaması" ve "Diyarbakır Çınar Gözegöl Sulama Tesisi", Kayapınar ilçesi "Devegeçidi Sulaması", ve "Diyarbakır-Merkez Gözegöl Göleti", Bağlar ilçesi "Kralkızı Dicle Cazibe Sulaması 1. Kısım" ve "Kabaklı Sulaması", Dicle ilçesi "Kralkızı Dicle Cazibe Sulaması 4. Kısım Şebeke", "Kralkızı Dicle Cazibe Sulaması 3. Kısım Şebeke" ve "Diyarbakır-Aşağıküldiken Mezrası Hayvan İçme Suyu (HİS) Göleti", Bismil ilçesi "Balcılar YAS Sulama Kooperatifi", "Türkmenhacı 1. ve 2. Kısım YAS Sulama Kooperatifi", "Kurudere 1. Kısım ve 2 Kısım YAS Sulama Kooperatifi", "Ağıllı YAS Sulama Kooperatifi", "Kazancı 1. Kısım ve 2. Kısım YAS Sulama Kooperatifi" ve "Esentepe YAS Sulama Kooperatifi" ve Çermik ilçesi "Çermik Halilan Göleti Sulaması" ve "Çermik Halilan Göleti" olmak üzere 2 adet gölet, 1 adet HİS göleti ve 26 adet sulama tesisi bulunmaktadır. Karacadağ bölgesindeki bahse konu göletin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından inşa edilerek işletmeye açılan bir gölet olmayışından dolayı herhangi bir işlem yapılamamaktadır. Kuraklık Eylem Planı kapsamında su yönetimi çalışmaları yürütülmektedir. Rezervuarlarda depolanan su miktarına göre kısa, orta, uzun vadede alınacak tedbirlere göre olası kuraklık eylem planı mevcut olup sulama sezonu öncesinde durum değerlendirmesi yapılarak çiftçiler ve paydaşlar bilgilendirilmektedir. Bu kapsamda modern sulama tekniklerinin uygulanması sayaçlı sistem, damlama ve yağmurlama sistemleri ile az su tüketen bitkilerin ekilmesi, rotasyon uygulanması gibi planlamalar yapılmaktadır. İklim değişikliğinin en önemli sonuçlarından birisi olarak gösterilen kuraklık ile ilgili çalışmalar 2007 yılından itibaren yürütülmektedir. Bu amaçla Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında 2008-2012, 2013-2017, 2018-2022 ve 2023-2027 dönemlerine ait "Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı" hazırlanarak uygulamaya konulmuştur. Eylem Planı çerçevesinde; Tarımsal kuraklık konusunda kamuoyu bilinç düzeyinin artırılmasını, Paydaşların sürece dahil edilmesini, Sürdürülebilir tarımsal su kullanımının planlamasını, Kuraklığın yaşanmadığı dönemlerde gerekli tedbirlerin alınmasını ve Kriz dönemlerinde etkin mücadele programı uygulayarak kuraklığın etkilerinin en aza indirilmesini amaçlanmaktadır. Diyarbakır ilinden yıllık olarak; 500-550 aile göçer hayvancılık işletmeleri kapsamında Muş, Bingöl ve Erzurum bölgesinde bulunan meralara hayvanlarını götürmektedirler. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır). “Diyarbakır ilinde hayvancılık ve tarımsal sulama konusunda yaşanan sorunlara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/26707, 11 Nisan 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-26707-diyarbakir-ilinde-hayvancilik-ve-tarimsal-sulama-konusunda-yasanan-sorunlara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/844c08a4-7230-4a29-8b58-0196333cb8d7 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.