# Bitlis Kalesi'nde yürütülen kazı ve restorasyon çalışmalarına ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/26924 - **Veren:** Semra Çağlar Gökalp (DEM Parti, Bitlis) - **Muhatap:** Kültür ve Turizm Bakanlığı (Mehmet Nuri Ersoy) - **Veriliş tarihi:** 15 Nisan 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 170 gün sonra, 2 Ekim 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/66048075-51ec-44a0-ab2c-019639674c7c - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-26924-bitlis-kalesi-nde-yurutulen-kazi-ve-restorasyon-calismalarina-iliskin > Semra Çağlar Gökalp (DEM Parti), 15 Nisan 2025 tarihinde 7/26924 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 170 gün sonra, 2 Ekim 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri ERSOY tarafından Anayasanın 98" inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Semra ÇAĞLAR GÖKALP - Bitlis il merkezinde yer alan ve tarihi kaynaklara göre Urartu dönemine (M.Ö. 6. yüzyıl) kadar uzanan Bitlis Kalesi, 2004 yılında başlatılan ve 2020'li yıllardan itibaren yoğunluk kazanan arkeolojik kazı ve restorasyon çalışmaları halen devam etmektedir. Bu çalışmalar, kalenin tarihi ve kültürel potansiyelini açığa çıkarmayı hedeflemekle birlikte, uygulama süreçleri bakımından bazı yapısal sorunları da beraberinde getirmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın koordinasyonunda Bitlis Valiliği ile Bitlis Eren Üniversitesi tarafından sürdürülen kazı çalışmaları, kale alanında sınırlı ancak önemli veriler sunmuştut. Bu veriler, kalenin yalnızca askeri amaçlarla değil, aynı zamanda sivil yerleşim alanı olarak da kullanıldığını göstermektedir. Ancak, kazıların arkeolojik bütünlüğü gözeterek sistematik bir biçimde yürütülüp yürütülmediği konusunda soru işaretleri mevcuttur. Mevcut raporların sınırlılığı, bilimsel şeffaflık açısından tartışmalıdır. Kazıların ardından başlatılan restorasyon süreci, kalenin fiziksel korunumu açısından önem arz etmektedir. Ancak, restorasyon uygulamalarının yer yer özgün malzeme ve tekniklerden uzaklaştığı, çağdaş müdahalelerin tarihsel dokuya zarar verecek biçimde gerçekleştirildiği yönünde iddialar bulunmaktadır. Özellikle surların modern malzeme ile güçlendirilmesi, gece aydınlatmaları ve turistik yolların estetik uyumsuzluğu, yetersiz bilgilendirme tabelaları ve yönlendirmeler bağlamında eleştirilmektedir. Ayrıca, restorasyon çalışmalarının mimari belgelendirme ve konservasyon ilkelerine ne derece uygun yürütüldüğü konusunda kamusal ve akademik şeffaflık sağlanamamıştır. 2.0321 Uzun yıllardır yürütülen kazı ve restorasyon çalışmalarına rağmen Bitlis Kalesinin turizme açılmaması konusu da başka bir tartışma konusu haline gelmiştir. Bu bağlamda; 1. Bitlis Kalesi'nde uzun yıllardır yürütülen kazı çalışmaları hangi aşamadadır? Önergeye cevap verildiği tarihe kadar kalede elde edilen arkeolojik buluntular nelerdir? Bu buluntuların envantere kaydı ve korunması hangi kurumsal süreçlere tabidir? Kazı çalışmaları sonucunda açığa çıkan eserlerin sayısı nedir? Açığa çıkarılan bu eserlerin korunması ve gelecek kuşaklara sağlıklı bir şekilde akratırılması için gerekli koruma koşulları sağlanmış mıdır? 2. Bitlis Kalesi'nde uzun yıllardır kazı çalışması yapılması ve ziyarete kapalı tutulması sebebi ile yerel halkta şüpheler ve güvensizlikler gelişmiştir. Bu şüphe ve güvensizliğin giderilmesi için kazıların denetim, eserlerin açığa çıkarılma ve müzeye teslim edilme süreçleri şeffaf bir şekilde açıklanacak mıdır? Yine aynı sebeplerden, kazılarda açığa çıkartılan envanterli ve etütlük nitelikteki eserler ile ilgili kamuya detaylı bilgi verilecek midir? 3. Restorasyon çalışmalarında kullanılan malzeme ve tekniklerin, kalenin özgün mimarisiyle uyumu hangi ilkelere göre değerlendirilmiştir? Uygulamalar, ulusal ve uluslararası koruma ilkelerine (örneğin Venedik Tüzüğü) uygun mudur? 4. Ulusal ve yerel basında çıkan haber ve görsellerde restorasyon çalışmaları kapsamında surların bazı bölümlerinin modem sıva ve betonarme ile kaplandığı, özgün taş işçiliğinin yer yer kaybolduğu, çağdaş malzeme ile yapılmış yeni duvar imalatlarının tarihi dokuya aykırı biçimde inşa edildiği görülmektedir. Bitlis Kalesi restorasyon çalışmalarında kullanılan malzeme, teknik ve yöntemler nelerdir? Özgün taş işçiliği ve İ yapı tekniklerinin korunması için hangi bilimsel veya konservasyon ilkeleri gözetilmiştir? Restorasyon öncesi, süreci ve sonrası için ayrıntılı belge, proje raporu, pafta ve görsel dokümantasyon hazırlanmış mıdır? Hazırlandıysa, Kültür Varlıklarını ii Koruma Kurullarından gerekli onaylar alınmış mıdır ve bunlarin kamuya açık erişimi sağlanacak mıdır? 5. Yapılan restorasyon ve kazı çalışmaları ilgili kamu kurumları tarafından şeffaf bir şekilde denetlenmekte midir? 6. Kazı ve restorasyon çalışmaları yapan bilimsel danışman ve teknik ekibin yapılan işle ilgili yeterlilikleri sorgulanmış mıdır? Yıllardır sürdürülen çalışmalar sonucu elde edilen veriler ile ilgili bugüne kadar bilimsel bir yayın yapılmış mıdır? Yapılan restorasyon ve çevre düzenleme çalışmaları ile ilgili uzun vadede yapıya verebileceği zararlar hesaplanmış mıdır? Yapılan uygulamalar sırasında tarihi katmanların zarar gördüğüne ilişkin akademik veya yerel şikâyetler bakanlığa ulaşmış mıdır? Ulaştıysa, bu şikâyetler üzerine yapılan incelemeler nelerdir? Restorasyon ve kazı projeleri için toplam ne kadar bütçe ayrılmıştır? Bu bütçenin hangi kalemlerde kullanıldığına dair şeffaf bir kamu raporu hazırlanmış mıdır? Yerel halkın, meslek odalarının ve sivil toplum kuruluşlarının bu sürece katılımı sağlanmış mıdır? Proje kararları hangi danışma ya da katılım mekanizmalarıyla şekillendirilmiştir? Yapılan çalışmalara ilişkin detaylı teknik raporlar kamuya açık mıdır? Değilse, bu raporların paylaşılması planlanmakta mıdır? Uzun yıllardır kamu kaynaklarıyla sürdürülen kazı ve restorasyon çalışmalarına rağmen Bitlis Kalesi henüz neden ziyarete ve turizme açık hale getirilmemiştir? Ziyaret ve turizme ne zaman açılması planlanmaktadır? 2.6324 ## Bakanlığın cevabı Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel MüdürlüğüYca; Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünce, Bitlis Kalesi'nde 2004 yılında başlatılan kazı, temizlik, restorasyon ve belgeleme çalışmaları kapsamında; Bitlis Kalesi saray alanının 90100'ü, Sinan Bey Hamamı ve çevresinin 96901, Kale'nin orijinal girişi ve çevresinin ise yaklaşık 9630'u gün yüzüne çıkartılmış olmakla birlikte Kale genelinin yaklaşık 9065'inde çalışmalar tamamlanmıştır. 2025 yılı itibarıyla yapılacak kazı çalışmalarıyla Kale'nin yaklaşık 9670-407'inde çalışmaların tamamlanması hedeflenmektedir. Kazı buluntularının korunarak gelecek kuşaklara aktarılması, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde güvence altına alınmıştır. Bu kapsamda, kazı çalışmaları sırasında her on beş günde bir Bakanlığımıza kazı temsilcisi tarafından rapor iletilmektedir. Bu raporda kazı aşamaları ve buluntular hakkında bilgiler yer almaktadır. 2004 yılından bugüne kadar yaklaşık 4.320 eser kaydı yapılmış olup Ahlat Müze Müdürlüğü teşhir ve depolarında muhafaza edilmektedir. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili Yönetmelik ve Yönergeler doğrultusunda yürütülen kazı çalışmalarında ortaya çıkarılan eserlerin envanter kayıtlarının yapılması ve müzeye teslim işlemleri Ahlat Müzesi Müdürlüğünün uzmanlarından oluşan müze komisyonunca tamamen şeffaf bir prosedürle yapılmaktadır. Kazı çalışmaları ve buluntularının tamamı bilimsel yayınlar aracılığıyla tanıtılmaktadır. Ayrıca, basın ve yayın organları vesilesiyle kazı çalışmaları hakkında kamuoyu bilgilendirilmektedir. Hâlihazırda yürütülen kazı çalışmaları sebebiyle ziyarete kapalı olan Kale'nin, 5 yıllık sürenin bitiminde kazı çalışmalarının tamamlanarak ziyarete açılması hedeflenmektedir. Genel Müdürlükçe hazırlanan projeler Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında incelenerek onaylanmaktadır. Onaylanan projelerin uygulamaları Van Rölöve ve Anıtlar Bölge Müdürlüğünün denetim ve kontrolünde yapılmaktadır. Söz konusu tarihi yapının korunması ve restorasyonu konusunda yapılan uygulamalar uluslararası standartlar çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Yapının restorasyon çalışmaları sırasında öncelikle dış sur duvarlarının izlerini tespit etmek amacıyla ilgili müze denetiminde kazılar tamamlanmış, ancak sur duvarlarına ait bir iz bulunmaması sebebiyle koruma amaçlı duvar inşası başlamıştır. Basında yer alan haberlere konu olan duvarlar yapının orijinal duvarları olmayıp tamamen koruma amaçlı duvarlardır ve tarihi nitelikte değildir. Alanda yapılan bütün imalat ve müdahaleler Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu onaylı proje doğrultusunda uygulanmıştır. Kazı ve restorasyon çalışmaları ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde ve Bakanlığımıza ayrılan ödenekler doğrultusunda gerçekleştirilmekte olup şeffaf şekilde denetlenmektedir. Kale'de restorasyon ve bilimsel kazı olmak üzere iki farklı alanda çalışmalar yürütülmektedir. Bilimsel kazılar Bakanlığımız izinleri doğrultusunda ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde, Müze Müdürlüğü başkanlığında oluşturulan Bilim Heyeti tarafından yürütülmektedir. Restorasyon projeleri ise Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu onayı doğrultusunda ilgili Van Rölöve ve Anıtlar Bölge Müdürlüğü sorumluluğunda yürütülmektedir. Çalışmaların başlatıldığı 2004 yılından günümüze kadar Bitlis Kalesi'nde yapılan kazı çalışmalarıyla ilgili bildiri, sempozyum, kitap, kitap bölümü, tez çalışması vb. olmak üzere ulusal ve uluslararası yaklaşık 40 bilimsel yayın yapılmış olup ayrıca, 2023 yılı itibarıyla her kazı sezonu verileri ve bütün buluntuları uluslararası yayınevlerinde kitap olarak yayımlanmaktadır. 2024 yılı kazı çalışma ve buluntularını içeren bir kitap da basım aşamasındadır. Yapının restorasyonu ve çevre düzenleme çalışmaları Van Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu kararı ile onaylanan revize restorasyon, kaya destekleme ve güçlendirme projesi doğrultusunda gerçekleştirilmiş olup koruma ilkeleri doğrultusunda yapıyı koruyacak yöntem ve uygulamalar kullanılmıştır. Bitlis Kalesinde gerçekleştirilen kazı çalışmaları esnasında kültür katmanlarının zarar gördüğüne dair Bakanlığımıza ulaşmış herhangi bir şikâyet bulunmamaktadır. Kale'de yürütülen çalışmalar ilgili Müze Müdürlüğü tarafından muhtelif zamanlarda yapılan etkinlikler kapsamında yerel halk ve sivil toplum kuruluşu temsilcilerine tanıtılmaktadır. Yapılan kazı ve restorasyon çalışmalarıyla ilgili tüm raporlar Bakanlığımızda mevcut olup paylaşılması hususu Kanun ve Yönetmeliklere tabidir. --- **Kaynak gösterme:** Semra Çağlar Gökalp (DEM Parti, Bitlis). “Bitlis Kalesi'nde yürütülen kazı ve restorasyon çalışmalarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/26924, 15 Nisan 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-26924-bitlis-kalesi-nde-yurutulen-kazi-ve-restorasyon-calismalarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/66048075-51ec-44a0-ab2c-019639674c7c Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.