# British Museum'da bulunan Türkiye kökenli eserlerin iadesine ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/28135
- **Veren:** Selçuk Özdağ (Yeni Yol, Muğla)
- **Muhatap:** Kültür ve Turizm Bakanlığı (Mehmet Nuri Ersoy)
- **Veriliş tarihi:** 8 Mayıs 2025
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 147 gün sonra, 2 Ekim 2025)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/cad83f42-04b0-40c7-93ba-0196b3cba9aa
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-28135-british-museum-da-bulunan-turkiye-kokenli-eserlerin-iadesine-iliskin

> Selçuk Özdağ (Yeni Yol), 8 Mayıs 2025 tarihinde 7/28135 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 147 gün sonra, 2 Ekim 2025).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını, Anayasa'nın 98 ve İçtüzüğün 96'ncı maddeleri gereğince arz ederim. Saygılarımla. 08.05.2025 da Milletvekili Başkanvekili

British Museum ve World of Statistics verilerine göre British Museum koleksiyonunda yaklaşık 8 milyon eser bulunmakta olup, bu eserlerin kökenlerinin en yoğun dayandığı ülkelerden biri de Türkiye'dir. İlgili verilere göre British Museum'da Türkiye kökenli yaklaşık 74 bin eserin yer aldığı iddia edilmektedir. Ülkemizin tarihi ve kültürel mirasının korunması ve bu eserlerin iadesine yönelik çalışmalar büyük önem arz etmektedir.

Bu bağlamda;

1. British Museum'da olduğu tespit edilen Türkiye kökenli yaklaşık 74 bin eserin listesi veya envanteri Bakanlığınızda mevcut mudur?

2. Bu eserlerin hangi yollarla yurt dışına çıkarıldığına dair bir araştırma yapılmış mıdır?

3. Türkiye kökenli eserlerin iadesi için Bakanlığınız tarafından bugüne kadar başlatılmış veya sonuçlanmış girişimler nelerdir?

4. Kültürel varlıklarımızın yurt dışına kaçırılmasının önlenmesi için alınan güncel tedbirler nelerdir?

## Bakanlığın cevabı

Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü)Y'ca;

British Museum, özellikle kolonyal dönemde dünyanın pek çok yerinden toplanan eserlerle oluşturduğu koleksiyonu nedeniyle meşruiyet tartışmalarının odağında yer alan bir kurumdur. Koleksiyonunun önemli bir bölümü çevrimiçi olarak erişime açık durumdadır. Bakanlığımız uzmanları tarafından, ülkemiz kökenli kültür varlıkları titizlikle takip edilmekte ve köken araştırmaları sistematik biçimde yürütülmektedir. Bu çerçevede, British Museum koleksiyonu ve erişilebilir kataloğu da Bakanlığımızca düzenli olarak izlenmekte ve incelenmektedir,

Ülkemizden yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan kültür varlıklarının iadesine yönelik çalışmalar, yalnızca arkeolojik ve tarihi verileri değil, aynı zamanda mülkiyet belgelerini de içeren kapsamlı bir köken araştırmasını gerektirmektedir. Bu doğrultuda, her iade dosyasında, eserlerin nasıl elde edildiği ve ülke dışına nasıl çıkarıldığına dair mümkün olan en ayrıntılı araştırmalar yapılmaktadır.

Kültür varlıklarımızın korunması ve yasa dışı olarak yurt dışına çıkarılanların iadesi amacıyla gerekli girişimlerde bulunmakla görevli olan Bakanlığımızca, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü bünyesinde 2020 yılında Kaçakçılıkla Mücadele Daire Başkanlığı kurulmuştur. Bu yeni yapı, daha önce tek bir şube müdürlüğüyle yürütülen faaliyetlerin etkinliğini artırmak üzere üç ayrı şube müdürlüğü ile güçlendirilmiştir. Daire Başkanlığı uzmanlarınca, dünya çapındaki sanat ve kültür varlığı piyasası, müze koleksiyonları, müzayede ve galeri katalogları düzenli olarak takip edilmektedir.

Türkiye kökenli olup da çalıntı olduğuna ya da yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığına dair yeterli veri ve kanıt elde edilen eserler için Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla iade süreçleri başlatılmaktadır. Ayrıca, kaçakçılığın yoğun olduğu bölgelerde adli ve kurumsal arşiv taramaları ile saha araştırmaları gerçekleştirilmekte; birinci elden kanıt ve tanıklıkların değerlendirilmesine de özen gösterilmektedir.

Bunun yanında, 18. ve 19. yüzyıllarda bazı eserlerin diplomatik anlaşmalar çerçevesinde yurt dışına götürüldüğü de bilinmektedir. Bu gibi durumlarda ise kurumlar arası iyi niyete dayalı, gönüllülük esaslı bir diyalog ortamı oluşturulması için çaba gösterilmektedir.

British Museum'da yer alan Türkiye kökenli eserler arasında, döneminde ilgili otoritelerden izin alınarak götürülmüş olanlar bulunduğu gibi, izinsiz yollarla çıkarılmış eserler de mevcuttur. Bakanlığımız tarafından bu eserlerin iadesine ilişkin talepler, farklı tarihlerde ilgili muhataplara iletilmiştir. Ancak British Museum'un, evrensellik iddiası çerçevesinde tüm ülkelerden gelen iade taleplerine sistematik biçimde olumsuz yanıt verdiği bilinmektedir.

Öte yandan, geçtiğimiz yıllarda söz konusu müzede yaklaşık 2.000 eserin kaybolduğuna dair basında yer alan haberlerin ardından Bakanlığımız süratle harekete geçmiş ve Müze Yönetiminden; Türkiye kökenli eserlerin kanuni koruyucusu sıfatıyla, koleksiyonlarında yer alan ülkemize ait parçaların tam ve eksiksiz biçimde müze envanterinde bulunup bulunmadığının teyit edilmesi ve başta Nereidler Anıtı, Mausoleum, Knidos Aslanı, Harpy Anıtı parçaları, Samsat Steli, Kargamış ve Troya kökenli eserler ile Iphigenia betimli Kantharos ve floral motifli iki skyphos olmak üzere tüm eserlerin iadesi talep edilmiştir.

British Museum, koleksiyonunda dünyanın dört bir yanından elde edilmiş eserleri barındırmaktadır. Müzeye özgü olarak hazırlanan ve iade süreçlerinin önüne geçmeyi amaçlayan kuruluş kanunu, günümüzde ülkemiz dahil birçok köken ülke tarafından eleştirilmekte; bu kanuna dayanılarak reddedilen iade taleplerimiz de kamuoyu nezdinde protesto edilmektedir. Ülkemiz gibi mağdur durumda olan diğer ülkelerle iş birliği içerisinde hareket edilmekte; bu doğrultuda, öncelikle İngiltere'de yürürlükte olan ilgili yasal düzenlemenin değiştirilmesi yönünde uluslararası kamuoyu baskısının artırılması hedeflenmektedir.

2002-2025 yılları arasında ülkemizden yasa dışı olarak çıkarılmış olup iadesi sağlanan kültür varlığı sayısı 13.290'dır. Bu eserlerle ilgili ayrıntılı bilgiye; https:// kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44470/yurt-disindan-iadesi-sağlanan-eserler.html adresinden ulaşılabilmektedir.

Kültürel varlıklarımızın yurt dışına kaçırılmasının önlenmesi amacıyla, Bakanlığımız tarafından merkez ve taşra teşkilatları aracılığıyla çok yönlü tedbirler alınmaktadır. Bu kapsamda, İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü ile iş birliği içinde, kaçak kazılar ve kültür varlığı kaçakçılığına yönelik ülke genelinde koordineli çalışmalar yürütülmektedir.

Kültür varlığı kaçakçılığına, kültür varlığı bulmak amacıyla kaçak kazı yapıldığına ya da izinsiz define araştırıldığına ilişkin iletilen çeşitli ihbar ve başvurular ivedilikle değerlendirmeye alınarak, kolluk birimlerine yönlendirilmekte, bu suretle pek çok olaya erken müdahale edilmesi sağlanmaktadır.

Kaçak kazıların ve kültür varlıklarına yönelik tahribatların önlenmesi için kolluk birimleri tarafından kültür varlıklarının bulunduğu alan ve çevresinin düzenli devriye kontrolleriyle denetlenmesi caydırıcı olup yasa dışı girişimleri önemli ölçüde azaltmakla beraber, faillerin yakalanmasını da sağlamaktadır.

Bununla beraber Bakanlığımıza bağlı antik kentlerin ve ören yerlerinin güvenliğini artırmak amacıyla kapalı devre kamera sistemleri kurulmakta ve bu alanlarda gece-gündüz esaslı güvenlik görevlisi istihdam edilerek tedbirler alınmaktadır.

Kültür varlıklarımızın ait olduğu topraklarda korunarak gelecek nesillere aktarılması amacıyla yürütülen çalışmalar içerisinde eğitim-farkındalık faaliyetleri önemli bir yere sahiptir. Kaçakçılıkla Mücadele Daire Başkanlığının 2020 yılında kurulmasıyla kültür varlıklarımızın ait olduğu topraklarda sürdürülebilir şekilde korunmasını sağlayacak gönüllü ve istekli toplumsal bilincin yaygın şekilde yerleştirilmesi ve bu bilincin kuşaklar arasında aktarımını sağlamayı hedefleyen kalıcı, etkili ve sürdürülebilir nitelikte projelerin hayata geçirilmesine yönelik çalışmalar kararlılıkla yürütülmektedir.

Kültür varlığı kavramı ve bu kavramın hayatımızdaki yeri nedir? Günümüzle ve gelecekle bağlantısı nelerdir? Kültür varlıkları korunmasaydı ne olurdu ve neden bir meta olarak görülmemeli? Bu alanda toplumda doğru bilinen yanlışlar nelerdir? gibi soruların toplumun her kesiminde karşılık bulacak cevaplarını hazırlamak ve uygun içeriklerle hedef kitleyle buluşturmak, eğitim- farkındalık çalışmalarının ana eksenini oluşturmaktadır.

Matbu eğitim programlarından ziyade hedef kitlenin ihtiyaçları ve ilgi alanları dikkate alınarak özel içerikler oluşturulmakta, örgün eğitimdeki çocuk ve gençlere; bilgi yarışması, hikâye kitabı, çizgi roman, masal, gölge oyunu, web sitesi gibi içeriklerle kültürel miras alanında birçok bilgi basit ve anlaşılır anlatım tarzıyla aktarılırken bir yandan da kültür varlığı kaçakçılığının hırsızlık olduğu, kültür varlıklarına zarar vermenin suç olduğu vurgulanmaktadır.

Ayrıca, kamuoyunda farkındalık yaratmak amacıyla TV ve radyo spotları, afişler, sergiler hazırlanmakta; kaçak kazıların yoğunlaştığı alanlarda yaşayan halkla "Köy Sohbetleri" adlı projeyle bir araya gelinmektedir. Bu ziyaretlerde, kültür varlıklarının korunmasının önemi, kaçak kazıların kültür varlıklarına verdiği zararın boyutu anlatılırken bu suçun masum bir suç olmadığı mesajı verilmektedir.

---

**Kaynak gösterme:** Selçuk Özdağ (Yeni Yol, Muğla). “British Museum'da bulunan Türkiye kökenli eserlerin iadesine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/28135, 8 Mayıs 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-28135-british-museum-da-bulunan-turkiye-kokenli-eserlerin-iadesine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/cad83f42-04b0-40c7-93ba-0196b3cba9aa

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.