# Haftalık ortalama çalışma süresine ve uzun çalışma sürelerinin olumsuz etkilerine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/29066 - **Veren:** Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol, Mersin) - **Muhatap:** Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Vedat Işıkhan) - **Veriliş tarihi:** 4 Haziran 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 128 gün sonra, 10 Ekim 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c5244740-e613-40f7-b2f1-01975a296d98 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-29066-haftalik-ortalama-calisma-suresine-ve-uzun-calisma-surelerinin-olumsuz-etkilerine-iliskin > Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol), 4 Haziran 2025 tarihinde 7/29066 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 128 gün sonra, 10 Ekim 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Sayın Vedat IŞIKHAN tarafından Anayasanın 98'inci ve TBMM İçtüzüğü'nün 96'ıncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim. EZA Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) verilerine göre, Türkiye, haftalık ortalama 47 saatlik çalışma süresiyle OECD ülkeleri arasında en uzun çalışma saatlerine sahip ülkelerden biridir. Bu süre, OECD ortalaması olan 37 saatin oldukça üzerindedir. OECD'nin "Betten Life Index" raporuna göre, Türkiye?de çalışanların *4625'i haftada 50 saatten fazla çalışmaktadır. Bu oran, OECD ortalaması olan 9010*un oldukça üzerindedir. Türkiye'de çalışanlar, günde yalnızca yaklaşık 12.4 saatini (24 saatin) kişisel bakım ve boş zamana ayırabilirken OECD ortalaması: yaklaşık 15 saattir. Uzun çalışma saatlerinin, çalışanların fiziksel ve zihinsel sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olduğu, iş kazaları ve tükenmişlik sendromu gibi sorunlara neden olabileceği bilinmektedir. Ayrıca, verimliliğin artması için çalışma saatlerinin değil, çalışma koşullarının ve iş süreçlerinin iyileştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından yapılan ortak araştırmalara göre, haftada 55 saatten fazla çalışmanın, kalp-damar hastalıkları ve inme riskini önemli ölçüde artırdığı bilimsel olarak ortaya konmuştur. Aynı şekilde, uzun çalışma saatleri iş kazaları riskini artırmakta, tükenmişlik sendromuna neden olmakta ve çalışanların genel yaşam memnuniyetini düşürmektedir. Başta Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere gelişmiş ülkelerde çalışma süreleri düşürülmekte, esnek çalışma modelleri teşvik edilmekte ve iş-yaşam dengesini gözeten politikalar uygulanmaktadır. Örneğin Fransa'da haftalık yasal çalışma süresi 35 saat ile sınırlı Adres: Halkla İlişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA tutulurken, bu sürenin üzerindeki çalışmalar fazla mesai kapsamında değerlendirilmektedir. İskandinav ülkelerinde çalışanların esnek çalışma saatlerine ve yıllık izin haklarına erişimi kolaylaştırılmıştır. Türkiye'de ise hem çalışma sürelerinin uzunluğu hem de çalışanların bu süre içerisinde verimli çalışabilmeleri için gerekli olan sosyal ve kurumsal desteklerin yetersizliği, bireysel refahı ve toplumsal üretkenliği olumsuz etkilemektedir. Bu bağlamda, ülkemizdeki çalışma sürelerinin uluslararası normlarla karşılaştırılması, bu sürenin çalışan sağlığı, iş verimliliği ve toplumsal refah üzerindeki etkilerinin araştırılması ve bu konuda politikalar geliştirilmesi büyük önem arz etmektedir. Bu bağlamda; 1. Türkiye'de haftalık ortalama çalışma süresi nedir? Bu süre son beş yıl içerisinde yıllara göre nasıl bir değişim göstermiştir? 2. Türkiye'de haftalık 50 saatten fazla çalışanların genel istihdam içindeki oranı nedir? Bu oran; kamu, özel sektör ve meslek gruplarına (örneğin sanayi, hizmet, tarım vb.) göre nasıl bir dağılım göstermektedir? 3. Uzun çalışma saatlerinin çalışanların fiziksel ve ruhsal sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin olarak Bakanlığınız veya bağlı kuruluşlarınız tarafından yürütülmüş ya da desteklenmiş bir araştırma, analiz ya da rapor mevcut mudur? 4. Çalışma sürelerinin azaltılması, esnek ve dengeli çalışma modellerinin geliştirilmesi ve çalışanların iş-yaşam dengesinin iyileştirilmesi amacıyla Bakanlığınızın hali hazırda yürüttüğü veya planlama aşamasında olan herhangi bir proje, uygulama ya da politika bulunmakta mıdır? 5. Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası çalışma sözleşmeleri ve OECD/Avrupa Birliği normları doğrultusunda çalışma saatlerinin düzenlenmesine yönelik yasal bir değişiklik ya da politika reformu Bakanlığınızın gündeminde midir? 6. Türkiye genelinde fazla mesai uygulamalarının (haftalık yasal sürenin üzerindeki çalışmaların) yasal sınırlar içinde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğine dair Bakanlığınızca yapılan denetim sayısı nedir? Son beş yılda fazla mesai ihlalleri nedeniyle uygulanan idari yaptırımlar nelerdir? Adres: Halkla İlişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA 7. Uzaktan çalışma, esnek çalışma saatleri, 4 günlük çalışma haftası gibi alternatif çalışma modellerinin Türkiye'deki uygulanma durumu hakkında Bakanlığınızın elinde istatistiksel veri bulunmakta mıdır? 8. Uzun çalışma saatlerinin kadın çalışanlar ve aile yaşamı üzerindeki etkilerine dair özel bir çalışmanız var mıdır? Kadın istihdamını artırmak amacıyla çalışma saatlerine yönelik özel politikalar geliştirilmekte midir? 9. Psikososyal riskler (tükenmişlik, stres, depresyon vb.) kapsamında uzun çalışma saatlerine maruz kalan çalışanlara yönelik önleyici sağlık politikaları geliştirme yönünde bir planlama yapılmakta mıdır? Adres: Halkla İlişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA ## Bakanlığın cevabı İlgi (o : 13.06.2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1643997 sayılı yazınız. © (TE İlgi yazınız ile Mersin Milletvekili Sayın Mehmet Emin EKMEN tarafından yöneltilen 7/29066 Esas Numaralı yazılı soru önergesine ilişkin cevap aşağıda sunulmuştur. "4857 sayılı İş Kanunu'nun "Çalışma süresi başlıklı 63. maddesine göre, genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Tarafların anlaşması ile hafialık normal çalışma süresi, işyerlerinde haflanın çalışılan günlerine, günde on bir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin hafialık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir. Söz konusu Kanunun 'Fazla çalışma ücreti" başlıklı 41. maddesi kapsamında, Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile bazı haftalarda toplam kırk beş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Her bir saat Jazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücrelinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırk beş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat Jazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır. Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir. Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten Jazla olamaz. Bununla birlikte, Bakanlığımızca yıl içinde yürütülen iş teftişi faaliyetleri, geçmiş yıllara ait istatistiki veriler, ulusal politikalar ve ihtiyaçlar göz önünde bulundurularak, çalışma hayatının riskleri ve öncelikleri ile Bakanlığımızın kaynakları dikkate alınarak programlı teftişler ve program dışı teftişler şeklinde yürütülmektedir. Programlı teftişler, çalışma hayatındaki sorunların değerlendirilmesi ve önceliklendirilmesi sonucu belirlenen alanlarda veya sektörlerde yahut özel bir risk grubu hedeflenerek belirlenen işyerlerinde çalışma hayatı ile ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasının denetlenmesi amacıyla gerçekleştirilen teftişlerdir. İncelemelerden oluşan program dışı teftişler ise programlı teftişler dışında kalan ihbar, şikâyet vb. talepler üzerine veya Bakanlığa intikal eden evfakldrdan teftiş hizmetiyle bağdaşır nitelikte olanların teftiş programına alınması sonucu gerçekleştirilmek " Çankaya / ANKARA Tel: (0312) 296 71 68 Telafan: (211) 904 ANNA --- **Kaynak gösterme:** Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol, Mersin). “Haftalık ortalama çalışma süresine ve uzun çalışma sürelerinin olumsuz etkilerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/29066, 4 Haziran 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-29066-haftalik-ortalama-calisma-suresine-ve-uzun-calisma-surelerinin-olumsuz-etkilerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c5244740-e613-40f7-b2f1-01975a296d98 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.