# İklim değişikliğinin tarım üretimine olan etkilerine ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/29695 - **Veren:** Ahmet Şık (TİP, İstanbul) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 24 Haziran 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 105 gün sonra, 7 Ekim 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/8745a7cb-bd46-4b51-b243-0197a2dc51c0 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-29695-iklim-degisikliginin-tarim-uretimine-olan-etkilerine-iliskin > Ahmet Şık (TİP), 24 Haziran 2025 tarihinde 7/29695 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 105 gün sonra, 7 Ekim 2025). ## Önerge metni TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞP'NA Aşağıdaki sorularımın Anayasa'nın 98. ve TBMM İç Tüzüğü'nün 96. ve 99, Maddeleri gereğince Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLhMtarafından yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.24.06.2025 Ahmet ŞIK İstanbul Milletvekili İklim krizi, dünyada olduğu gibi Türkiye'de de tarımsal üretimi doğrudan etkileyen en büyük çevresel tehditlerden biri haline gelmiştir. Artan sıcaklıklar, azalan yağış rejimleri, sıklaşan kuraklık ve aşırı hava olayları, tarım sektöründe üretim risklerini artırmakta, kırsal kesimde geçimini tarımdan sağlayan milyonlarca yurttaşımızı ekonomik belirsizlikle karşı karşıya bırakmaktadır. Bu nedenle, iklim değişikliğine karşı yalnızca tepkisel değil, önleyici ve uyum odaklı politikaların zaman kaybetmeden hayata geçirilmesi gerekmektedir. Tarım sektörü, bir yandan iklim değişikliğinin etkilerine en açık sektörlerden biri olurken, diğer yandan da iklimle uyumlu dönüşüm potansiyeline sahiptir. Bu çerçevede, iklim dostu tarım uygulamalarının desteklenmesi, erken uyarı sistemlerinin devreye alınması, dijital tarım teknolojilerinin yaygınlaştırılması ve çiftçilerin iklim risklerine karşı finansal olarak korunması artık bir tercihten öte zorunluluk haline gelmiştir. Bu bağlamda: 1. Ulusal İklim Değişikliği Stratejisi ve Eylem Planı çerçevesinde tarıma yönelik somut adımlar nelerdir? 2. Meteorolojik erken uyarı sistemleri, akıllı sulama sistemleri ve dijital tarım teknolojileri çiftçilerin hizmetine sunulmuş mudur? 3. Kuraklık sigortası (TARSİM) kapsamında küçük çiftçilere yönelik özel destek veya prim teşviği sağlanmakta mıdır? ## Bakanlığın cevabı İklim değişikliğinin etkilerinin yoğun olarak hissedileceği Akdeniz iklim kuşağında yer alan ülkemizde büyüyen ekonomi ve artan üretimle tarımda, sanayide, enerjide, turizmde ve daha birçok sektörde suya olan ihtiyaç artmaktadır. Ülkemizin ilan ettiği 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi ile Ulusal Katkı Beyanı çerçevesinde, belirlenen hedefe ulaşmak amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda "İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030)" ve "İklim Değişikliği Azaltım Strateji ve Eylem Planı (2024-2030)" hazırlanmıştır. Strateji ve Eylem Planları kapsamında tarım sektöründe gıda güvencesi ve sürdürülebilirliği göz önünde bulundurularak belirlenen doğa temelli ve iklim dostu uygulamalarla sera gazı salınımı azaltılması hedeflenmektedir. İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030) kapsamında "Tarım ve Gıda Güvencesi" başlığı altında tarım sektörüne yönelik 3 stratejik hedef belirlenmiştir. e Siratejik Hedef 1; tarım sektörünün iklim değişikliğine uyumu için politika ve yasal çerçevenin geliştirilmesi, kurumsal kapasitenin, iş birliğinin ve farkındalığın güçlendirilmesi. e Stratejik Hedef 2; tarımsal üretimde ekosistemlerin ve doğal kaynakların korunması, geliştirilmesi ve sürdürülebilir kullanımının sağlanması. e Stratejik Hedef 3; iklim değişikliğinin tarıma etkisi ve uyumu konusunda Ar-Ge çalışmalarının artırılması, tarımda veri tabanı, bilgi teknolojileri ve inovasyon uygulamalarının geliştirilmesi ve tarımsal faaliyetlerin buna uygun olarak yürütülmesi. Plan kapsamında tarım sektöründe 12 adet eylemin gerçekleştirilmesiyle stratejik hedeflere ulaşılması öngörülmektedir. İklim Değişikliği Azaltım Strateji ve Eylem Planı (2024-2030) kapsamında "Tarım Sektörü" başlığı altında 7 stratejik hedef belirlenmiştir. "e Strateji T-S.1; Hayvancılık kaynaklı metan emisyonlarının azaltılması, e Strateji T-S.2; Kimyasal gübre kullanımında etkinliğin sağlanması, "* Strateji T-S.3; Pestisit ve anti-mikrobiyallerin kullanımının azaltılması, e Sirateji T-S.4; Tarımsal üretimde kayıp, atık ve artık yönetiminin geliştirilmesi, e Strateji T-S.5; Arazi ve toprak yönetiminin etkinleştirilmesi, "e Strateji T-S.6; Uygun finansman olanaklarına çiftçilerin ulaşımının sağlanması ve e Sirateji T-S.7; Tarım sektöründe faaliyet gösteren paydaşlara yönelik eğitim, bilinçlendirme ve kapasite geliştirme faaliyetlerinin cinsiyet dengesi gözetilerek yaygınlaştırılması. Plan kapsamında tarım sektöründe 27 adet eylemin gerçekleştirilmesiyle stratejik hedeflere ulaşılması öngörülmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı Bakanlığımızca 2016 yılında tamamlanan "İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi" ile iklim değişikliğinin tüm havzalarda yüzey ve yer altı sularına muhtemel etkisi tespit edilmiş ve gerekli uyum faaliyetleri belirlenmiştir. Ulusal su verimliliği hedeflerinin ve stratejilerinin ortaya konulduğu "Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023-2033)" hazırlanmıştır. Planda, sektörel ve bireysel su kullanımlarında hedefler, stratejiler, eylemler ve sorumlu kurumlar belirlenmiştir. Ayrıca plan kapsamında tarımsal su kullanım verimliliğini artıran uygulamaların yaygınlaştırılmasıyla mevcut durumda 9650 olan sulama randımanının 2030 yılına kadar 9060, 2050 yılına kadar 9065 seviyesine yükseltilmesi hedeflenmektedir. Bulunduğumuz yüzyıl için yapılan iklim etki değerlendirmeleri, artan sıcaklıklar ve değişen yağış rejimi neticesinde tarımsal sulama, endüstri, kentsel ve turizm kullanımlarının hangi ölçüde artacağı ile ilgili olarak gelecek dönemlere ilişkin su ihtiyaçları projeksiyonları yapılmıştır. Ülkemizde tüm sektörlerde suyun verimli kullanılması ve su verimliliği konusunda toplumsal farkındalığın artırılması amacıyla 31.01.2023 tarihinde "Ulusal Su Verimliliği Seferberliği" başlatılmıştır. Seferberlik kapsamında kentsel, endüstriyel ve tarımsal su verimliliğinin sağlanmasına ilişkin rehber dokümanlar hazırlanmış olup www.suverimliligi.gov.tr adresinden dokümanlara ulaşılabilmektedir. Tüm sektörlerde su verimliliği bilincinin oluşturulması ve farkındalık oluşturulması maksadıyla ülke genelinde eğitim çalışmaları yürütülmektedir. Suyun verimli kullanılmasına ilişkin afişler ve reklam panoları hazırlanmış olup halkın farkındalığının sağlanması maksadıyla ortak alanlarda sergilenmeye başlanılmıştır. Su verimliliği seferberliğinin uygulanmasına yönelik 27.12.2024 tarihli ve 32765 sayılı Resmi Gazete'de "Su Verimliliği Yönetmeliği" yayımlanmıştır. Mezkur Yönetmelik ile sektörel su kullanımlarının izlenmesi, kayıt altına alınması, orantısız su kullanımlarının ve su kayıplarının azaltılması, ekosistemlerin ve su kaynaklarının korunarak her türlü su kullanımında verimliliğin sağlanması hedeflenmektedir. Bakanlığımız Su Yönetimi Genel Müdürlüğünce çevre, içme suyu, tarım, sanayi, hayvancılık, turizm vb. sektörlerin adil ve dengeli su paylaşımını sağlamak aynı zamanda su kullanımından elde edilecek faydayı en üst seviyeye çıkarmak amacıyla havza ve alt havza bazında Sektörel Su Tahsis Planları (SSTP) hazırlanmaktadır. Şu ana kadar Seyhan, Gediz, Küçük Menderes, Konya, Akarçay, Burdur, Batı Akdeniz, Kuzey Ege, Büyük Menderes olmak üzere 9 havzada SSTP tamamlanmış ve yayımlanmıştır. SSTP ile havza ve alt havza ölçeğinde her sektörün ihtiyacı olan suyun, ekonomik, sosyal ve çevresel açıdan analiz edilerek planlanması yapılmaktadır. Bu çalışmalarda iklim değişikliği sebebiyle oluşabilecek kuraklık risklerine karşı normal durum ve 4 farklı kuraklık senaryosu (hafif kurak, orta kurak, şiddetli ve çok şiddetli kurak dönemler) ile geleceğe yönelik havzadaki çevre, içme suyu, tarım, sanayi, hayvancılık, turizm gibi sektörlerin havza bazındaki su taleplerine uygun olarak su tahsis senaryoları hazırlanmakta ve su tahsis planlaması yapılmaktadır. İklim değişikliğinin tarımsal üretim ve gıda arzı üzerindeki etkileri değerlendirilmekte ve tarım sektöründeki riskler en aza indirilmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı İklim değişikliğinin tarım sektörü üzerindeki olumsuz etkileri ise daha sıcak ve az yağışlı iklim koşulları, ekstrem meteorolojik olaylarda artış, su kaynaklarında azalma, kuraklık şiddetinde artış, su ve toprak kalitesinde bozulma ve biyolojik çeşitliliğin azalması gibi hususlar olarak sıralanmaktadır. Bu bağlamda; Bakanlığımız koordinatörlüğünde ülkemiz şartlarına uygun 2008-2012, 2013- 2017, 2018-2022 ve 2023-2027 dönemine ait Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulmuştur. Eylem Planı çerçevesinde; e Tarımsal kuraklık konusunda kamuoyu bilinç düzeyinin artırılması, " Paydaşların sürece dâhil edilmesi, e Sürdürülebilir tarımsal su kullanımının planlaması, e Kuraklığın yaşanmadığı dönemlerde gerekli tedbirlerin alınması ve e Kriz dönemlerinde etkin mücadele programı uygulayarak kuraklığın etkilerini en aza indirilmesi amaçlanmaktadır. Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı dijital ortamda yayımlanmış olup — (htips://www.tarimorman.gov.tr/TRGM/Link/47/Çevre-Dostu-Tarimsal-Uygulamalar) internet adresinden ulaşılabilmektedir. Kuraklık risklerinin olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilmesi ve kuraklıklara karşı hazırlıklı olunması maksadıyla ülkemizdeki 25 nehir havzası için Kuraklık Yönetim Planları hazırlanmıştır. Kuraklık Yönetim Planları kapsamında su kaynaklarımızın verimli kullanılması ve kuraklıklara karşı hazırlıklı olunmasına yönelik olarak belirlenen tedbirler aşağıda sıralanmaktadır. e Sulama alanlarının rehabilitasyonu ve modem sulama sistemlerine geçilmesi, e İçme ve kullanma suyu şebekelerindeki kayıp kaçakların azaltılması, e Sanayi sektöründe kullanılan suyun geri kazanılması ve temiz üretim tekniklerinin yaygınlaştırılması, e Alternatif su kaynaklarının belirlenmesi, e Gözlem ağının geliştirilmesi, e Kullanılmış suların yeniden kullanımının sağlanması, e Kuraklığa dayanıklı bitkisel ürünlerin artırılması, " Kuraklığın ekosistem üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması ve e Kuraklık farkındalığının artırılması. Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı'nın yol göstericiliğinde illerin kendi dinamiklerine ve özel koşullarına uygun olarak "İl Kuraklık Eylem Planı" oluşturulmuştur. İl Eylem Planı kapsamında; Vali başkanlığında ilgili kurum ve kuruluşların katılımı ile Strateji Geliştirme Başkanlığı oluşturulan İl Kriz Merkezi kararlarıyla olası kuraklık ile ilgili tedbirler alınarak il bazında uygulanmaktadır. Ayrıca "Kuraklık Tahmini ve Erken Uyarı Sisteminin Kurulması" çalışmalarına başlanmış olup 2027 yılında tamamlanması hedeflenmektedir. Bu sistemle kuraklık öncesinde tarım, içme suyu, turizm, sanayi gibi su kullanan sektörlere gerekli uyarılar yapılarak kuraklık zararlarının en aza indirilmesi hedeflenmektedir. Bakanlığımızca tarımda kullanılan suyun etkin kullanımını sağlamak üzere 2007 yılından itibaren bireysel tarla içi modern sulama sistemlerine Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) kapsamında 9050 oranında hibe desteği sağlanmaktadır. Bu kapsamında 2007-2024 yılları arasında 57.296 projeyle 5,4 milyon dekarlık alanın modem sistemlerle sulanması sağlanmıştır. Sulama sistemleri başvuru konuları aşağıda sıralanmaktadır. e Tarlaiçi damla sulama sistemi kurulması, e Tarlaiçi yağmurlama sulama sistemi kurulması, e Tarla içi mikro yağmurlama sulama sistemi kurulması, e Tarlaiiçi yüzey altı damla sulama sistemi kurulması, e Lineer veya Center Pivot sulama sistemi kurulması, e Tamburlu sulama sistemi kurulması, e Güneşeneyjili sulama sistemi kurulması, e Tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemleri ve " Akıllı sulama sistemleri. Kurak ve yarı kurak bölgelerde yağış sularından maksimum fayda sağlanmak üzere yağmur hasadı projeleri yürütülmektedir. 2022 yılında KKYDP kapsamında tarımsal kuraklığı önlemeye yönelik kırsalda yağmur hasadı için havuz yapımı (Jeomembran) 9450 hibe kapsamına alınmıştır. IPARD TII Programı kapsamında çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9050-75 değişen oranlarda yatırım tedbirlerine (damla sulama, yağmurlama, pivot ve tamburlu sulama sitemlerinin ayrıca suyun kaynağından çıkarılmasında ihtiyaç duyulan enerjinin karşılanabildiği modern tarımsal solar sulama sistemlerinin dahil olduğu) hibe desteği sağlanmaktadır. İklim değişikliği kaynaklı risklerin etkilerini en aza indirmek için Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) kapsamında yer alan "Köy Bazlı Verim Sigortası" ile kuru tarım alanlarında yetiştirilen buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale, nohut, kırmızı mercimek, yeşil mercimek ve yağlık ayçiçeği ürünlerinde kuraklık, don, sıcak rüzgâr, sıcak hava dalgası, aşırı nem ve aşırı yağış risklerinden kaynaklı verim azalışları teminat altına alınmaktadır. Köy Bazlı Verim Sigortası kapsamında poliçede yazılı primin 9070'i Devlet tarafından karşılanmaktadır. Devlet prim desteği sağlanmasının yanı sıra üretici ve yetiştiricilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için, 905 oranında "şehit yakını ve gazi indirimi", 05 oranında "peşin ödeme indirimi", 9010 oranında "kadın çiftçi indirimi", 40 yaş altı üretici ve yetiştiricilerimize "05 oranında "genç çiftçi indirimi", 965 oranında "engelli çiftçi indirimi", Sözleşmeli Üretim yapan çiftçilerimiz için 9610 ila 915 ve tarımsal üretim planlaması kapsamında "010 oranlarında prim indirimleri yapılmaktadır. Su kısıtının belirlendiği Strateji Geliştirme Başkanlığı bölgelerde Bakanlıkça belirlenen kriterlere uygun üretim yapan üreticilerimize "610 oranında "su kısıtı desteği" indirimi, birinci derece tarımsal örgüt belgesi almaya hak kazanmış tarımsal amaçlı birlik ve kooperatiflere üye üreticilerimize ise "65 oranında üyelik indirimi uygulanmaktadır. 8038 ve 8039 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024-31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9025-0100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir. Bu doğrultuda; basınçlı sulama sistemleri ve tarımsal yenilenebilir enerji yatırımlarına 15 milyon üst limite kadar 90100"e varan oranlarda faiz/kâr payı desteği verilmektedir. Ülkemizde tarım sektöründe dijital teknolojilerin kullanımı, dijital tarım uygulamaları ve akıllı sulama tekniklerinin yaygınlaştırılmasını sağlamak amacıyla Türkiye İklim Akıllı ve Rekabetçi Tarımsal (Oo Büyüme O Projesi (O(TUCSAP) kapsamında "İklim Akılı Tarım Teknolojilerinin/Uygulamalarının Benimsenmesinin Teşvik Edilmesi (3.2 Alt Bileşen)" çalışmaları yürütülmektedir. Tarımda dijitalleşme ile bitkinin ne zaman ne kadar sulama suyuna ihtiyaç duyduğunun tahmin edilmesi için dijital sulama yönetimi projeleri yürütülmektedir. Bu amaçla TAGEN-suET (Sulama Yönetimi ve Bitki Su Tüketimi Sistemi) hayata geçirilmiştir. Tarımsal kuraklığın izlenmesi ve kuraklık internet portalının oluşturulması çalışmaları tamamlanmıştır. "Dijital Sulama Yönetim Sisteminin (DiSU) Geliştirilmesi" projesi kapsamında 6 farklı bölgede çalışmalar yürütülmektedir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Ahmet Şık (TİP, İstanbul). “İklim değişikliğinin tarım üretimine olan etkilerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/29695, 24 Haziran 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-29695-iklim-degisikliginin-tarim-uretimine-olan-etkilerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/8745a7cb-bd46-4b51-b243-0197a2dc51c0 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.