# MESEM aracılığıyla çalıştırılan öğrencilerin geçirdiği iş kazaları ile çocuk işçiliğinin önlenmesi için yapılan çalışmalara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/29956 - **Veren:** Salihe Aydeniz (DEM Parti, Mardin) - **Muhatap:** Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (Mahinur Özdemir Göktaş) - **Veriliş tarihi:** 25 Haziran 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 383 gün sonra, 13 Temmuz 2026) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c1cad464-28f8-45f2-80f1-0197ab361399 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-29956-mesem-araciligiyla-calistirilan-ogrencilerin-gecirdigi-is-kazalari-ile-cocuk-isciliginin-o > Salihe Aydeniz (DEM Parti), 25 Haziran 2025 tarihinde 7/29956 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 383 gün sonra, 13 Temmuz 2026). ## Önerge metni "TBMM , HALKLARIN EŞİTLİK VE DEMOKRASİ PARTİSİ 5 GRUP BAŞKANLIĞI l Sayı 12500 Terin . 251062025 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞP'NA Aşağıdaki sorularımın Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ tarafından Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 96*ıncı ve 99"uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Sajjhe AYDENİZ Mardin Milletvekili TBMM İdare Amiri Türkiye'de çocuk yoksulluğu ve işçileştirilen çocuklar meselesi, son yıllarda derinleşmiş ve yapısal bir sorun haline gelmiştir. UNICEF ve TÜİK verileri, Türkiye'nin çocuk yoksulluğunun en yoğun yaşandığı ülkeler arasında yer aldığını göstermektedir. Çocukların yaşam, sağlıklı büyüme, gelişme ve eğitim gibi temel hakları ciddi biçimde ihlal edilmekte; ihmaller zinciri denetlenmemekte ve bu ihmaller kamuoyunda yeterince görünürlük kazanmamaktadır. Özellikle Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) uygulamaları ile çocukların ucuz iş gücü olarak çalıştırılması, çocuk hakları bakımından endişe verici bir tablo ortaya koymaktadır. Bu süreçte iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin yetersiz olduğu, denetimlerin eksik kaldığı ve çocukların ağır iş kollarında sigortasız çalıştırıldığı yönündeki iddialar düzenli biçimde kamuoyuna yansımaktadır. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi'nin 12 Haziran 2025 tarihli verilerine göre, son 12,5 yılda en az 770 çocuk çalışırken yaşamını yitirmiştir. Rapora göre çocuklara iş güvenliği eğitimi verilmeden, kendilerini koruyamayacak durumda olmalarına rağmen ağır ve tehlikeli işlerde, kayıt dışı şekilde çalıştırıldıkları tespit edilmiştir. Hayatını kaybeden çocukların 53'ü 5-9, 208'i 10-14, 509'u 15-17 yaş grubundadır. Bu ölümlerin 261'i (yüzde 34) 5-14 yaş, 509'u (yüzde 66) ise 15-17 yaş aralığındadır. | Özellikle 5-14 yaş grubunda boğulma ve trafik/servis kazaları öne çıkarken; 15-17 yaş grubunda ezilme, yüksekten düşme gibi nedenler dikkat çekmektedir. Çocuklar en çok metal, gıda, tekstil, inşaat ve kimya sektörlerinde çalıştırılmakta; inşaat işçisi çocuklar sık sık ölümcül kazalara maruz kalmaktadır. Ayrıca genel işçi ölümleriyle karşılaştırıldığında, kız çocuklar ve göçmen çocuklar arasında oransal olarak daha fazla ölüm yaşandığı raporda belirtilmektedir. Bu bağlamda; I. MESEM uygulamaları kapsamında sigortasız veya ağır işlerde çalıştırıldığı tespit edilen çocuklara ilişkin Bakanlığınıza intikal eden başvuru sayısı kaçtır? Bu başvurularla ilgili yürütülen işlemler nelerdir? 2. Son beş yıl içerisinde çocuk işçiliği nedeniyle yaşamını yitiren çocuklara dair Bakanlığınızın bilgi, inceleme ya da müdahale kaydı bulunmakta mıdır? Varsa kaç vakada sosyal hizmet müdahalesi gerçekleşmiştir? 3. Çalışırken yaşamını yitiren ya da ağır yaralanan çocuklara ve ailelerine yönelik psikososyal destek hizmeti sunulmuş mudur? Bu hizmetten kaç çocuk ve aile faydalanmıştır? 4. 5—14 yaş arasında kayıt dışı olarak çalıştırılan çocukların tespiti halinde Bakanlığınızın devreye girerek yürüttüğü koruyucu ve önleyici hizmetlere dair güncel bir eylem planı mevcut mudur? 5. 2024 ve 2025 yıllarında çocuk işçiliği riski taşıyan hanelere yönelik sosyal inceleme yapılmış mıdır? Yapıldıysa kaç hanede risk tespit edilmiştir ve bu hanelere yönelik hangi sosyal destekler uygulanmıştır? 6. Çocuk işçiliğinin yoğun olduğu bölgelerde yer alan sosyal hizmet merkezlerinin sayısı nedir? Bu merkezlerde çocuk işçiliğiyle mücadeleye dönük özel birim veya uzman ekip bulunmakta mıdır? 7. İş kazası sonucu beden bütünlüğü zarar gören çocuklara yönelik fiziksel ve ruhsal rehabilitasyon desteği sunulmakta mıdır? Bu hizmetin bütçesi ve erişim kriterleri nelerdir? 8. MESEM benzeri programlarla işçileştirilen çocuklara yönelik çocuk refahı, güvenliği ve gelişimi açısından Bakanlığınızca yürütülen herhangi bir izleme çalışması bulunmakta mıdır? 9. Bakanlığınıza bağlı kuruluşlara veya ALO 183 hattına çocuk işçiliği, ağır işte çalıştırılma veya çocuk ölümleriyle ilgili gelen ihbar sayısı nedir? Bu ihbarların kaçı incelemeye alınmıştır? 10. Çocuk yoksulluğunun önlenmesine yönelik 2025 yılı itibarıyla yürütülen programlar nelerdir? Bu programlardan kaç çocuk yararlanmaktadır ve bölgesel dağılımları nasıldır? ## Bakanlığın cevabı İlgi yazı ekinde alınan Mardin Milletvekili Sayın Salihe AYDENİZ tarafından Bakanlığımıza yöneltilen 7/29956 Esas Numaralı yazılı soru önergesine, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99 uncu maddesi uyarınca hazırlanan cevabi yazımız ekte sunulmuştur. Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan Mardin Milletvekili Sayın Salihe AYDENİZ"e Ait 7/29956 Esas Numaralı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevap Metni Bakanlığımız ülkemizdeki tüm çocukların korunmasını, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasını amaçlamakta, çocukların ve gençlerin sağlıklı gelişimini temin etmek ve tüm risklere (ihmal, istismar, taciz, şiddet vb.) karşı bilinçli ve duyarlı nesiller yetiştirmek üzere koruyucu, önleyici ve destekleyici çalışmalar yapmaktadır. Bu çalışmalar çocuğun üstün yararı ilkesi çerçevesinde yürütülmektedir. Bakanlığımız sağlıklı nesillerin yetişmesine katkı verebilmek için özellikle çocukları destekler nitelikle yardım programlarına önem vermektedir. Ayrıca hanelerde çocukların hayat standartlarını yükseltmek ve gelişimlerini desteklemek amacıyla yapılan eğitim yardımları sosyal yardım harcamalarımızın önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Bakanlığımızca çocukların ihtiyaçlarının karşılanması, ailelerin güçlendirilmesi, geçici olarak yaşanan sosyal ve ekonomik güçlüğün önüne geçilmesi yoluyla çocukların öz aileleri ve yakınları yanında bakımlarının ve desteklenmelerinin sağlanması ile fırsat eşitliğinin oluşturulması amacıyla Sosyal ve Ekonomik Destek Hizmeti (SED) verilmektedir. SED hizmeti bir sosyal yardım değil, sosyal hizmet modelidir. Ailelerin ekonomik olarak güçlendirilmesinin yanı sıra psikososyal açıdan desteklenmesini de temel alır. Bununla birlikte hizmetten yararlanan ailelerden istihdama katılabilecek durumda olanların İŞKUR meslek edindirme kurslarına yönlendirilerek kendi hayatlarını sürdürebilecekleri iş ve meslek sahibi olmalarına çalışılmaktadır. SED hizmetinin en önemli bileşeni alanda çalışan meslek elemanları tarafından ailenin ihtiyaç duyduğu konularda psikososyal müdahale bileşenidir. Yapılan inceleme ve değerlendirme sürecinde aile içinde sorunların çözümlenmesi, ailenin ve çocuğun çevreye uyumu, çocuğun okula uyumu ve eğitime devamı, kriz durumundaki kişilere psikososyal destek sağlanması, ailelerin ebeveynlik becerilerinin artırılması vb. konularında mesleki müdahalede bulunulmaktadır. Ayrıca SED hizmetinin etkinliğini artırmak, ailelerde çocuk ile ilgili farkındalık oluşturmak, çocuklara okul dışı zamanlarını kaliteli ve verimli kullanabilecekleri ortam ve imkânları sunmak, fırsat eşitliğini sağlamak amacıyla 2017 yılında başlatılan "SED Hizmetinin Etkinliğinin Artırılması (Okul Destek) Projesi" kapsamında 81 ilde SED Hizmetinden yararlanan ortaokul ve lise çağında bulunan çocukların sosyal, kültürel, sportif ve akademik faaliyetlerden faydalandırılması sağlanmaktadır. Proje ile çocukların boş zamanları, gelişimlerini destekleyecek şekilde yapılandırılmakta, boş vakitlerinde olumsuz ortamlardan/sosyal çevreden ve bunların barındırdığı risklerden korunmaları ve toplum kaynaklarına erişim konusunda firsat eşitliği sağlanmaktadır. Ayrıca ihtiyaç duyulan vakalarda 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu gereği danışmanlık, eğitim ve sağlık tedbiri alınabilmektir. SED hizmetine ihtiyaç duyan hanelere, doğrudan çocuklarımızın aile bütünlüğü içerisinde korunması, sağlıklı gelişimleri ve eğitim yaşantılarının desteklenmesi amacıyla Bakanlığımız tarafından çocuk odaklı sosyal ve finansal destek programı uygulanmaktadır. (Doğum ve Çoklu Doğum Yardımı, Öksüz ve Yetim Yardımı, Asker Çocuğu Yardımı, Öğle Yemeği Yardımı, Engelli Yakını Aylığı, Şartlı Sağlık Yardımları (Sağlık ve Gebelik), Ücretsiz Ders Kitabı, Şartlı Eğitim Yardımları, Yabancılara Yönelik Şartlı Eğitim Yardımı (YŞEY), Engelli Öğrencilerin Ücretsiz Taşınması, Kur'an Kursu Destek Programı, Eğitim Yardımları Kapsamında Ulaşım Giderlerinin Karşılanmasına Yönelik Yardımlar, Öğrenci Barınma-Taşıma-Yemek Yardımı, Genel Sağlık Sigortası Prim Ödemeleri, Eğitim Materyali Yardımı) Bakanlığımız koordinesinde çocuk haklarının etkin bir şekilde uygulanması ve koordinasyonunun sağlanması için "2023-2028 Türkiye Çocuk Hakları Strateji Belgesi ve Eylem Planı" hazırlanmış ve 2023 yılı Nisan ayında yürürlüğe konulmuştur. Belge doğrultusunda çocuk işçiliğine ilişkin somut stratejik amaç, hedef ve eylemler düzenlenmiştir. Ülkemizde bugüne kadar yürütülen çocuk işçiliğini önlemeye yönelik çalışmalar ile uyumlu olarak, 138 ve 182 sayılı ILO Sözleşmelerinin uygulanmasını da içeren, çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik olmak üzere "Çocuk İşçiliği ile Mücadele Ulusal Programı" oluşturulmuştur. Program dahilinde, çocuk hakları konusundaki farkındalığın artırılması için Bakanlığımızca koordine edilen İl Çocuk Hakları Komitelerinde çocuk işçiliği ile mücadele konusunun özel olarak ele alınması faaliyeti yer almaktadır. Bu doğrultuda, 81 İlimizde oluşturulan Çocuk Hakları İl Komiteleri tarafından her yıl 12 Haziran Çocuk İşçiliği ile Mücadele günü kapsamında farkındalığı artırıcı faaliyetler yürütülmektedir. Ayrıca EU IPA TI kapsamında Bakanlığımız ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ortak yararlanıcısı olduğu "Türkiye'de Çocuk Haklarının Desteklenmesi Projesi" uygulamaya konmuştur. Projenin amaçlarından biri de çocuk işçiliğinin takibi ve önlenmesine yönelik Bakanlık kapasitesinin artırılarak çocuk işçiliğinin önlenmesidir. Projenin "Bileşen 3: Çocuk İşçiliğinin Önlenmesi" kapsamında Türkiye genelinde 81 ilde görev yapan "Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Hizmet Birimleri" için sekiz modülden oluşan bir hizmet içi eğitim programı geliştirilmiştir. Ardından 30 meslek elemanına eğitici eğitimi verilmiş ve 12 ilde 120 personele yaygınlaştırma uygulaması yapılmıştır. Çocuk işçiliğinin izlenmesi konusunda Ulusal Çalışma Grubu oluşturulmuş ve ilgili tüm paydaşların katkı ve katılımları ile çocuk işçiliğinin tarım, sanayi ve sokak koşulları ayaklarının tümünü kapsayan ve e-metip uygulamalarını genişleten bir izleme sistemi model önerisi geliştirilmiştir. 2021 yılında "22 İlde kırsal bölgelerde çocuklar için koruyucu ve önleyici hizmetler hakkında bilgilendirme yapılması ve ihtiyaçların belirlenmesi" ne yönelik bir çalışma başlatılmıştır. Çalışmada ekipler tarafından ziyaret edilen köylerde aileler ve çocukların yanı sıra muhtarlar, okul idarecileri, belediye görevlileri ve imamlarla da görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma büyükşehirler dışındaki 51 ilde yaygınlaştırılmıştır. Bakanlığımızca her ilde oluşturulmuş Çocuklar Güvende Ekipleri aracılığıyla farklı risk gruplarındaki çocukları korumaya yönelik tespit ve müdahale çalışmalarının yanı sıra izleme faaliyetleri yürütülmektedir. Yapılan alan taramaları neticesinde çocuk ve ailenin uygun sosyal hizmet modeline veya destek ve yardımlara yönlendirilmesi sağlanmaktadır. Bu kapsamda; e Sokakta Risk Altında Bulunan Çocuklara Yönelik Çocuklar Güvende Ekipleri aracılığı ile alan taramaları yapılmakta, tespit edilen çocuk ve ailelere yönelik yürütülen çalışmalar sonucunda çocuk ve ailenin uygun sosyal hizmet modeline veya destek ve yardımlara yönlendirilmesi sağlanmaktadır. Ayrıca çocuğun ailesine rehberlik hizmeti sunulmakta, gerek görülmesi halinde aile hakkında adli işlem başlatılabilmekte ve çocuk kurum bakımına alınabilmektedir. e Risk Altında Bulunduğu Okullar Tarafindan Değerlendirilen Çocuklara Yönelik Çocuklar Güvende Ekip Çalışmaları kapsamında okullarda rehberlik servisi, okul yönetimi ve öğretmenlerle yapılan görüşmeler neticesinde okula devamsızlığı gibi göstergelerle yapılan değerlendirmeler sonucunda risk altında olduğu değerlendirilen veya sosyal hizmet müdahalesi gereken çocukların ihtiyaçlarının belirlenmesine yönelik ailelerle görüşmeler gerçekleştirilmektedir. Görüşmeler sonrası çocuğun ve ailenin ihtiyaçları belirlenerek, buna yönelik koruyucu, önleyici ve destekleyici tedbirler alınmakta, gerekli mesleki çalışmalar gerçekleştirilmekte, çocuğun aile ve okul ortamında takibi yapılmaktadır. Ayrıca okullarda ve aile görüşmelerinde Bakanlığımız hizmetlerine ve ALO 183 Şiddetle Mücadele Hattına ilişkin bilgilendirme çalışmaları gerçekleştirilmektedir. e Risk Altında Bulunan Çocukların İzlenmesine Yönelik Çocuklar Güvende Ekip Çalışmaları, çocukların önlenebilir risklerden korunması ve sağlıklı gelişimlerinin desteklenmesi amacıyla, koruma kararı kaldırılarak ailesine teslim edilen, suça sürüklenen, ihmal edilen, sokakta çalıştırılan veya diğer nedenlerle risk altındaki çocukların ve ailelerinin uzman ekipler tarafından düzenli aralıklarla izlenerek, durumlarına uygun desteklerden yararlanmalarının sağlanması amacıyla düzenli aralıklarla hane ziyareti yapılarak çocuğun ve ailenin risk ve ihtiyaçları değerlendirilmektedir. Gerektiğinde mesleki müdahale ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarına da yönlendirme yapılmaktadır. " Kırsal Bölgelerde Koruyucu ve Önleyici Hizmet Çalışmalarını Yürüten Çocuklar Güvende Ekip Çalışmaları kapsamında köy ziyaretleri gerçekleştirilmekte; bu ziyaretlerde köylerde yaşayan çocukların durumları, aileleri ve köyde bulunan kamu görevlileriyle değerlendirilmektedir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, çocuklar ve aileleri ihtiyaç duydukları sosyal hizmet modellerinden yararlandırılmakta, risk altında olduğu tespit edilen çocuklar hakkında ilgili mahkemeden koruyucu ve destekleyici tedbir kararları alınmaktadır. Okula devam etmediği tespit edilen çocukların okula devamlarının sağlanması konusunda gerekli çalışmalar yürütülmektedir. Diğer taraftan 81 ilimizde hizmet veren 443 Sosyal Hizmet Merkezi (SHM) tarafından, mevsimlik tarım işçiliği için illere gelen aileler ve çocuklarına yönelik olarak sosyal hizmet bilgilendirmeleri ve gerekli hallerde müdahale çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Hane ziyaretlerinde tespit edilen çocuk işçiliği ve diğer ihtiyaçlar gerekli hizmetlerin sunulabilmesi amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlara yönlendirilmektedir. Gezici tarım işçilerinin çocuklarının geldikleri bölgelerdeki okullara devam etmesi yönünde veya ailelerin sağlık ihtiyaçları kapsamında da ailelere rehberlik yapılmaktadır. Bakanlığımızca, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla başta 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu olmak üzere 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ve diğer mevzuat hükümleri doğrultusunda çeşitli sosyal yardım programları yürütülmektedir. Yürütülmekte olan sosyal yardım programları düzenli ve süreli nitelikte olmak üzere aile yardımları, barınma ve gıda yardımları, engelli yaşlı yardımları, sağlık yardımları, eğitim yardımları ve proje destekleri olarak sınıflandırılmaktadır. Bakanlığımız yoksulluğun nesiller arası transferinin önüne geçebilmek ve sağlıklı nesillerin yetişmesine katkı verebilmek için özellikle çocukları destekler nitelikle yardım programlarına önem vermektedir. Bu nedenle ihtiyaç sahibi hanelerimiz çeşitli hane bazlı sosyal yardımlarla desteklenmektedir. Bu kapsamda doğrudan çocuklarımızı destekler nitelikte olan Şartlı Nakit Transferleri, Öksüz ve Yetim Yardımı, Asker Çocuğu Yardımı, Engelli Yakını Aylığı, Doğum ve Çoklu Doğum Yardım programları gibi düzenli yardım programları da yürütülmektedir. Çocuklu hanelerimiz çocuklara yönelik yardımlara ek olarak; yardım özelinde belirlenen şartları sağlamaları halinde Gıda Yardımı, Barınma Yardımı, Elektrik Tüketim Desteği ve Yakacak Yardımı gibi diğer yardımlar ile bütüncül bir yaklaşım benimsenerek ihtiyaçlı yönlerinden desteklenmektedir. Bununla birlikte özel önem verilen eğitim yardımları kapsamında aktarılan tutarlar sosyal yardım harcamalarının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu kapsamda eğitim materyali, ücretsiz ders kitabı, engelli öğrencilerin ücretsiz taşınması, öğrenci barınma, taşıma ve yemek yardımı, öğrencilerin ulaşım giderlerine yönelik yardımlar, öğle yemeği yardımı gibi pek çok yardım programı ile de çocuklarımız desteklenmektedir. Bu kapsamda tematik ve kapsayıcı sosyal yardım programları aracılığıyla ihtiyaç sahibi vatandaşlarımız desteklenmekte olup sosyal yardım programlarına ilişkin detaylı veriler yıllık olarak yayımlanan Bakanlığımız faaliyet raporlarından takip edilebilmektedir. Soru önergesinde yer alan diğer konular, Bakanlığımız görev ve faaliyet alanında olmadığından değerlendirilememiştir. Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan --- **Kaynak gösterme:** Salihe Aydeniz (DEM Parti, Mardin). “MESEM aracılığıyla çalıştırılan öğrencilerin geçirdiği iş kazaları ile çocuk işçiliğinin önlenmesi için yapılan çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/29956, 25 Haziran 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-29956-mesem-araciligiyla-calistirilan-ogrencilerin-gecirdigi-is-kazalari-ile-cocuk-isciliginin-o (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c1cad464-28f8-45f2-80f1-0197ab361399 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.