# Diyarbakır'daki buğday üreticilerinin TMO'nun belirlediği alım fiyatı sebebiyle yaşadığı mağduriyete ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/30531 - **Veren:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 7 Temmuz 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 120 gün sonra, 4 Kasım 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/38ff89e6-684f-4df5-8d82-0197e90a1414 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-30531-diyarbakir-daki-bugday-ureticilerinin-tmo-nun-belirledigi-alim-fiyati-sebebiyle-yasadigi-m > Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP), 7 Temmuz 2025 tarihinde 7/30531 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 120 gün sonra, 4 Kasım 2025). ## Önerge metni Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim Yumaklı tarafından Anayasa'nın 98. ve İçtüzüğün 96. maddeleri gereğince yazılı olarak yanıtlanması arz ederim. özdin Tanrıkulu iyarbakır Milletvekili Diyarbakır ili, Türkiye'nin önemli buğday üretim merkezlerinden biridir. 2025 yılı üretim sezonunda verimli bir dönem geçirilmiş olmasına karşın, üreticiler Toprak Mahsulleri Ofisi'nin (TMO) alım fiyatlarının yetersizliği, randevu sisteminde yaşanan gecikmeler ve serbest piyasada oluşan düşük fiyatlar nedeniyle ciddi ekonomik kayıplar yaşamaktadır. Ayrıca Diyarbakır Ticaret Borsası'nda oluşan fiyatlar ile TMO'nun açıkladığı fiyatlar arasında üretici aleyhine farklar ortaya çıkmakta; çiftçiler lisanslı depo eksikliği, nakliye maliyetleri ve satış baskısıyla ürünlerini değerinin çok altında elden çıkarmaktadır. Bu durum, hem tarımsal üretimin sürdürülebilirliğini tehdit etmekte hem de kırsalda geçim kaynaklarını daraltmaktadır. Bu bağlamda: 1. 2025 yılı itibarıyla Diyarbakır ilinde TMO tarafından satın alınan toplam buğday miktarı nedir? İlçelere göre dağılımı nasıldır? 2. Diyarbakır'da TMO'nun faaliyet gösterdiği alım noktası sayısı kaçtır? Bu sayının üretim hacmine oranla yeterli olduğu düşünülmekte midir? 3. TMOrandevu sisteminde yaşanan yoğunluk ve gecikmeler nedeniyle ürününü teslim edemeyen çiftçi sayısı kaçtır? 4. TMO tarafından açıklanan ton başı 10.000 TL alım fiyatı, üretim maliyetleri göz önünde bulundurularak nasıl belirlenmiştir? 5. Diyarbakır Ticaret Borsası'nda işlem gören buğday fiyatları ile TMO fiyatları arasında oluşan farklar hakkında bakanlığınızın yaptığı bir analiz veya denetim çalışması var mıdır? 6. Diyarbakır ilinde lisanslı depo sayısı kaçtır? Mevcut kapasite, üretici talebini karşılamaya yeterli midir? 7. TMO'nun ödemeleri üreticilere ortalama kaç gün içerisinde yapılmaktadır? 2025 yılı itibarıyla ödeme gecikmesi yaşanan dosya sayısı nedir? 8. Bakanlığınızın Diyarbakır'da buğday üreticilerinin yaşadığı mağduriyetleri gidermeye yönelik kısa vadeli planı veya destek programı mevcut mudur? ## Bakanlığın cevabı Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), ürün fiyatlarını açıklarken, üretimin sürdürülebilirliğini ve tüketiciye yansıyan fiyatları dengede tutacak politikalar geliştirmektedir. Bu kapsamda, TMO alım fiyatları belirlenirken üretici maliyeti, ekonomik göstergeler, üretim miktarı, önceki yıl alım fiyatları, dünya piyasa fiyatları, tarımsal sanayinin hammadde tedarik durumu, iç ve dış piyasalardaki gelişmeler, tüketici fiyatları, refah payı ile üretimin sürdürülebilirliğini sağlayacak kâr marjı gibi çok sayıda faktör değerlendirilmektedir. TMO alım fiyatı piyasa fiyatlarının belirli bir düzeyin altına düşmesini önlemek için belirlenen referans fiyat olup üreticilerimizin bu fiyatların altında ürün satmasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. 2025 yılı TMO hububat alım fiyatları Bakanlığımızca 03.06.2025 tarihinde açıklanmış olup, geçen yıla göre ekmeklik buğdayda 9046 artışla 13.500 TL/ton, makarnalık buğdayda 935 artışla 13.500 TL /ton ve arpada 9652 artışla 11.000 TL/ton olarak açıklanmıştır. TMO olarak hasat başlangıcından itibaren piyasalar yakından izlenmiş fiyatlar açıklanıncaya kadar üreticilerin depolama ihtiyacını karşılamak amacıyla 12.05.2025 tarihi itibarıyla taahhütname karşılığı buğday ve arpa alımlarına başlanmıştır. TMO, Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı üreticilerin alım noktalarına randevu alarak getirdikleri ürünleri alım işlemine tabi tutmaktadır. Bu sistem sayesinde, TMO alım noktaları önünde oluşan uzun kuyruklar ve çiftçiler arasındaki karmaşa ortadan kaldırılmış; yoğun dönemlerde çiftçilerin işyerleri önünde 4-5 güne varan bekleme süreleri asgariye indirilmiştir. Bekleme süresince ortaya çıkan ilave nakliye maliyetleri ortadan kalkmış, çiftçiler ürünlerini randevu aldıkları tarihte beklemeden teslim edebilmiştir. TMO tarafından bu yıl anlaşmalı lisanslı depolarla birlikte ülke genelinde 600'ün üzerinde alım noktasında hizmet verilmiş olup ihtiyaç duyulması halinde alım noktası sayısı daha da arttırılarak üreticilerin arz ettiği ürünlerin tamamının sorunsuz bir şekilde alınması planlanmıştır. TMO işyerlerine satılmak üzere arz edilen her üründen araç bazında numune alınmakta, alınan numunenin protein, rutubet, hektolitre, kırık, süne-kımıl tahribatı, diğer hububat, ot tohumları (zararlı ve diğer ot tohumları), yabancı madde vb. değerleri hassas cihazlarla analiz edilmektedir. Analiz sonucuna göre oluşan gruba bağlı olarak ürün alım fiyatı, sistem tarafından insan müdahalesine kapalı şekilde hesaplanmaktadır. İş ve işlemler, Türk Standartları Enstitüsü standartlarına uyumlu TMO Hububat Alım Genel Yazısı doğrultusunda yürütülmektedir. 2025 yılında piyasa fiyatları, TMO alım fiyatları ile paralel ve/veya bir miktar üzerinde gerçekleştiğinden bazı üreticiler ürünlerini serbest piyasada değerlendirmektedir. 2025 yılında TMO tarafından, Diyarbakır ilinde yaklaşık 332 bin ton buğday alımı yapılmıştır. Bağlar'da 271 ton, Bismil'de 84 bin ton, Çınar'da 38 bin ton, Eğil'de 29 bin ton, Hazro'da 4 bin ton, Silvan'da 97 bin ton, Sur'da 70 bin ton ve Yenişehir'de 10 bin ton buğday alınmıştır. Bağlar, Bismil, Çınar Ajans Amirlikleri ile Mermer Tesisli Ekibi ve 24 adet lisanslı depo olmak üzere toplam 28 noktada alım yapılmaktadır. ÇKS'ye kayıtlı üreticiler tarafından arz edilen (kriterlere uyan) tüm buğday ve arpaların alımı yapılmaktadır. Diyarbakır ilinde 24 adet lisanslı depo firması 951 bin ton kapasite ile faaliyet göstermektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı Mevcut kapasite, üretici talebini karşılamaya yeterlidir. TMO tarafından 2025 yılında alınan yaklaşık 332 bin ton buğdayın 9097 si Elektronik Lisanslı Ürün Sistemi yoluyla lisanslı depolar üzerinden alınmıştır. Lisanslı depoların kuruluş ve işleyişlere yönelik düzenleme yapma yetkisi Ticaret Bakanlığındadır. Bakanlığımızca lisanslı depoculuğun yaygınlaştırılması amacıyla ürünlerini lisanslı depolarda muhafaza eden ÇKS'ye kayıtlı üretici ve örgütlerine 2018-2024 yılları arasında kira, nakliye ve analiz ücreti desteği verilmiştir. 2025 yılı üretim sezonu itibarıyla nakliye desteği kaldırılmış olup, kira desteği miktarı artırılmıştır. TMO'ya teslim edilen ürün bedeli ödemelerinde herhangi bir gecikme yaşanmamakta, ürün bedelleri taahhüt edildiği gibi 30 gün içerisinde üreticilere ödenmektedir. Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir. 8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Yeni destekleme modeli kapsamında hazırlanan Karar ile üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. 2025 üretim yılı için destek katsayı değeri dekara 244 TL'dir. Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlanması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Yeni destekleme modeliyle; " Bitkisel üretim destekleri ilk defa 3 yıllık olarak ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. " Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, destekler daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. " Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. e Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. "e Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin sebep olduğu birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir. Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir. Strateji Geliştirme Başkanlığı Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak verilecektir. Bununla birlikte, su kısıtı olan yerlerde yine belirlenen şartlara uygun üretim yapan üreticilerimizin kullandığı mazot ve gübrenin tamamı nakdi olarak verilecektir. Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir. Söz konusu karar kapsamında 2025 yılında buğday üreticilerimize toplamda 317 TL temel destek, 317 TL ise planlı üretim desteği olmak üzere toplam 634 TL destek verilecektir. 10394 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Karar ile 2026 yılı bitkisel üretim desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır. " 2026 üretim yılı için destek katsayı değeri bir önceki yıla göre 27 artırılarak dekara 310TL olarak belirlenmiştir. " Kapalı ortam bitkisel üretime yönelik genç ve kadın çiftçilere ilave destek verilecektir. e Mısır (dane) ürünün destekleme kategorisi 1. kategoriden 2. kategoriye yükseltilmiştir. e Hayvancılıkta dane yem ihtiyacını karşılamak amacıyla yulaf, çavdar ve tritikale ürünlerinde yeşil otun yanı sıra dane üretimi de destek kapsamına alınmıştır. e Hububat üretiminde sertifikalı tohum kullanımının artırılması amacıyla bir önceki yıla göre destek katsayısı artırılarak 0,56 belirlenmiştir. e Soya üretimini teşvik amacıyla mevcut sertifikalı tohum desteğine ek, yurt içinde ıslah edilip tescil edilen ve yine yurt içinde üretilerek sertifikalandırılan tohumların kullanımı halinde ilave destek sağlanacaktır. e Organik tarım desteğinde, 1. derece tarımsal amaçlı üretici örgütlerine üye çiftçilere, destek katsayısının yüzde 25'i oranında ilave destek verilecektir. e Katı organik-organomineral desteğinde 0,21 olan katsayı, 0,32'ye çıkarılmıştır. " Biyolojik/biyoteknik mücadele desteği birim fiyatları yüzde 21 artırılmıştır. e Yıl boyunca(12 ay) hizmet sunan serbest tarım danışmanları ile ziraat odaları ve üretici örgütlerinde istihdam edilen danışmanlara verilen tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, bir önceki yıla göre yüzde 17,5 artırılarak 2025 için 345.450 TL olarak ödenecektir. Söz konusu karar kapsamında 2026 yılında buğday üreticilerimize toplamda 403 TL temel destek, 403 TL ise planlı üretim desteği olmak üzere toplam 806 TL destek verilecektir. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır). “Diyarbakır'daki buğday üreticilerinin TMO'nun belirlediği alım fiyatı sebebiyle yaşadığı mağduriyete ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/30531, 7 Temmuz 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-30531-diyarbakir-daki-bugday-ureticilerinin-tmo-nun-belirledigi-alim-fiyati-sebebiyle-yasadigi-m (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/38ff89e6-684f-4df5-8d82-0197e90a1414 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.