# Diyarbakır'da bulunan Hevsel Bahçeleri'ndeki tarım faaliyetlerine ilişkin

- **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 7/30628
- **Veren:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır)
- **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı)
- **Veriliş tarihi:** 10 Temmuz 2025
- **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 89 gün sonra, 7 Ekim 2025)
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/fb2b6fd0-4a12-46a2-963f-019813a59ecc
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-30628-diyarbakir-da-bulunan-hevsel-bahceleri-ndeki-tarim-faaliyetlerine-iliskin

> Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP), 10 Temmuz 2025 tarihinde 7/30628 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 89 gün sonra, 7 Ekim 2025).

## Önerge metni

Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim Yumaklı tarafından Anayasa'nın 98. ve TBMM İçtüzüğü'nün 96. ve 99. maddeleri uyarınca yazılı olarak yanıtları ederim. , Av.D Lal TANRIKULU

Diyarbakır'ın binlerce yıllık tarım kültürünü yaşatan Hevsel Bahçeleri, UNESCO tarafından koruma altına alınan kültürel peyzajın önemli bir parçasıdır. Ancak son yıllarda bahçelerin tarımsal üretim kapasitesi azalmış, sulama sorunları ve yapılaşma baskısı nedeniyle bu alan ciddi tehdit altına girmiştir.

Bu bağlamda:

1. Bakanlığınızın kayıtlarına göre, Hevsel Bahçeleri'nde aktif olarak tarım yapılan alan miktarı son 10 yılda ne kadar azalmıştır?

2. Bahçelerde faaliyet gösteren üreticilere yönelik destekleme programı uygulanmakta mıdır?

3. Dicle Nehri'nin debisinin azalması ve su kalitesinin bozulmasının Hevsel Bahçeleri'ndeki tarımsal üretime etkisi hakkında bakanlığınızın herhangi bir çalışması var mıdır?

4. Bölgede taşkın önleme, erozyon kontrolü veya tarımsal sulama altyapısına dair son 10 yılda yürütülen projeler nelerdir?

5. Hevsel Bahçeleri'nde biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik tarım ve ormancılık uygulamalarının sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla herhangi bir uzun vadeli planlama yapılmakta mıdır?

## Bakanlığın cevabı

Hevsel Bahçeleri, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından koruma altına alınmıştır.

Hevsel bahçelerinde marul, bamya, reyhan, şeftali, dut, kayısı, erik, ayva, incir, elma, armut, ceviz, asma, böğürtlen, kapari ve semiz otu gibi bitkiler ile orman ağaçlarından kavak, akasya, söğüt, iğde ön plana çıkmaktadır. Taş çiçeği, Koyungözü, Meşehavacivası bitkileri flora içinde yer almaktadır.

Hevsel bahçelerinin de içinde olduğu Dicle vadisi ağaçlıklar, çalılıklar, bataklıklar, sazlıklar ve çayır gibi çok çeşitli yaşam alanları, birçok canlıya uygun yaşam ortamı sağlamaktadır. Bakanlığımız tarafından Hevsel Bahçelerinde yaklaşık olarak 164 adet kuş türünün olduğu tespit edilmiş olup dönemsel olarak bunların gözlemleri yapılmaktadır. Alanda av koruma ve kontrol faaliyetleri ekiplerimiz tarafından düzenli olarak yapılmaktadır. Hevsel bahçelerinde Endemik olarak bulunan Fırat kaplumbağası (Rafetuseuphraticus)'nın izleme çalışması düzenli olarak yapılmaktadır.

Bakanlığımız Çiftçi Kayıt Sistemine (ÇKS) göre 2015-2025 yılları arasında Hevsel Bahçelerinin ÇKS'ye kayıtlılık oranı artmıştır.

Hevsel bahçelerinin bulunduğu Dicle Nehri'nde Bakanlığımız tarafından ıslah projeleri hazırlanmış ancak bu bölgenin UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alması nedeniyle tampon bölgede inşaat faaliyetleri bu aşamada gerçekleştirilememiştir.

Ekosistemin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla özellikle yaz aylarında Dicle Barajı'ndan Dicle Nehri'ne su bırakılmaktadır.

İbrahim YUMAKLI
Bakan

---

**Kaynak gösterme:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır). “Diyarbakır'da bulunan Hevsel Bahçeleri'ndeki tarım faaliyetlerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/30628, 10 Temmuz 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-30628-diyarbakir-da-bulunan-hevsel-bahceleri-ndeki-tarim-faaliyetlerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/fb2b6fd0-4a12-46a2-963f-019813a59ecc

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.