# Doğu Anadolu Bölgesi'nde şap hastalığı ile mücadele konusunda yürütülen çalışmalara ilişkin - **Tür:** Yazılı soru önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 7/32286 - **Veren:** Celal Fırat (DEM Parti, İstanbul) - **Muhatap:** Tarım ve Orman Bakanlığı (İbrahim Yumaklı) - **Veriliş tarihi:** 5 Ağustos 2025 - **Durum:** TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 92 gün sonra, 5 Kasım 2025) - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/387f1b08-4cdb-4923-8915-01987e82cb1e - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-32286-dogu-anadolu-bolgesi-nde-sap-hastaligi-ile-mucadele-konusunda-yurutulen-calismalara-iliski > Celal Fırat (DEM Parti), 5 Ağustos 2025 tarihinde 7/32286 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 92 gün sonra, 5 Kasım 2025). ## Önerge metni Aşağıda belirtilen sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasanın 98. ve TBMM İçtüzüğünün 96. ve 99. Maddeleri uyanızca yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. . Celal FIRAT Istanbul Milletvekili Kars, Ardahan ve Iğdır başta olmak üzere Doğu Anadolu'da hızla yayılan şap hastalığı, binlerce hayvanın telef olmasına, üreticilerin ağır ekonomik kayıplar yaşamasına ve ciddi bir halk sağlığı ile gıda krizine yol açma riski taşımaktadır. Özellikle SAT-I varyantına karşı yeterli aşılama yapılmadığı, ölü hayvanların dere yataklarına ve açık alanlara usule uygun imha edilmeden bırakıldığı, bu durumun su kaynaklarını tehdit ettiği ve hastalığın yayılımını hızlandırdığı belirtilmektedir. Bölgedeki üreticiler, telef olan hayvanları için yeterli maddi destek alamamakta, yem ve borç erteleme gibi acil ihtiyaçları karşılanmamaktadır. Ayrıca, aşılama programında Doğu Anadolu'nun geri plana atıldığı ve aşıların öncelikle batıdaki büyük ölçekli çiftliklere yönlendirildiğine dair ciddi iddialar bulunmaktadır. Bu tablo, yalnızca hayvancılık sektörünü değil, halk sağlığını, gıda güvenliğini ve bölgesel ekonomiyi doğrudan tehdit etmektedir. Bu bağlamda; 1. Kars, Ardahan ve Iğdır illerinde şap hastalığına yakalanan hayvan sayısı, telef olan hayvan sayısı ve toplam ekonomik kayıp nedir? 2. 2025 yılı içerisinde bölgede yapılan aşılama çalışmaları hangi tarihlerde, hangi varyantlara karşı, kaç hayvan üzerinde uygulanmıştır? 3. SAT-I varyantına karşı geliştirilen aşıların Doğu Anadolu'ya sevkiyatı hangi tarihte başlamıştır? Bu aşıların batıdaki büyük ölçekli çiftliklerde öncelikli olarak kullanıldığı | iddiası doğru mudur? 4. Salgının yayılmasını önlemek amacıyla sınır bölgelerinden geçen hayvan hareketliliği için hangi önlemler alınmıştır? 5. Ölü hayvanların dere yataklarına veya açık alanlara bırakılmasını önlemek için hangi usule uygun imha ve gömme çalışmaları yapılmaktadır? Bu konuda denetim ve yaptırım uygulanmakta mıdır? 6. Bölgedeki üreticilerin hayvan kayıpları karşısında mağduriyetlerini gidermek için yem desteği, faizsiz kredi, borç erteleme ve süt primi desteği gibi acil tedbirler alınacak mıdır? 7. Şap hastalığıyla mücadelede Kars'ta yerel aşı üretimi yapabilecek pilot bir laboratuvar kurulması yönünde herhangi bir planlama var mıdır? 8. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Doğu Anadolu'daki şap salgınına ilişkin kısa, orta ve uzun vadeli eylem planı nedir? 9. Şap hastalığı nedeniyle düzenli aşılama çalışmaları yapılmakta mıdır? Eğer yapılıyor ise neden hastalık yaygınlaşmaktadır? ## Bakanlığın cevabı Şap hastalığı, ülkemizin coğrafi konumu nedeniyle endemik olarak seyreden ihbarı mecburi hayvan hastalıkları arasında yer almaktadır. Hastalıkla mücadele kapsamında gerekli tüm iş ve işlemler Bakanlığımızın ilgili birimlerince hassasiyetle yürütülmektedir. Ülkemizde endemik olarak seyreden şap hastalığına karşı, aşılama programı uygulanmaktadır. 2025 yılı bahar dönemi aşılama çalışmaları, Mayıs ayı itibarıyla tamamlanmıştır. 2025 yılında şap hastalığında gözlenen vaka artışlarının temel nedeni, hastalığa yol açan virüsün ülkemizde yeni bir serotipinin (Sat-1) ortaya çıkmış olmasıdır. Bu yeni serotipe karşı hayvanların bağışıklığının bulunmaması, hastalığın yayılımında en önemli etken olarak kabul edilmektedir. Şap hastalığının yeni varyantına karşı 19,4 milyon doz aşı üretimi tamamlanmış ve taşra birimlerimize dağıtımı gerçekleştirilmiştir. Aşı üretim ve uygulama çalışmaları, hastalıkla etkin mücadele kapsamında yoğun şekilde devam etmektedir. Aşılama çalışmalarında hastalık çıkan mihrakların ve mihrak çevresinin öncelikli olarak aşılanması gerekliliği prensibinden yola çıkılarak bir planlama yapılmıştır. Bu planlamadan hareketle büyük kapasiteli işletmelerin daha önce aşılanması şeklinde bir uygulama yapılmamaktadır. Sadece "hastalıktan ari statü" sahibi işletmeler kendi lojistik ve mali imkânları çerçevesinde Şap Enstitüsü Müdürlüğünden aşı temin edebilmektedirler. Bölgesel incelemeler neticesinde, hayvan hareketlerinin yoğun olduğu, mera kullanımının yaygınlaştığı ve hayvanlar arasında doğrudan temasın yüksek olduğu bölgelerde, hastalığın bulaşma hızının daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Bu durum, hastalığın yayılımında hayvan hareketliliği ve temasın ne denli etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Salgın niteliği taşıyan hayvan hastalığı tespit edilmesi durumunda, mihraklarda koruma ve gözetim bölgesi oluşturulmaktadır. Hastalık sönüşü yapılana kadar epidemiyolojik incelemeler sonucu belirlenen sınırlar içerisinde hayvan giriş ve çıkışı yasaklanmakta ve hastalık mihrakını çevreleyen koruma ve gözetim bölgelerinde bulunan tüm hayvanlar aşılanmaktadır. Hastalık hakkında tüm paydaşları bilgilendirme ve eğitim çalışmaları, mihrakta temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri gerçekleştirilmektedir. Ülke genelinde hayvan nakillerinden önce tüm hayvanların sağlık kontrolleri "Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik" kapsamında yapılmaktadır. Ayrıca Veteriner Yol Kontrol ve Denetim İstasyonları 7/24 çalışmaktadır. Hayvan pazarları, kesimhaneler ve kurbanlık satış yerleri ile kesim yerlerine; illilçe tarım ve orman müdürlüklerinden alınan veteriner sağlık raporu ile sevk edilen tüm hayvanlar, sağlık taramasından geçirilerek gönderilmiştir. Yapılan kontroller sonucunda hastalık tespit edilen hayvanlarla ilgili mevzuat kapsamında gerekli iş ve işlemler uygulanmıştır. Hayvan pazarlarının kapatılmasının yanı sıra, yapılan epidemiyolojik çalışmalar doğrultusunda riskli illerde, Hayvan Sağlık Zabıtası Komisyon Kararları ile il içi ve il dışı hayvan hareketlerine kısıtlamalar getirilmiştir. Bu kısıtlamalara uymayarak kontrolsüz hayvan hareketinde bulunan kişilere, il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun ilgili maddeleri kapsamında cezai işlemler uygulanmaktadır. Aşılama çalışmaları ve alınan tedbirler sayesinde hastalığın yayılımı büyük ölçüde kontrol altına alınmış, hayvan pazarlarının açılma süreci başlamıştır. Strateji Geliştirme Başkanlığı Bu kapsamda, aşılama oranı yüzde 85'in üzerine çıkan 55 ilimizde hayvan pazarları yeniden açılmıştır. Aşılı hayvan popülasyonunun, sürü bağışıklığının sağlanabileceği oranlara ulaşmasıyla birlikte, hastalık risk kriterleri doğrultusunda diğer illerin hayvan varlığı ve hayvan hareketliliği değerlendirilerek, hayvan satış yerlerinin kademeli olarak yeniden açılması planlanmaktadır. Bakanlığımızca, kısa ve orta vadede tüm hayvanların şap aşısı ile aşılanarak hayvan hareketlerine getirilen kısıtlamaların kademeli olarak kaldırılması, kapatılan hayvan pazarlarının kontrollü olarak açılması ve yetiştiricilere yönelik biyogüvenlik eğitimlerinin tamamlanması planlanmaktadır. Uzun vadede ise sivil toplum kuruluşları ve diğer kamu kurumlarının salgın hastalıklarla mücadele çalışmalarına daha etkin katılımları konusunda çalışmalar yapılması, ülkemizde henüz görülmeyen virüs tiplerine karşı gerekli tedbirlerin alınması ve sınır komşusu ülkelerle erken uyarı, bilgi paylaşımı ve ortak aşı kampanyaları düzenlenmesi hususunda iş birliğinin arttırılmasına yönelik çalışmaların yapılması planlanmaktadır. Bulaşıcı Hayvan Hastalıkları ile Mücadelede Uygulanacak Genel Hükümlere İlişkin Yönetmelik kapsamında bulaşıcı hayvan hastalığı ya da sebebi belli olmayan hayvan ölümlerinden haberdar olan hayvan sahipleri ve bakıcıları, veteriner hekimler ile muhtarlar, köy korucuları, celepler, çobanlar, gemi kaptanları, istasyon y ada gümrük memur veya idarecileri gibi ilgililer durumu yetkili otoriteye ihbar etmek zorundadır. Hastalık çıkan bölgelerde hastalık nedeniyle ölen ya da öldürülen hayvanların imhası il ve ilçelerde belediye başkanlığı, köylerde muhtar tarafından görevlendirilen kişilerce resmi veteriner hekim nezaretinde yapılır. Hastalık çıkan yerlerde hastalıktan ölen, öldürülen ve imha edilecek hayvanlar için belediye ve köy ihtiyar heyeti su, yol ve meskenlerden uzak gömülme yerleri tespit etmekle yükümlüdürler. Hastalık çıkan bölgede 5996 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre hastalıkların yayılmasının önlenmesi amacıyla Bakanlık tarafından alınan tedbirlere uymayanlara yine aynı kanunun 36'ıncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereği idari yaptırım uygulanır. 8760 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında hayvansal üretim, su ürünleri üretimi, tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Hayvansal üretimde yeni destekleme programı temel hayvancılık ve ürün geliştirme destekleri olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. e Temel hayvancılık destekleri; büyükbaş hayvancılık, küçükbaş hayvancılık, atık, arıcılık ve ipek böceği faaliyetlerinin desteklenmesinden oluşmaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan yetiştiricilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca suni tohumlama, soy kütüğü, yerli sperma, ari işletme, sürü yöneticisi (çoban) gibi verimlilik kriterlerine ilave destek sağlanmaktadır. e Ürün geliştirme destekleri; çiğ süt, besilik erkek sığır (karkas), tiftik üretimi desteklerini kapsamaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan üreticilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca ari işletme, kendi tankında soğutma, örgüt üzerinden pazarlama, karkas ağırlığı, kaliteli tiftik ve sözleşmeli üretim gibi verimlilik kriterlerine ilave destek verilmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı Yeni destekleme modeli ile ilk defa; " Oğlak ve kuzuya temel destek ödemesi, e Genç ve kadın yetiştiriciye ilave destek, " Aile işletmelerine temel destek oranında ilave destek, e Doğduğuaile işletmesinden kesime giden erkek sığırlara ilave destek, e" Gezginci arıcılık yapanlara ilave destek ve e Birinci derece örgüt üyesi yetiştiricilere ilave destek verilmektedir. Ayrıca planlı üretim bölgelerinde uygun üretim yapanlara ilave destek ve her buzağıya temel destek ödemesi yapmak suretiyle üreten herkesin destek alması sağlanmaktadır. Yeni destekleme modeli ile birlikte hayvancılık işletmelerinin ekonomik açıdan güçlü, dirençli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşması hedefiyle sübvansiyonlu kredilerde; kadınlara, gençlere ve planlı üretim bölgelerine ilave indirim uygulanmaktadır. Bu sayede geleceğimizin teminatı gençlerimiz ve ailemizin temel direği olan kadınlarımızın üretimde kalmalarına imkân sağlanmaktadır. 10395 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete*de yayımlanmıştır. Karar ile 01.01.2025 tarihinden geçerli olmak üzere hayvancılık desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır. e Büyükbaş hayvancılık destekleri kapsamında buzağılar için bir önceki yıla göre 9540 artışla hayvan başına 1.400 TL, malaklar için 90180 artışla hayvan başına 2.800 TL'ye çıkarılmıştır. e Küçükbaş hayvancılık destekleri kuzwoğlaklar için ise bir önceki yıla göre yüzde 50 artışla hayvan başına 300 TL'ye çıkarılmıştır. e Çobandesteği, küçükbaş hayvancılıkta 300 TL olan temel desteğin 1,8 katı olmak üzere 150 baş üzerinden 81.000 TL olarak ödenecektir. e Arıcılık desteği, üretici/yetiştirici örgütlerine üye üreticilere arılı kovan başına temel destek bir önceki yıla göre 9640 artışla 140 TL.*ye, üye olmayanlara 9625 artışla 100 TL'ye çıkarılmıştır. e İpek böceği temel desteği bir önceki yıla göre "610 artırılarak kilogram başına 1.100 TLye, tiftik üretimi temel desteği 90100 artışla kilogram başına 160 TL*ye çıkarılmıştır. e Bakanlıkça programlanan aşı uygulamaları sonrasında oluşan atıklar için büyükbaş ve küçükbaş hayvan sahiplerine verilen temel destekleme tutarı, bir önceki yıla göre 90100 artırılmıştır. e Su ürünleri yetiştiriciliği yapan işletmelere, ürettikleri türler ve üretim şekline göre yapılan temel destek oranları artırılmıştır. e Hayvan gen kaynakları birim destek tutarları artırılmış, Ankara keçisine ilave destek verilecektir. e Hayvan ve sürü sağlığı desteği kapsamında, hayvan tanımlama araçlarıyla bazı aşı bedelleri de destek kapsamına alınmıştır. e Marmara Denizi'ne kıyısı olan 7 ilde, müsilajdan etkilenen balıkçı gemilerine, gemi başına ilave küçük ölçekli balıkçılık desteği verilecektir. Strateji Geliştirme Başkanlığı Su ürünleri desteğinde, üretici örgütlerinin etkinliğini artırmak amacıyla birlik ve tanıtım kesinti oranları 902'den 903'e çıkarılmıştır. Kırsal kalkınma destekleri kapsamında; tarımsal yayım ve danışmanlık desteği, kırsal kalkınma yatırımları (ekonomik ve alt yapı yatırımları), uzman eller proje desteği, bireysel sulama sistemlerinin desteklenmesi, IPARD ulusal eş finansman ödemeleri, çiftlik muhasebe veri ağı (ÇMVA) katılım primi destekleri yer almaktadır. IPARD Programı kapsamında 2007 yılı itibarıyla başlayan program üzerinden 42 ilde birçok tedbir altında tarım ve hayvancılık alanlarında hibe destekleri sağlanmaktadır. IPARD |I ve IPARD TI dönemi olarak başarıyla yürütülen süreç, IPARD II dönemiyle birlikte ülke geneline yayılmıştır. IPARD II döneminde çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9050-75 arasında değişen oranlarda yatırım tedbirlerine hibe desteği sağlanmaktadır. IPARD Programı kapsamında yer alan tedbirler ile kırsal alanda yaşayan gençlere ve kadınlara yönelik ek sıralama puanı ve ek hibe oranı uygulanarak pozitif ayrımcılık yapılmaktadır. Yeni destekleme modelinin yanı sıra Bakanlığımızca hayata geçirilen "Kırsalda Bereket Hayvancılığa Destek Projesi" ile ülkemizde etçi damızlık üretimi yapan işletme sayısını artırarak daha fazla etçi ırk besilik materyalinin yerli imkanlarla yetiştirilmesi hedeflenmektedir. Böylece kırmızı et arzında sürdürülebilirliği ve yeterliliği sağlamak amaçlanmaktadır. Bakanlığımızca uygulanan destekleme programları ve yürütülen projeler ile ülke içinde besilik materyal üretimini artırarak ithalatın azaltılması hedeflenirken, aynı zamanda sağlanacak istihdam imkanı ile kırsal kalkınmaya da önemli bir katkı sunulmuş olacaktır. Proje kapsamında hak sahibi olan kişilere en az 5 en fazla 15 başa kadar (veteriner hekim/ziraat mühendisi/gıda mühendisi ise en az 5 en fazla 30 başa kadar) etçi ırk gebe düve Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) tarafından temin edilecektir. Projede hak kazanan kişiler Ziraat Bankası Temel Hayvancılık Kredisi kullanabilecektir. Bu süreç hak sahiplerinin açıklanmasına müteakip olarak Ziraat Bankası tarafından değerlendirilecektir. Üreticilerimiz 2 yıla kadar ödemesiz 3 yıl veya 5 yıl ödemeli toplam 5 veya 7 yılda kredilerini geri ödeyebilecektir. Hak sahiplerine hayvan tesliminden itibaren on iki (12) ay boyunca 15 hayvanı geçmeyecek şekilde hayvan başına 1.500 TL olacak şekilde bakım ve besleme bedeli ödemesi ilgili ayda yine TİGEM tarafından yapılacaktır. 2025 yılında uygulanmaya başlanan yeni destekleme modeli ile çiğ süt desteğinde temel desteklerin yanında; yönlendirici ve verimlilik odaklı başlıklar altında kaliteli çiğ süt üretimin artırılması, spekülatif piyasa hareketliliğinin önlenmesi, hayvancılık işletmelerinin gençleştirilmesi, kadınların üretimde aktif rol oynaması belirlenen üretim bölgelerinde üretim planlamasının teşvik edilmesi amacıyla, kadın /genç üreticilerimize kalite kriterlerini sağlayan üreticilerimize ve özellikle ari işletmelerden elde edilen çiğ süte ilave destek primi ödenecektir. Çiğ süt desteğinde temel desteğe ilave olarak; Yönlendirici desteklerden, e Küçük aile işletmelerimizin korunması için "430 e Kadın üretici ve 40 yaş altı üreticilere 9030 ve " Üretim planlamasına dahil olan illerimizde yaşayan üreticilerimize "040 Strateji Geliştirme Başkanlığı Verimlilik kriterlerinden, e Kendi tankında soğutulmuş süte "6200 e Birinci derece örgüt üzerinden pazarlanan çiğ süte "6200 e Hastalıktan ari işletmede üretilen süte 96300 ve e Koyun, keçi ve mandaya "080 destek verilmektedir. Bakanlığımızca, yurt genelindeki hayvan popülasyonu göz önünde bulundurularak yıllık bazda şap aşısı üretimi planlaması yapılmaktadır. Üretilen aşılar soğuk zincir koşulları altında tüm iVilçe tarım ve orman müdürlüklerimize iletilmektedir. Şap Enstitüsü Müdürlüğü'nün ihtiyacı karşılayacak düzeyde üretim kapasitesine sahip olması nedeni ile ikinci bir üretim biriminin kurulması yönünde herhangi bir planlama bulunmamaktadır. İbrahim YUMAKLI Bakan --- **Kaynak gösterme:** Celal Fırat (DEM Parti, İstanbul). “Doğu Anadolu Bölgesi'nde şap hastalığı ile mücadele konusunda yürütülen çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/32286, 5 Ağustos 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-32286-dogu-anadolu-bolgesi-nde-sap-hastaligi-ile-mucadele-konusunda-yurutulen-calismalara-iliski (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/387f1b08-4cdb-4923-8915-01987e82cb1e Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.